Adhyaya 22

Verse 1

ईश्वर उवाच । दक्षेणैवमनुज्ञातः शोचन्कर्म स्वकं तदा । दुःखशोकपरीतात्मा प्रभासं क्षेत्रमागतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਿਆ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਉਹ ਤਦ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗਾ; ਦੁੱਖ ਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹਿਰਦਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 2

स गत्वा दक्षिणं तीरं सागरस्य समीपतः । ददर्श पर्वतं तत्र कृतस्मरमिति श्रुतम्

ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੱਖਣੀ ਤਟ ਤੇ ਗਿਆ; ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਹਾੜ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ‘ਕ੍ਰਿਤਸਮਰਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

Verse 3

यक्षविद्याधराकीर्णं किन्नरैरुपशोभितम् । चंदनागुरुकर्पूरैरशोकैस्तिलकैः शुभैः

ਉਹ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਧਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਚੰਦਨ, ਅਗਰੂ ਤੇ ਕਪੂਰ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਹਿਕਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੋਕ ਤੇ ਤਿਲਕ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਸੀ।

Verse 4

कल्हारैः शतपत्रैश्च पुष्पितैः फलितैः शुभैः । आम्रजम्बूकपित्थैश्च दाडिमैः पनसैस्तथा

ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਬੂਟਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਸੀ—ਕਲ੍ਹਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ ਕਮਲ; ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਆਮ, ਜਾਮੁਨ, ਕਪਿੱਥ, ਦਾਢਿਮ ਅਤੇ ਪਨਸ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 5

निंबुजम्बीरनागैश्च कदलीखंडमंडितैः । क्रमुकैर्नागवल्ल्याद्यैः शालैस्तालैस्तमालकैः

ਉਹ ਨਿੰਬੂ ਅਤੇ ਜੰਬੀਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਕ੍ਰਮੁਕ (ਸੁਪਾਰੀ) ਅਤੇ ਨਾਗਵੱਲੀ ਆਦਿ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਲ, ਤਾਲ ਤੇ ਤਮਾਲ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 6

बीजपूरकखर्जूरैर्द्राक्षामधुरपाटलैः । बिल्वचंपकतिंद्वाद्यैः कदंबककुभैस्तथा

ਉਹ ਬੀਜਪੂਰਕ ਅਤੇ ਖਜੂਰ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ, ਅੰਗੂਰ ਦੀਆਂ ਬੇਲਾਂ ਨਾਲ, ਮਧੁਰ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਅਤੇ ਪਾਟਲ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਬਿਲਵ ਅਤੇ ਚੰਪਕ, ਤਿੰਦੂ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕਦੰਬ ਤੇ ਕੁਭ ਦੇ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।

Verse 7

धवाशोकशिरीषाद्यैर्नानावृक्षैश्च शोभितम् । कामं कामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैः फलितैः शुभैः

ਉਹ ਧਵ, ਅਸ਼ੋਕ, ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਆਦਿ ਅਨੇਕਾਂ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਾਮਨਾ-ਪੂਰਕ ਵ੍ਰਿਖ਼ਾਂ ਨਾਲ—ਸ਼ੁਭ, ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਲਦੇ ਹੋਏ।

Verse 8

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । कोकिलाभिः शुकैश्चैव नानापक्षिनिनादि तम्

ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੰਸਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਅਤੇ ਕੋਇਲਾਂ, ਤੋਤਿਆਂ ਤੇ ਅਨੇਕ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਕੂਕ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ।

Verse 9

जातिस्मराः पक्षिणश्च व्याजह्रुर्मानुषीं गिरम् । गंधर्वकिंनरयुगैः सिद्धविद्याधरोरगैः

ਉਥੇ ਜਾਤਿਸਮਰ ਪੰਛੀ ਵੀ ਸਨ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਸਨ; ਅਤੇ ਗੰਧਰਵ-ਕਿੰਨਰ ਦੇ ਜੋੜੇ, ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਨਾਗ ਵੀ ਉਥੇ ਆਉਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।

Verse 10

क्रीडद्भिर्विविधैर्दिव्यैः शोभितं पर्वतोत्तमम् । देवगंधर्वनृत्यैश्च वेणुवीणानिनादितम्

ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਹਾੜ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਕ੍ਰੀੜਾਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਨਾਲ ਰਮਣੀਯ, ਅਤੇ ਬਾਂਸਰੀਆਂ ਤੇ ਵੀਣਾਵਾਂ ਦੀ ਧੁਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ।

Verse 11

वेदध्वनितघोषेण यज्ञहोमाग्निहोत्रजैः । समावृतं सर्वमाज्यगंधिभिरुच्छ्रितम्

ਉਥੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਦ-ਪਾਠ ਦੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ; ਯਜ੍ਞ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਠਦੀ ਘੀ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਆਕਾਸ਼ ਮਹਿਕਦਾ ਸੀ।

Verse 12

शोभितं चर्षिभिर्दिव्यैश्चातुर्विद्यैर्द्विजोत्तमैः । अत्रिश्चैव वसिष्ठश्च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः

ਉਹ ਸਥਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ—ਚਾਰ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨੀ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ—ਜਿਵੇਂ ਅਤ੍ਰਿ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਪੁਲਸਤ੍ਯ, ਪੁਲਹ ਅਤੇ ਕ੍ਰਤੁ।

Verse 13

भृगुश्चैव मरीचिश्च भरद्वाजोऽथ कश्यपः । मनुर्यमोंऽगिरा विष्णुः शातातपपराशरौ

ਉੱਥੇ ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਮਰੀਚਿ, ਭਰਦਵਾਜ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ; ਮਨੁ ਅਤੇ ਯਮ, ਅੰਗਿਰਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਤਾਤਪ ਤੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 14

आपस्तंबोऽथ संवर्तः कात्यः कात्यायनो मुनिः । गौतमः शंखलिखितौ तथा वाचस्पतिर्मुनिः

ਉੱਥੇ ਆਪਸਤੰਬ ਅਤੇ ਸੰਵਰਤ; ਕਾਤ੍ਯ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ; ਗੌਤਮ; ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ ਲਿਖਿਤ; ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵਾਚਸਪਤੀ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 15

जामदग्न्यो याज्ञवल्क्य ऋष्यशृंगो विभांडकः । गार्ग्यशौनकदाल्भ्याश्च व्यास उद्दालकः शुकः

ਉੱਥੇ ਜਾਮਦਗ੍ਨ੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਅਤੇ ਯਾਜ਼੍ਞਵਲ੍ਕ੍ਯ; ਰਿਸ਼੍ਯਸ਼੍ਰਿੰਗ ਅਤੇ ਵਿਭਾਂਡਕ; ਗਾਰ੍ਗ੍ਯ, ਸ਼ੌਨਕ ਅਤੇ ਦਾਲ੍ਭ੍ਯਾ; ਅਤੇ ਵਿਆਸ, ਉਦ੍ਦਾਲਕ ਤੇ ਸ਼ੁਕ ਵੀ ਸਨ।

Verse 16

नारदः पर्वतश्चैव दुर्वासा उग्रतापसः । शाकल्यो गालवश्चैव जाबालिर्मुद्गलस्तथा

ਉੱਥੇ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਪਰਵਤ, ਅਤੇ ਉਗ੍ਰ ਤਪਸਵੀ ਦੁਰਵਾਸਾ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਕਲ੍ਯ ਅਤੇ ਗਾਲਵ, ਅਤੇ ਜਾਬਾਲੀ ਤੇ ਮੁਦ੍ਗਲ ਵੀ ਸਨ।

Verse 17

विश्वामित्रः कौशिकश्च जह्नुर्विश्वावसुस्तथा । धौम्यश्चैव शतानन्दो वैशंपायनजिष्णवः

ਉੱਥੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕ; ਜਹ੍ਨੁ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਵਸੁ ਵੀ; ਅਤੇ ਧੌਮ੍ਯ, ਸ਼ਤਾਨੰਦ, ਵੈਸ਼ੰਪਾਯਨ, ਨਾਲ ਹੀ ਜਿਸ਼੍ਣੁ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 18

शाकटायनवार्द्धिक्यावग्निको बादरायणः । वालखिल्या महात्मानो ये च भूमण्डले स्थिताः

ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਕਟਾਯਨ, ਵਾਰੱਧਿਕ੍ਯ, ਅਵਗ્નਿਕ ਅਤੇ ਬਾਦਰਾਯਣ ਮੌਜੂਦ ਸਨ; ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਵਾਲਖਿਲ੍ਯਾ ਤੇ ਹੋਰ ਉੱਚੇ ਪੁਰਖ, ਜੋ ਧਰਤੀ-ਮੰਡਲ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 19

