Adhyaya 223

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं त्रैलोक्यपूजितम् । गात्रोत्सर्गमिति ख्यातं तस्य दक्षिणतः स्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ, ਜੋ ‘ਗਾਤ੍ਰੋਤਸਰਗ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉਹ ਉਸ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 2

यत्र गात्रं परित्यक्तं बलभद्रेण धीमता । अन्यैश्चैव महाभागैर्यादवैस्तत्र संयुगे

ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗਿਆ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਯੁੱਧ-ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਮਹਾਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਯਾਦਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੇਹ ਛੱਡ ਗਏ।

Verse 3

यत्र ते यादवाः क्षीणा ब्रह्मशापबलाहिना । एतत्पुरुषोत्तमं क्षेत्रं समन्ताद्धनुषां शतम्

ਉੱਥੇ ਯਾਦਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਘਾਇਲ ਹੋ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ। ਇਹ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮਾਪ ਤੱਕ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 4

यत्र साक्षात्स्वयं देवि तिष्ठते पुरुषोत्तमः । तदेव वैष्णवं क्षेत्रं कलौ पातकनाशनम्

ਜਿੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਆਪ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਵੈਸ਼ਣਵ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 5

रहस्यं परमं देवि तीर्थानां प्रवरं हि तत् । पूर्वं कृतयुगे देवि प्रेततीर्थं च संस्मृतम् । कलौ युगे तु संप्राप्ते गात्रोत्सर्गमिति त्वभूत्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਪਰਮ ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਹੈ—ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਰਵੋਤਮ। ਪਹਿਲਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਪ੍ਰੇਤ-ਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਪਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਇਹ ‘ਗਾਤ੍ਰੋਤਸਰਗ’ ਕਿਹਾ ਜਾਣ ਲੱਗਾ।

Verse 6

ऋणमोचनपार्श्वे तु मध्ये तु पापमोचनात् । एतन्मध्यं समाश्रित्य मृतः पापैर्विमुच्यते

਋ਣਮੋਚਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਾਗ ‘ਪਾਪਮੋਚਨ’ ਵਿੱਚ—ਜੋ ਇਸ ਮੱਧ-ਦੇਸ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 7

तस्य किं वर्ण्यते देवि यत्रानन्तफलं महत् । अथमेधसहस्रस्य फलं स्नात्वा ह्यवाप्यते

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਉਸ ਧਾਮ ਦੀ ਕੀ ਵਡਿਆਈ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 8

यत्राश्वत्थं समासाद्य समाधिन्यस्तमानसः । मुमोच दुस्त्यजान्प्राणान्ब्रह्मद्वारेण केशवः

ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅਸ਼ਵਤ्थ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਮਨ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਦ੍ਵਾਰ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਛੱਡਣੇ ਔਖੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ।

Verse 9

तत्र नारायणं साक्षाद्बलभद्रं च रुक्मिणीम् । पूजयित्वा विधानेन मुच्यते पातकत्रयात्

ਉੱਥੇ ਨਾਰਾਇਣ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ਾਤ, ਅਤੇ ਬਲਭਦ੍ਰ ਤੇ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਤ੍ਰਿਵਿਧ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 10

तत्र स्नात्वा नरो भक्त्या यः संतर्पयते पितॄन् । प्रेतत्वात्पितरो मुक्ता भवन्ति श्राद्धदायिनः

ਉੱਥੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਰ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 11

गोघ्नः सुरापो दुर्मेधा ब्रह्महा गुरुतल्पगः । तत्र स्नात्वा नरः सद्यो विपापः संप्रपद्यते

ਚਾਹੇ ਗੋਹੱਤਿਆਰਾ ਹੋਵੇ, ਸੁਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ, ਕੁਬੁੱਧੀ ਮਨੁੱਖ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਜਾਂ ਗੁਰੂ-ਸ਼ਯਨ ਦਾ ਅਪਰਾਧੀ—ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 12

बाल्ये वयसि यत्पापं वार्द्धके यौवनेऽपि वा । अज्ञानाज्ज्ञानतो वापि यः करोति नरः प्रिये । तत्र स्नात्वा प्रमुच्येत तीर्थे गात्रप्रमोचने

