Adhyaya 220

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं त्रैलोक्यपूजितम् । वृषध्वजेश्वरं नाम स्थितं दक्षिणतस्तथा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਵੇਂ ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹੈ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ, ਜੋ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 2

यत्तदक्षरमव्यक्तं परं यस्मान्न विद्यते । योगगम्यमनाद्यंतं वृषभध्वज संमितम्

ਉਹ ਪਰਮ ਤੱਤ ਅਖੰਡ ਅੱਖਰ ਹੈ, ਅਵ੍ਯਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜੋ ਕੇਵਲ ਯੋਗ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ, ਅਨਾਦਿ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ—ਉਹੀ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 3

सर्वाश्चर्यमयं देवि बुद्धिग्राह्यं निरामयम् । विश्वतः पाणिपादं च विश्वतोऽक्षिशिरोमुखम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸਰਬ ਅਚੰਭਾਮਯ ਹੈ—ਸ਼ੁੱਧ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਣਯੋਗ, ਸਭ ਰੋਗ-ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਹਰ ਥਾਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ, ਸਿਰ ਤੇ ਮੁਖ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹਨ।

Verse 4

तं च देवं चिरं स्थाणुं वृषभध्वजसंज्ञितम् । पृथुर्मरुच्च भरतः शशबिन्दुर्गयः शिबिः

ਉਸ ਪ੍ਰਾਚੀਨ, ਅਡੋਲ ਸਥਾਣੁ ਦੇਵ ਨੂੰ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਪ੍ਰਿਥੁ, ਮਰੁੱਤ, ਭਰਤ, ਸ਼ਸ਼ਬਿੰਦੁ, ਗਯ ਅਤੇ ਸ਼ਿਬਿ ਨੇ ਭੀ ਪੂਜਿਆ।

Verse 5

रामोंऽबरीषो मांधाता दिलीपोऽथ भगीरथः । सुहोत्रो रंतिदेवश्च ययातिः सगरस्तथा

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਮ, ਅੰਬਰੀਸ਼, ਮਾਂਧਾਤਾ, ਦਿਲੀਪ ਅਤੇ ਭਗੀਰਥ; ਸੁਹੋਤ੍ਰ, ਰੰਤਿਦੇਵ, ਯਯਾਤਿ ਅਤੇ ਸਗਰ ਨੇ ਭੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 6

षोडशैते नृपा धन्याः प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः । वृषध्वजेशमाराध्य यज्ञैरिष्ट्वा दिवं गताः

ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਧੰਨ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਆਏ; ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਇਸ਼ਟ ਕਰਕੇ ਸੁਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 7

सत्यं वच्मि हितं वच्मि सारं वच्मि पुनःपुनः । असारे दग्धसंसारे सारं तत्र शिवार्चनम्

ਮੈਂ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਹਿਤਕਾਰੀ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਾਰ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਨਿਸ਼ਫਲ, ਸੜਦੇ ਸੰਸਾਰ-ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਅਸਲ ਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਹੈ।

Verse 8

पुनर्जन्म पुनर्मृत्युः पुनः क्लेशः पुनर्जरा । अहरहर्घटीन्यायो न कदाचिदपीदृशः

ਮੁੜ ਜਨਮ, ਮੁੜ ਮੌਤ; ਮੁੜ ਕਲੇਸ਼, ਮੁੜ ਬੁਢਾਪਾ—ਹਰ ਦਿਨ, ਹਰ ਘੜੀ ਇਹੀ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਨਹੀਂ।

Verse 9

तदा श्वेतस्य संसारग्रन्थेरत्यन्तदुर्भिदः । परं निर्मूलविच्छेदि क्रियतां तद्भवार्चनम्

ਇਸ ਲਈ ਭਵ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਉਹ ਭਗਤੀ-ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ—ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਅਤਿ ਦੁੱਭੇਦ ਗੰਢ ਨੂੰ ਪਰਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜੜ੍ਹੋਂ ਕੱਟ ਕੇ ਛੇਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

तस्य चिन्तामणिर्गेहे तस्य कल्पद्रुमः कुले । कुबेरः किंकरस्तस्य भक्तिर्यस्य शिवे स्थिता

ਜਿਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਰਤਨ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਕਲਪਦ੍ਰੁਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਕੁਬੇਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸੇਵਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 11

सेयं लक्ष्मीः पुरा पुंसां सेयं भक्तिः समीहिता । सेयं श्रेयस्करी मूर्तिर्भक्तिर्या वृषभध्वजे

ਇਹੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸੱਚੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਭਕਤੀ ਹੈ ਜੋ ਖੋਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸ਼੍ਰੇਯਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਹੈ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ।

Verse 12

पुष्पैः पंचभिरप्यत्र पूजयित्वा महेश्वरम् । दशानामश्वमेधानां फलं प्राप्नोति मानवः

ਇੱਥੇ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

वृषभस्तत्र दातव्यो वृषभध्वज संनिधौ । सर्वपातकनाशार्थं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪੂਰੇ ਫਲ ਦੇ ਇੱਛੁਕਾਂ ਵੱਲੋਂ—ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।

Verse 220

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वृषभध्वजेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम विंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਵੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।