ते सर्वे तत्र तिष्ठंति पर्वते तु कृतस्मरे । तेजस्विनो ब्रह्मपुत्रा ऋषयो धार्मिकाः प्रिये

ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ‘ਕ੍ਰਿਤਸ੍ਮਰ’ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਤੇਜਸਵੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁਤ੍ਰ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ।

Verse 20

ज्वलंतस्तपसा सर्वे निर्द्धूमा इव पावकाः । मासोपवासिनः केचित्केचित्पक्षोपवासिनः

ਸਾਰੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜ੍ਵਲੰਤ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਧੂੰਏਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਅੱਗ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਭਰ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਪੱਖ (ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ) ਦਾ ਉਪਵਾਸ।

Verse 21

त्रैरात्रिकाः सांतपना निराहारास्तथा परे । केचित्पुष्प फलाहाराः शीर्णपर्णाशिनस्तथा

ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਵਰਤ ਕਰਦੇ; ਕੁਝ ਸਾਂਤਪਨ ਤਪ ਕਰਦੇ; ਹੋਰ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਕੁਝ ਫੁੱਲ-ਫਲ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਕੁਝ ਝੜੇ ਪੱਤੇ ਹੀ ਭੋਜਨ ਬਣਾਂਦੇ।

Verse 22

केचिद्गोमयभक्षाश्च जलाहारास्तथा परे । साग्निहोत्राः सुविद्वांसो मोक्षमार्गार्थचिन्तकाः

ਕੁਝ ਗੋਮਯ (ਸੁੱਕਾ ਗੋਬਰ) ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੇਵਲ ਜਲਾਹਾਰ ਰਹਿੰਦੇ। ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਨਿਭਾਉਂਦੇ, ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਮੋਖਸ਼-ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਰਥ ਦਾ ਚਿੰਤਨ ਕਰਦੇ।

Verse 23

इति हासपुराणादिश्रुतिस्मृतिविशारदाः । एते चान्ये च बहवो मार्कंडेयपुरोगमाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੁਤੀ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ। ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਉਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਮੁਨੀ ਉੱਥੇ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ।

Verse 24

प्रभासं क्षेत्रमासाद्य संस्थिता कृतपर्वते । एवं कृतस्मरस्तत्र सर्वदेवनिषेवितः । मन्वंतरेस्मिन्यो देवि निर्दग्धो वडवाग्निना

ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਪਾਰਵਤ ਨਾਮਕ ਧਰਮ-ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਟਿਕ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸੇਵਿਤ ਤੇ ਆਦਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ‘ਸਮ੍ਰਿਤਿ-ਪ੍ਰਾਪਤ’ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਵਡਵਾਗਨੀ—ਘੋੜੀ-ਮੁਖੀ ਸਮੁਦਰੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜ ਚੁੱਕਾ ਸੀ।

Verse 25

तं दृष्ट्वा पर्वतं रम्यं दृष्ट्वा चैव महोदधिम् । प्रदक्षिणं ततश्चक्रे सप्तकृत्वो निशाकरः । गिरेः प्रदक्षिणां कृत्वा गतो यत्र महेश्वरः

ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਕਰ (ਚੰਦਰਮਾ) ਨੇ ਫਿਰ ਸੱਤ ਵਾਰ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕੀਤੀ। ਗਿਰਿ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਪੂਰੀ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵੱਸਦਾ ਸੀ।

Verse 26

समीपे तु समुद्रस्य स्पर्शलिंगस्वरूपवान् । प्रसादयामास विभुं प्रसन्नेनांतरात्मना

ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਸਪਰਸ਼-ਲਿੰਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ (ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਿਆਂ), ਉਸ ਨੇ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਕੇ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 27

मरणं वेति संध्याय शरणं वा महेश्वरम् । वरं शापाभिघातार्थं मृत्युं वा शंकरान्मम

ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—‘ਕੀ ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵਾਂ?’ ਫਿਰ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ—‘ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਨੂੰ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਸ਼ੰਕਰ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਮੌਤ ਵੀ ਵਰ ਹੈ।’