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਬਚਪਨ, ਜਵਾਨੀ ਜਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ—ਅਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ—ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ‘ਗਾਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਮੋਚਨ’ ਨਾਮਕ ਉਸ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 13

तत्र पिण्डप्रदानेन पितॄणां जायते परा । तृप्तिर्वर्षशतं यावदेतदाह पुरा हरिः

ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਟਿਕਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੇ ਕਹੀ ਸੀ।

Verse 14

यः पुनश्चान्नदानं तु तत्र कुर्यात्समाहितः । तस्यान्वयेऽपि देवेशि न प्रेतो जायते नरः

ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉੱਥੇ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 16

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि प्रेततीर्थस्य कारणम् । यच्छ्रुत्वा मानवो भक्त्या मुक्तः स्यात्सर्वकिल्बिषैः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕਲੰਕਾਂ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 17

पुराऽसीद्गौतमोनाम महर्षिः शंसितव्रतः । भृगुकल्पात्समायातः क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਗੌਤਮ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਯਮਿਤ ਵਰਤਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ-ਕਲਪ ਤੋਂ ਆ ਕੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 18

अयने चोत्तरे पुण्ये श्रीसोमेशदिदृक्षया । दृष्ट्वा सोमेश्वरं देवं स्नात्वा तीर्थेषु कृत्स्नशः

ਉੱਤਰਾਯਣ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸਮੂਹ ਕਰਮ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤੇ।

Verse 19

श्रीदेव्युवाच । प्रेततीर्थमिति प्रोक्तं पश्चाद्गात्रविमोचनम् । वद मे देवदेवेश प्रेततीर्थस्य कारणम्

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਨੂੰ “ਪ੍ਰੇਤ-ਤੀਰਥ” ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ “ਗਾਤ੍ਰ-ਵਿਮੋਚਨ”। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ-ਤੀਰਥ ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?’

Verse 20

अथासौ ब्राह्मणो देवि यावत्सीमामुपागतः । तावद्विष्णुप्रियं तत्र ददृशे वैष्णवं वनम्

ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦੋਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਇਕ ਵੈਸ਼ਣਵ ਵਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ।

Verse 21

पुरुषोत्तमनामाढ्यं क्षेत्रं च धनुषां शतम् । तस्मिन्क्षेत्रे स चापश्यत्पंच प्रेतान्सुदारुणान्

ਉਹ ਖੇਤਰ ‘ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਪੰਜ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰੇਤ ਵੇਖੇ।

Verse 22

महावृक्षसमारूढान्महाकायान्महोत्कटान् । ऊर्ध्वकेशाञ्छंकुकर्णान्स्नायुनद्धकलेवरान्

ਉਹ ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿੱਖਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ ਬੈਠੇ ਸਨ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੇਹ ਵਾਲੇ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ; ਕੇਸ ਉੱਪਰ ਖੜੇ, ਸ਼ੰਕੂ ਵਰਗੇ ਕੰਨ, ਅਤੇ ਨੱਸਾਂ ਨਾਲ ਕਸੇ ਹੋਏ ਕਲੇਵਰ।

Verse 23

विमांसरुधिरान्नग्नानथ कृष्णकलेवरान् । दृष्ट्वाऽसौ भयसंत्रस्तो विनष्टोऽस्मीत्यचिन्तयत्

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ—ਮਾਸ ਰਹਿਤ, ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਪਟੇ, ਨੰਗੇ ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਪਏ ਕਲੇਵਰਾਂ ਵਾਲੇ—ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ, ‘ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ!’

Verse 24

ध्यात्वाऽह सुचिरं कालं धैर्यमास्थाय यत्नतः । के यूयं विकृताकारा दृष्टाः पूर्वं मया पुरा

ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਧਿਆਨ ਕਰ ਕੇ, ਯਤਨ ਨਾਲ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ, ਇੰਨੀ ਵਿਕ੍ਰਿਤ ਆਕ੍ਰਿਤੀ ਵਾਲੇ? ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕਦੇ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ, ਵੇਖਿਆ ਸੀ?’

Verse 25

न कदाचिद्यथा यूयं किमर्थं क्षेत्रमध्यतः । धावमानाः सुदुःखार्ता एतन्मे कौतुकं महत्

‘ਤੁਸੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਦੌੜਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹੋ, ਇੰਨੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ? ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਹੈ।’

Verse 26

प्रेता ऊचुः । वयं प्रेता महाभाग दूरादिह समागताः । श्रुत्वा तीर्थवरं पुण्यं प्रवेशं न लभामहे

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ! ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੇਤ ਹਾਂ; ਦੂਰੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਾਂ। ਇਸ ਸਰਵੋਤਮ, ਪੁੰਨਮਈ ਤੀਰਥ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।’

Verse 27

गणैरंतर्धानगतैः प्रहारैर्जर्जरीकृताः । लेखको रोहकश्चैव सूचकः शीघ्रगस्तथा

ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰਦੇ ਗਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਕੁੱਟੇ ਤੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਵਿਚ ਲੇਖਕ, ਰੋਹਕ, ਸੂਚਕ ਅਤੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ ਵੀ ਹਨ।

Verse 28

अहं पर्युषितोनाम पञ्चमः पापकृत्तमः

ਮੈਂ ਪੰਜਵਾਂ ਹਾਂ, ‘ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਪਾਪ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ।

Verse 29

गौतम उवाच । प्रेतयोनौ प्रवृत्तानां केन नामानि कृत्स्नशः । युष्माकं निर्मितान्येवमेतन्मे कौतुकं महत्

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਨਾਮ ਪੂਰੇ-ਪੂਰੇ ਕਿਸ ਨੇ ਦਿੱਤੇ? ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਇਹ ਨਾਮ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣੇ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ।’

Verse 30

प्रेता ऊचुः । याचमानस्य विप्रस्य लिखत्येष धरातले । नोत्तरं पठते किञ्चित्तेनासौ लेखकः स्मृतः

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੰਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲਿਖਦਾ ਤਾਂ ਹੈ, ਪਰ ਕੋਈ ਉੱਤਰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਾਉਂਦਾ; ਇਸ ਲਈ ਇਹ ‘ਲੇਖਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।’

Verse 31

द्वितीयो ब्राह्मणभयात्प्रासादमधिरोहति । ततोऽसौ रोहकाख्योऽभूच्छृणु विप्र तृतीयकम्

ਦੂਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਮਹਲ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਰੋਹਕ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੀਜੇ ਬਾਰੇ ਸੁਣੋ।

Verse 32

सूचिता बहवोऽनेन ब्राह्मणा वित्तसंयुताः । राज्ञे पापेन तेनासौ सूचको भुवि विश्रुतः

ਉਸ ਨੇ ਪਾਪ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਕਈ ਧਨਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਚੁਗਲੀ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ‘ਸੂਚਕ’ (ਸੂਚਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 33

ब्राह्मणैः प्रार्थ्यमानस्तु शीघ्रं धावति नित्यशः । न कदाचिद्ददाति स्म तेनासौ शीघ्रगः स्मृतः

ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਤੁਰੰਤ ਦੌੜ ਕੇ ਟਲ ਜਾਂਦਾ; ਕਦੇ ਵੀ ਦਾਨ ਨਾ ਦਿੰਦਾ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ’ (ਤੇਜ਼ ਦੌੜਨ ਵਾਲਾ) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

मया कदन्नं दत्तं च पर्युषितं ब्राह्मणोत्तमे । ब्राह्मणेभ्यः सदा दानं मिष्टान्नेन तु पोषणम् । तस्मात्पर्युषितोनाम संजातोऽहं धरातले

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋਤਮ! ਮੈਂ ਰੁੱਖਾ ਅੰਨ ਅਤੇ ਬਾਸੀ, ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਮਿੱਠੇ ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅੰਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਰਾਹੀਂ ਪਾਲਣਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੈਂ ‘ਪਰਿਯੁਸ਼ਿਤ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਨਮਿਆ।

Verse 35

गौतम उवाच । न विना भोजनेनैव वर्तन्ते प्राणिनो भुवि । किमाहारा भवन्तो वै वदध्वं मम कौतुकात्