Verse 28

इति सोमो मतिं कृत्वा तपसाऽराधयञ्छिवम् । यावद्वर्षसहस्रं तु फलमूलाशनोऽभवत्

ਇਉਂ ਸੋਮ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸਚੈ ਕਰਕੇ ਤਪੱਸਿਆ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਤੱਕ ਉਹ ਕੇਵਲ ਫਲ ਤੇ ਮੂਲ ਹੀ ਖਾਂਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 29

पूर्णे वर्षसहस्रे तु चतुर्थे वरवर्णिनि । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਜਦ ਚੌਥਾ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 30

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । किं ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

“ਹੇ ਚੰਦਰ! ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ! ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ? ਬੋਲ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਲੱਭ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।”

Verse 31

एवं प्रत्यक्षमापन्नं दृष्ट्वा देवं वृषध्वजम् । प्रणम्य तं यथाभक्त्या स्तुतिं चक्रे निशाकरः

ਇਉਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧ੍ਵਜ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਾਕਰ ਨੇ ਯਥਾ-ਭਕਤੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ্তুਤੀ ਰਚੀ।

Verse 32

चंद्र उवाच । ॐ नमो देवदेवाय शिवाय परमात्मने । अप्रमेयस्वरूपाय ब्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणे

ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਓਂ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸ਼ਿਵ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ; ਅਪ੍ਰਮੇਯ ਸਰੂਪ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਅਤੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਦੋਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ।”

Verse 33

त्वं पतिर्योगिनामीश त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् । त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वमोंकारः प्रजापतिः

ਹੇ ਈਸ਼ਾ, ਤੂੰ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਪਤੀ-ਪ੍ਰਭੂ ਹੈਂ; ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਹੀ ਯਜ੍ਞ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਵਸ਼ਟਕਾਰ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਓੰਕਾਰ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈਂ।

Verse 34

चतुर्विंशत्यधिकं च भुवनानां शतद्वयम् । तस्योपरि परं ज्योतिर्जागर्ति तव केवलम्

ਦੋ ਸੌ ਭੁਵਨਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਚੌਵੀ ਹੋਰ ਅੱਗੇ—ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪਰਮ ਜੋਤਿ ਚਮਕਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਜੋਤਿ ਕੇਵਲ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਗਦਾ ਰੂਪ ਹੈਂ।

Verse 35

कल्पांत आदिवाराहमुक्तब्रह्मांडसंस्थितौ । आधारस्तंभभूताय तेजोलिंगाय ते नमः

ਕਲਪਾਂਤ ਵੇਲੇ, ਆਦਿ-ਵਰਾਹ ਦੁਆਰਾ ਛੁੱਟੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਆਸਰੇ ਲਈ ਜੋ ਅਧਾਰ-ਸਤੰਭ ਬਣਦਾ ਹੈਂ—ਉਸ ਅਗਨਿ-ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਤੇਜੋ-ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 36

नमोऽनामयनाम्ने ते नमस्ते कृत्तिवाससे । नमो भैरवनाथाय नमः सोमेश्वराय ते

ਅਨਾਮਯ ਨਾਮ ਵਾਲੇ ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਭੈਰਵਨਾਥ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 37

इति संज्ञाभिरेताभिः स्तुत्याभिरमृतेश्वरः । भूतैर्भव्यैर्भविष्यैश्च स्तूयसे सुरसत्तमैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਉਪਾਧੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਈ ਸਤੁਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਅਮ੍ਰਿਤੇਸ਼ਵਰ, ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੇਵਤਾ—ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ—ਸਦਾ ਸਤੁਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 38

आद्यो विरंचिनामाभूद्ब्रह्मा लोकपितामहः । मृत्युञ्जयेति ते नाम तदाऽभूत्पार्वतीपते

ਪ੍ਰਥਮ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਵਿਰੰਚਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਤਦ, ਹੇ ਪਾਰਵਤੀਪਤੀ, ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ‘ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ’—ਮੌਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ—ਹੋਇਆ।

Verse 39

द्वितीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा पद्मभूरिति विश्रुतः । तदा कालाग्निरुद्रेति तव नाम प्रकीर्तितम्

ਦੂਜੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਪਦ੍ਮਭੂ’ (ਕਮਲ-ਜਨਮ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੋਏ, ਤਦ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ‘ਕਾਲਾਗ੍ਨਿਰੁਦ੍ਰ’—ਕਾਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਰੁਦ੍ਰ—ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 40