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜਾ ਆਹਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋ? ਮੇਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਲਈ ਦੱਸੋ।

Verse 36

प्रेता ऊचुः । प्राप्ते भोजनकाले तु यत्र युद्धं प्रवर्तते । तस्यान्नस्य रसं सर्वं भुंजामो द्विजसत्तम

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਯੁੱਧ ਛਿੜਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸੱਤਮ, ਅਸੀਂ ਉਸ ਅੰਨ ਦਾ ਸਾਰ-ਰਸ ਸਾਰਾ ਭੋਗ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।

Verse 37

नानुलिप्ते धरापृष्ठे यत्र भुंजन्ति मानवाः । भ्रष्टशौचा द्विजश्रेष्ठ तदस्माकं तु भोजनम्

ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪੱਟ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਕੇ ਲੇਪਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉਹੀ ਭੋਜਨ ਸਾਡੇ (ਪ੍ਰੇਤਾਂ) ਦਾ ਅੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 38

अप्रक्षालितपादस्तु यो भुंक्ते दक्षिणामुखः । यो वेष्टितशिरा भुंक्ते प्रेता भुंजन्ति नित्यशः

ਜੋ ਪੈਰ ਨਾ ਧੋ ਕੇ, ਜਾਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰ ਕੇ, ਜਾਂ ਸਿਰ ਢੱਕ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਅੰਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਤ ਨਿੱਤ ਹੀ ਭੋਗ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 39

श्राद्धं संपश्यते श्वा चेन्नारी चैव रजस्वला । अन्त्यजः शूकरश्चान्नं तदस्माकं तु भोजनम्

ਜੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨੂੰ ਕੁੱਤਾ ਵੇਖ ਲਵੇ, ਜਾਂ ਰਜਸਵਲਾ ਨਾਰੀ, ਜਾਂ ਅੰਤ੍ਯਜ, ਜਾਂ ਸੂਰ ਅੰਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਉਹ ਅੰਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

त्यक्त्वा क्रमागतं विप्रं पूजितं प्रपितामहैः । यो दानं ददतेऽन्यस्मै तस्मै चाऽतुष्टचेतसा

ਜੋ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੁਲ-ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਮਨ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਦਾਨ ਮਨ-ਅਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 41

तस्य दानस्य यत्पुण्यं तदस्माकं प्रजायते । यस्मिन्गृहे सदोच्छिष्टं सदा च कलहो भवेत् । वैश्वदेवविहीने तु तत्र भुंजामहे वयम्

ਉਸ ਦਾਨ ਤੋਂ ਜੋ ਪੁੰਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਡੇ (ਪ੍ਰੇਤਾਂ) ਹਿੱਸੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਜੂਠ ਪਿਆ ਰਹੇ, ਸਦਾ ਕਲੇਸ਼ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ ਯਜ੍ਞ ਦੀ ਉਪੇਖਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ—ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।

Verse 42

गौतम उवाच । युष्माकं कीदृशे गेहे प्रवेशो न च विद्यते । सत्यं वदत माऽसत्यं सत्यं साधुषु संगतम्

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਸ ਕਿਸਮ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ? ਸੱਚ ਬੋਲੋ, ਝੂਠ ਨਾ ਬੋਲੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਸੱਚ ਹੀ ਸਾਧੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 43

प्रेता ऊचुः । वैश्वदेवोद्भवा यत्र धूमवर्तिः प्रदृश्यते । तस्मिन्गेहे न चास्माकं प्रवेशो विद्यते द्विज

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼੍ਵਦੇਵ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਧੂੰਏਂ ਦੀ ਲਕੀਰ ਦਿਸਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 44

यस्मिन्गृहे प्रभाते तु क्रियते चोपलेपनम् । विद्यते वेद निर्घोषस्तत्रास्माकं न किंचन

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸਵੇਰੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਵੇਲੇ ਭੂਮੀ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਲੇਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ ਪਾਠ ਦੀ ਧੁਨੀ ਗੂੰਜਦੀ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਸਾਡਾ ਕੁਝ ਵੀ ਵੱਸ ਨਹੀਂ ਚਲਦਾ।