तृतीयोऽभूद्यदा ब्रह्मा स्वयंभूरिति विश्रुतः । अमृतेशेति ते नाम कीर्तितं कीर्तिवर्द्धनम्

ਤੀਜੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਸ੍ਵਯੰਭੂ’ (ਆਪ-ਜਨਮ) ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਤਦ ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ‘ਅਮ੍ਰਿਤੇਸ਼’—ਕੀਰਤੀ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਗਾਇਆ ਗਿਆ।

Verse 41

चतुर्थोऽभूद्यदा ब्रह्मा परमेष्ठीति विश्रुतः । अनामयेति देवेश तव नाम स्मृतं तदा

ਚੌਥੇ ਚਰਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਤਦ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ‘ਅਨਾਮਯ’—ਰੋਗ-ਰਹਿਤ—ਸਮਰਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 42

पंचमोऽभूद्यदा ब्रह्मा सुरज्येष्ठ इति श्रुतः । कृत्तिवासेति ते नाम बभूव त्रिपुरांतक

ਪੰਜਵੇਂ ਚਰਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ‘ਸੁਰਜ੍ਯੇਸ਼ਠ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਗਏ, ਤਦ, ਹੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾਂਤਕ, ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ‘ਕ੍ਰਿੱਤਿਵਾਸ’ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 43

षष्ठश्चाभूद्यदा ब्रह्मा हेमगर्भ इति स्मृतः । तदा भैरवनाथेति तव नाम प्रकीर्तितम्

ਛੇਵੇਂ ਚਰਨ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ‘ਹੇਮਗਰਭ’ ਕਹਿ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਭੈਰਵਨਾਥ’—ਭੈਰਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 44

अधुना वर्त्तते योऽसौ शतानंद इति श्रुतः । आदिसोमेन यश्चासौ वामनेत्रोद्भवेन ते

ਜੋ ਹੁਣ ਵੀ ਵਰਤਦਾ ਹੈ, ਉਹ ‘ਸ਼ਤਾਨੰਦ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹੀ ਤੇਰਾ ਆਦਿ-ਸੋਮ ਹੈ, ਜੋ ਤੇਰੀ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ।

Verse 45

प्रतिष्ठार्थं तु लिंगस्य आनीतश्चाष्टवार्षिकः । बालरूपी तदा तेन सोमनाथेति कीर्तितम्

ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਲਈ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਇਕ ਬਾਲਕ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ; ਬਾਲ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤਦ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਸੋਮਨਾਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 46

सहस्रद्वितयं चैव शतं चैव षडुत्तरम्

ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ, ਅਤੇ ਇਕ ਸੌ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਛੇ—ਇਉਂ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਕਹੀ ਗਈ।

Verse 47

सप्तमोऽहं महादेव आत्रेय इति विश्रुतः । प्राचेतसेन दक्षेण शप्तस्त्वां शरणं गतः । रक्ष मां देवदेवेश क्षयिणं पापरोगिणम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਮੈਂ ਸੱਤਵਾਂ ਹਾਂ, ‘ਆਤ੍ਰੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ। ਪ੍ਰਚੇਤਸ-ਪੁੱਤਰ ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੈਸ਼! ਪਾਪ-ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ, ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾ ਲੈ।

Verse 48

इति संस्तुवतस्तस्य चंद्रस्य करुणाकरः । तुतोष भगवान्रुद्रो वाक्यं चेदमुवाच ह

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਚੰਦਰ ਦੇ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਤੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 49

परितुष्टोऽस्मि ते चंद्र वरं वरय सुव्रत । कि ते कामं करोम्यद्य ब्रूहि यत्स्यात्सुदुर्ल्लभम्

ਹੇ ਚੰਦਰ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਵਰ ਮੰਗ। ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਕਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਾਂ? ਜੋ ਅਤਿ ਦੁਲਭ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਕਹਿ।

Verse 50

मम नामानि गुह्यानि मम प्रियतराणि च । पठिष्यंति नरा ये तु दास्ये तेषां मनोगतम्

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੇਰੇ ਗੁਪਤ ਨਾਮ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ—ਪਾਠ ਕਰਨਗੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰੇ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 51

अतीता ये चंद्रमसो भविष्यंति च येऽधुना । तेषां पूज्यमिदं लिंगं यावदन्योऽष्टवार्षिकः