Verse 45

गौतम उवाच । केन कर्मविपाकेन प्रेतत्वं व्रजते नरः । एतन्मे विस्तरेणैव यथावद्वक्तु मर्हथ

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਦੇ ਪੱਕਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 46

प्रेता ऊचुः । मृषाऽपहारिणो ये च ये चोच्छिष्टा व्रजन्ति च । गोब्राह्मणहताश्चैव प्रेतत्वं ते व्रजन्ति हि

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਚੋਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜੂਠ-ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਗਾਂ ਜਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੱਤਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 47

पैशुन्यनिरता ये च कूटसाक्ष्यरता नराः । न्यायपक्षे न वर्तंते मृताः प्रेता भवंति ते

ਜੋ ਨਿੰਦਾ-ਚੁਗਲੀ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ—ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 48

श्लेष्ममूत्रपुरीषाणि ये क्षिपन्ति सरोवरे । प्रेतत्वं ते समासाद्य विचरंति च मानवाः

ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਕਫ਼, ਪਿਸ਼ਾਬ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਠਾ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।

Verse 49

दीयमानं तु विप्राणां गोषु विप्रातुरेषु च । मा देहीति प्रजल्पन्तस्ते च प्रेता भवंति च

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ, ਗਊਆਂ ਲਈ ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਜੋ ‘ਨਾ ਦਿਓ, ਨਾ ਦਿਓ’ ਕਹਿ ਕੇ ਰੋਕਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦੇ ਹਨ।

Verse 50

शूद्रान्नेनोदरस्थेन यदि विप्रो म्रियेत वै । प्रेतत्वं यात्यसौ नूनं यद्यपि स्यात्षडंगवित्

ਜੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭੋਜਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਹੀ ਉਹ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਵੇਦ ਦੇ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਦਵਾਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 51

यस्त्रीन्हले बलीवर्दान्वाहयेन्मदसंयुतः । अमावास्यां विशेषेण स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮਦ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ ਹਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਬਲਦ ਜੋਤ ਦੇਂਦਾ ਹੈ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਦਿਨ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

नास्तिको निंदकः क्षुद्रो नित्यनैमित्त्यवर्जितः । ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो नूनं स प्रेतो जायते नरः

ਨਾਸਤਿਕ, ਨਿੰਦਕ, ਖੁਦਰ-ਮਨ, ਜੋ ਨਿੱਤ ਅਤੇ ਨੈਮਿੱਤਿਕ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਰੱਖੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 53

विश्वासघातको यस्तु ब्रह्महा स्त्रीवधे रतः । गोघ्नो गुरुघ्रः पितृहा स प्रेतो जायते नरः

ਜੋ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤ ਕਰੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਜੋ ਇਸਤਰੀ-ਵਧ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖੇ, ਜੋ ਗੋ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਜੋ ਗੁਰੂ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਿਤ੍ਰ-ਹੱਤਿਆ ਕਰੇ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 54

यस्य नैव प्रदत्तानि एकोद्दिष्टानि षोडश । मृतस्य न वृषोत्सर्गः स प्रेतो जायते नरः

ਜਿਸ ਮ੍ਰਿਤਕ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਏਕੋੱਦਿਸ਼ਟ ਦਾਨ-ਅਰਪਣ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਲਈ ਮੌਤ ਪਿੱਛੋਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ੋਤਸਰਗ (ਬਲਦ ਛੱਡਣ ਦੀ ਰੀਤ) ਨਹੀਂ ਹੋਈ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 55

एतद्धि सर्वमाख्यातं यत्पृष्टाः स्म द्विजोत्तम । भूयो ब्रूहि द्विजश्रेष्ठ यश्चास्ति तव संशयः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ! ਜੋ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸੰਦੇਹ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਕਹੋ।

Verse 56

गौतम उवाच । येन कर्मविपाकेनन प्रेतो जायते नरः । तन्मे वदत निःशेषं कौतुकं मेऽत्र विद्यते

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕਿਹੜੇ ਕਰਮ-ਵਿਪਾਕ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ? ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੱਸੋ; ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਹੈ।”

Verse 57

प्रेता ऊचुः । तीर्थयात्रा रतो यस्तु देवार्चनपरायणः । ब्राह्मणेषु सदा भक्तो न प्रेतो जायते नरः

ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇ, ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਦਾ ਭਕਤੀ ਰੱਖੇ—ਉਹ ਨਰ ਪ੍ਰੇਤ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ।

Verse 58

नित्यं शृणोति शास्त्राणि नित्यं सेवति पंडितान् । वृद्धांस्तु पृच्छते नित्यं न स प्रेतो विजायते

ਜੋ ਨਿੱਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਨਿੱਤ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੋਂ ਨਿੱਤ ਸਲਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।

Verse 59

एतस्मात्कारणात्प्राप्ता वयं सर्वे सुदूरतः । शक्नुमो प्रवेष्टुं च पुण्येऽस्मिन्क्षेत्र उत्तमे

ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਅਸੀਂ ਸਭ ਬਹੁਤ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹਾਂ; ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪੁੰਨ੍ਯ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।

Verse 60

निर्विण्णाः प्रेतरूपेण तस्मात्त्वं द्विजसत्तम । गतिर्भव महाभाग सर्वेषां नः प्रयत्नतः

ਅਸੀਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਸਭ ਲਈ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੋ।

Verse 61

गौतम उवाच । कथं वो जायते मोक्षो वदध्वं कृत्स्नशो मम । कृपयाविष्टचित्तोऽहं यतिष्ये नात्र संशयः

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ—ਮੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ। ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ; ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 62

प्रेता ऊचुः । प्रभूतकालमस्माकं प्रेतत्वे तिष्ठतां विभो । न त्वभ्येति पुमान्कश्चिदस्माकं यो गतिर्भवेत्

ਪ੍ਰੇਤ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ਜੋ ਸਾਡੀ ਗਤੀ ਤੇ ਉਧਾਰ ਬਣੇ।”

Verse 63

तस्मात्त्वं देहि नः श्राद्धं गत्वा क्षेत्रं तु वैष्णवम् । नामगोत्राणि चादाय मोक्षं यास्यामहे ततः

“ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਵੈਸ਼ਣਵ ਤੀਰਥ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੋ। ਸਾਡੇ ਨਾਮ ਤੇ ਗੋਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ, ਫਿਰ ਅਸੀਂ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੇ।”

Verse 64

ईश्वर उवाच । ततोऽसौ ब्राह्मणो गत्वा दयाविष्टो हरेर्गृहम् । श्राद्धं च प्रददौ तेषामेकैकस्य पृथक्पृथक्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ—ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ।

Verse 65

यस्ययस्य यदा श्राद्धं करोति द्विजसत्तमः । स रात्रौ स्वप्न एत्यैनं दर्शने वाक्यमब्रवीत्

ਜਿਸ-ਜਿਸ ਦਾ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਕਰਦਾ, ਉਹੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦਾ।

Verse 66

प्रसादात्तव विप्रेन्द्र मुक्तोऽहं प्रेतयोनितः । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि विमानं मे ह्युपस्थितम्

“ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰ, ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੰਗਲ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਵਿਮਾਨ ਤਿਆਰ ਖੜਾ ਹੈ।”

Verse 67

एवं संतारितास्तेन चत्वारस्ते द्विजोत्तमाः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਚਾਰ ਉੱਤਮ ਦ੍ਵਿਜ-ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾ ਕੇ ਉਧਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 68

अथासौ ब्राह्मणश्रेष्ठः संप्राप्ते पञ्चमे दिने । प्रददौ विधिपूर्वं तु श्राद्धं पर्युषितस्य च

ਫਿਰ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪੰਜਵਾਂ ਦਿਨ ਆ ਪਹੁੰਚਣ ਤੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ ਲਈ ਭੀ ਸ਼ਰਾਧ ਕਰਮ ਯਥਾਵਿਧਿ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 69

अथापश्यत स्वप्नान्ते प्राप्तं पर्युषितं नरम् । दीनवाक्यं परिक्लिष्टं निःश्वसन्तं मुहुर्मुहुः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਵੇਖਿਆ—ਦਇਆਜਨਕ ਬੋਲ ਬੋਲਦਾ, ਕਲੇਸ਼ਿਤ ਤੇ ਦੁਖੀ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਲੰਬੇ ਸਾਹ ਭਰਦਾ।

Verse 70

पर्युषित उवाच । न मे जाता गतिर्विप्र मंदभाग्यस्य पापिनः । मया हृतं तडागार्थं यद्वित्तं प्रगुणीकृतम्

ਪਰ੍ਯੁਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਮੇਰੇ ਵਰਗੇ ਪਾਪੀ ਤੇ ਮੰਦ-ਭਾਗੀ ਲਈ ਕੋਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣੀ। ਮੈਂ ਤਲਾਬ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜੋ ਧਨ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੜਪ ਲਿਆ।”

Verse 71

गौतम उवाच । कथं ते जायते मोक्षो वद शीघ्रमशेषतः । करिष्ये नात्र संदेहो यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੈਨੂੰ ਮੋਖਸ਼ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲੇਗਾ, ਜਲਦੀ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸ। ਮੈਂ ਕਰਾਂਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੋਵੇ।”

Verse 72

पर्युषित उवाच । अयने चोत्तरे प्राप्ते गत्वा तीर्थं हरिप्रियम् । श्राद्धं त्वं देहि मे नूनं ततो गतिर्भविष्यति

ਪਰਿਯੁਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉੱਤਰਾਯਣ ਆਵੇ, ਹਰਿਪ੍ਰਿਯ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੀਂ; ਤਦ ਮੇਰੀ ਅੱਗੇ ਦੀ ਗਤੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 73

ईश्वर उवाच । एवमुक्तः स विप्रेन्द्रस्तेन प्रेतेन वै मुनिः । अयने चोत्तरे प्राप्ते गत्वा तीर्थं हरिप्रियम् । प्रददौ विधिवच्छ्राद्धं ततः पर्युषिताय च

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਪ੍ਰੇਤ ਆਤਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਮੁਨੀ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਉੱਤਰਾਯਣ ਆਉਣ ਤੇ ਹਰਿਪ੍ਰਿਯ ਤੀਰਥ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਰਿਯੁਸ਼ਿਤ ਲਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 74

ततः पर्युषितो रात्रौ स्वप्नान्ते वाक्यमब्रवीत् । प्रसन्नवदनो भूत्वा दिव्यमाल्यवपुर्धरः

ਤਦ ਪਰਿਯੁਸ਼ਿਤ ਨੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਬਚਨ ਕਿਹਾ; ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ ਹੋਏ।

Verse 75

पर्युषित उवाच । मुक्तोऽहं त्वत्प्रसादेन प्रेतभावाद्द्विजोत्तम । स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि विमानं मे ह्युपस्थितम्

ਪਰਿਯੁਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਜਾਵਾਂਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰਾ ਵਿਮਾਨ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ।

Verse 76

देवत्वं च मया प्राप्तं समर्थोऽहं द्विजोत्तम । वरं ददामि ते विप्र गृहाण त्वं वरं शुभम्

ਮੈਂ ਦੇਵਤ੍ਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਵਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ।

Verse 77

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चौरे भग्नव्रते तथा । निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਦਿਰਾ ਪੀਣ ਵਾਲੇ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤ-ਭੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਧਰਮੀ ਜਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ; ਪਰ ਅਕ੍ਰਿਤਘਨ (ਅਹਿਸਾਨ-ਫਰਾਮੋਸ਼) ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ।

Verse 78

गौतम उवाच । यदि देयो वरोऽस्माकं समर्थोऽसि वरप्रद । यत्र स्थाने मया दृष्टाः प्रेता यूयं सुदुःखिताः । तत्राहं चाश्रमं कृत्वा करिष्ये चोत्तमं तपः

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ, ਜੇ ਤੂੰ ਸਾਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਥਾਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ—ਇਹ ਪ੍ਰੇਤ—ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ ਸੀ, ਓਥੇ ਮੈਂ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਤਪ ਕਰਾਂਗਾ।”

Verse 79

निर्गतास्मि गृहं भूयो स्नात्वा तीर्थमिदं महत् । तत्र यो भानवो भक्त्या पितॄनुद्दिश्य भक्तितः

“ਇਸ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਨੂੰ ਰਵਾਨਾ ਹੋਵਾਂਗਾ। ਅਤੇ ਓਥੇ, ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਉਦੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ਰਧਾ-ਸਹਿਤ ਪੂਜਾ ਕਰੇ…”

Verse 80

विधिवद्दास्यति श्राद्धं स्नात्वा संतर्प्य देवताः । युष्मत्प्रसादतस्तस्य ह्यन्वयेऽपि कदाचन । मा भूयात्प्रेतभावो हि अपि पापान्वितस्य भोः

“…ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇਗਾ। ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ—ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਭੀ—ਕਦੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨਾ ਆਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਭੋ!”

Verse 81

पर्युषित उवाच । गच्छ त्वं चाश्रमं तत्र कुरु ब्राह्मणसत्तम । गमिष्यसि परां सिद्धिं लोके ख्यातिं गमिष्यसि

ਪਰਯੁਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਜਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਓਥੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ। ਤੂੰ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰੇਂਗਾ।”

Verse 82

तत्र ये मानवा भक्त्या श्राद्धं दास्यंति सत्तमाः । पितॄणां ते विमानस्था यास्यंति त्रिदिवालयम्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਿਤ੍ਰ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਤ੍ਰਿਦਿਵ ਦੇਵਲੋਕ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 83

न तेषां वंशजः कश्चित्प्रेतत्वं च गमिष्यति । प्राहुः सप्तपदीं मैत्रीं पंडिताः स्थिरबुद्धयः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਕਦੇ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚੇਗਾ। ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਤ ਕਦਮਾਂ (ਸਪਤਪਦੀ) ਨਾਲ ਮਿੱਤਰਤਾ ਪੱਕੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 84

मित्रतां तु पुरस्कृत्य किं तद्वक्ष्यामि तच्छृणु । तवाश्रमपदं पुण्यं भविष्यति महीतले

ਮਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਗੱਲ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਆਸ਼੍ਰਮ-ਸਥਾਨ ਪੁੰਨਮਈ ਤੀਰਥ ਬਣੇਗਾ।

Verse 85

सर्वपापप्रशमनं सर्वदुःखवि नाशनम् । मन्नाम्ना ख्यातिमायातु प्रेततीर्थमिति प्रभो

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ‘ਪ੍ਰੇਤਤੀਰਥ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਸਥਾਨ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹਰ ਦੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ।

Verse 86

ईश्वर उवाच । तं तथेति प्रतिज्ञाय गतस्तत्र द्विजोत्तमः । यथा वेदोक्तमार्गेंण सर्वं कृत्यं चकार सः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਤੱਥੇਸਤੁ’ ਕਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਉਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਉੱਥੇ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਵੇਦ-ਵਿਹਿਤ ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵ੍ਯ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ।

Verse 87

सोऽपि स्वर्गमनुप्राप्तो हृष्टः पर्युषितः प्रिये । एतत्सर्वं पुरावृत्तं स्थानेऽस्मिन्गात्रमोचने

ਉਹ ਪਰਿਯੁਸ਼ਿਤ ਭੀ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਹ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਗਾਤ੍ਰਮੋਚਨ ਨਾਮਕ ਸਥਾਨ ਤੇ ਵਾਪਰਿਆ।

Verse 88

यः शृणोति नरः सम्यक्सर्वपापैः स मुच्यते । शयनोत्थापने योगे यः पश्येत्पुरुषोत्तमम् । गात्रोत्सर्गे तु गत्वाऽसौ यज्ञायुतफलं लभेत्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਕਥਾ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਸ਼ਯਨੋਤਥਾਪਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਮੋਖ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਗਾਤ੍ਰੋਤਸਰਗ ਵੇਲੇ ਜੋ ਉੱਥੇ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 223

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुरुषोत्तमतीर्थप्रेततीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਭਾਗ ਅੰਦਰ “ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਤਤੀਰਥ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ੨੨੩ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।