ਜੋ ਚੰਦਰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲਈ ਇਹ ਲਿੰਗ ਪੂਜਣਯ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਹੋਰ ਕੋਈ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ (ਅਵਤਾਰ/ਪ੍ਰਕਟ) ਪ੍ਰਗਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 52

आः परं चतुर्वक्त्रो ब्रह्मा यो भविता यदा । प्राणनाथेति देवस्य तदा नाम भविष्यति

ਅਤੇ ਅੱਗੇ: ਜਦੋਂ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਾਕਟਯ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਦ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਪ੍ਰਾਣਨਾਥ’ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 53

प्राणास्तु वायवः प्रोक्तास्तदाराधननाम तत् । प्राणनाथेति संप्रोक्तं मेऽधुना तद्भविष्यति

ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਵਾਇੂ-ਤੱਤ, ਜੀਵਨ-ਵਾਯੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਨਾਮ ਬਣਦਾ ਹੈ। ‘ਪ੍ਰਾਣਨਾਥ’ ਐਸਾ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ—ਅੱਜ ਤੋਂ ਮੇਰਾ ਉਪਾਸਨਾ-ਨਾਮ ਇਹੀ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 54

तस्मादग्नीशनामेति कालरुद्रेत्यनंतरम् । तारकेति ततो नाम भविष्यत्येव कीर्तितम्

ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਅਗਨੀਸ਼’ ਵਜੋਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹੋਵੇਗਾ; ਫਿਰ ‘ਕਾਲਰੁਦ੍ਰ’; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਤਾਰਕ’—ਇਉਂ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 55

मृत्युञ्जयेति देवस्य भविता तदनंतरम् । त्र्यंबकेशस्त्वितीशेति भुवनेशेत्यनन्तरम्

ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਾ ‘ਮ੍ਰਿਤਿਉੰਜਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ; ਫਿਰ ‘ਤ੍ਰਯੰਬਕੇਸ਼’; ਫਿਰ ‘ਇਤੀਸ਼’; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਭੁਵਨੇਸ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 56

भूतनाथेति घोरेति ब्रह्मेशेत्यथ नामकम् । भविष्यं पृथिवीशेति आदिनाथेत्यनंतरम्

ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਭੂਤਨਾਥ’; ਫਿਰ ‘ਘੋਰ’; ਫਿਰ ‘ਬ੍ਰਹਮੇਸ਼’ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਪ੍ਰਿਥਿਵੀਸ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਆਦਿਨਾਥ’।

Verse 57

कल्पेश्वरेति देवस्य चंद्रनाथेत्यनन्तरम् । नाम देवस्य यद्भावि सांप्रतं ते प्रकाशितम्

ਫਿਰ ਦੇਵ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਕਲਪੇਸ਼ਵਰ’ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ‘ਚੰਦਰਨਾੱਥ’। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਜੋ ਨਾਮ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 58

इत्येवमादि नामानि स्वसंख्यातानि षोडश । गतानि संभविष्यंति कालस्यानंतभावतः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਆਦਿ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਨਾਮ—ਆਪਣੀ-ਆਪਣੀ ਨਿਯਤ ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਬੀਤ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਵੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਾਲ ਦਾ ਸੁਭਾਵ ਅਨੰਤ ਹੈ।

Verse 59

एकैकं वर्तते नाम ब्रह्मणः प्रलयावधि । ततोन्यज्जायते नाम यथा नामानुरूपतः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਲਯ-ਅੰਤ ਤੱਕ ਇਕ-ਇਕ ਨਾਮ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਮ ਦੇ ਅਰਥ-ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਦੂਜਾ ਨਾਮ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 60

अथ किं बहुनोक्तेन रहस्यं ते प्रकाशितम् । वत्स यत्कारणेनेह तपस्तप्तं त्वयाऽखिलम् । तन्मे निःशेषतो ब्रूहि दास्ये तुष्टोऽस्मि ते वरम्

ਹੁਣ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਤੇਰੇ ਲਈ ਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵਤਸ, ਦੱਸ ਕਿ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਇਹ ਸਮੂਹ ਤਪੱਸਿਆ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਕੀਤੀ; ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ।

Verse 61

चन्द्र उवाच । अहं शप्तस्तु दक्षेण कस्मिंश्चित्कारणांतरे । यक्ष्मणा च क्षयं नीतस्तस्मात्त्वं त्रातुमर्हसि

ਚੰਦਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਦਕਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਯਕਸ਼ਮਾ ਰੋਗ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਯੋਗ ਹੋ।

Verse 62

शंभुरुवाच । अधुना भोः समं पश्य सर्वास्ता दक्षकन्यकाः । क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति

ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ, ਹੇ ਭਾਈ, ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਉਹ ਸਭ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵੇਖ। ਤੇਰੇ ਲਈ ਇਕ ਪੱਖ ਘਟਾਅ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਪੱਖ ਵਾਧਾ—ਪੱਖੋਂ ਪੱਖ।

Verse 63

पूर्वोचितां प्रभां सोम प्राप्स्यसे मत्प्रसादतः । प्राचेतसस्य दक्षस्य तपसा हतपाप्मनः

ਹੇ ਸੋਮ! ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੂਰਵਲੀ ਜੋਤਿ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ; ਇਹ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਤਪ ਨਾਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਪ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਸੜ ਗਏ ਹਨ।

Verse 64

तस्यान्यथा वचः कर्तुं शक्यं नान्यैः सुरैरपि । ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ। ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਭਸਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 65

देवान्कुर्युरदेवांश्च नाशयेयुरिदं जगत् । ब्राह्मणाश्चैव देवाश्च तेज एकं द्विधा कृतम्

ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਦੇਵ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਸ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭੀ ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਤੇਜ ਇਕੋ ਹੈ, ਜੋ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 66

प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः । न विना ब्राह्मणा देवैर्न देवा ब्राह्मणैर्विना

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਵ ਹਨ; ਆਕਾਸ਼ੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਪਰੋক্ষ ਹਨ। ਦੇਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇਵਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਹੀਂ।

Verse 67

एकत्र मन्त्रा स्तिष्ठन्ति तेज एकत्र तिष्ठति । ब्राह्मणा देवता लोके ब्राह्मणा दिवि देवताः । त्रैलोक्ये ब्राह्मणाः श्रेष्ठा ब्राह्मणा एव कारणम्

ਇਕ ਥਾਂ ਮੰਤ੍ਰ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਇਕ ਥਾਂ ਤੇਜ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ, ਅਤੇ ਦਿਵਿ ਵਿੱਚ ਭੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹਨ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ—ਧਰਮ-ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਹਨ।

Verse 68

पितुर्नियुक्ताः पितरो भवंति क्रियासु दैवीषु भवंति देवाः । द्विजोत्तमा हस्तनिषक्ततोयास्तेनैव देहेन भवंति देवाः

ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਿਯੋਗ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤ੍ਰ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਗ੍ਰਹਣਕਰਤਾ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਦਿਵ੍ਯ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਸਨਮੁਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਧਾਰ ਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਉਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਦੇਵ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 69

षट्क र्मतत्त्वाभिरतेषु नित्यं विप्रेषु वेदार्थकुतूहलेषु । न तेषु भक्त्या प्रविशंति घोरं महाभयं प्रेतभवं कदाचित्

ਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਸਦਾ ਛੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਤੱਤ ਵਿੱਚ ਰਤ ਅਤੇ ਵੇਦਾਰਥ ਦੇ ਕੌਤੂਹਲ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਭਕਤੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਘੋਰ ਮਹਾਭਯ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦੇ—ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ।

Verse 70

यद्ब्राह्मणाः स्तुत्यतमा वदन्ति तद्देवता कर्मभिराचरंति । तुष्टेषु तुष्टाः सततं भवन्ति प्रत्यक्षदेवेषु परोक्षदेवाः

ਜੋ ਕੁਝ ਸਭ ਤੋਂ ਸਤੁਤਿ-ਯੋਗ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਦੇਵਤਾ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਵ—ਬ੍ਰਾਹਮਣ—ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਪਰੋਖ ਦੇਵਤਾ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 71

यथा रुद्रा यथा देवा मरुतो वसवोऽश्विनौ । ब्रह्मा च सोमसूर्यौ च तथा लोके द्विजोत्तमाः

ਜਿਵੇਂ ਰੁਦ੍ਰ, ਦੇਵ, ਮਰੁਤ, ਵਸੁ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਗਣਾਂ ਵਰਗੀ ਹੀ ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲੇ।

Verse 72

देवाधीनाः प्रजाः सर्वा यज्ञाधीनाश्च देवताः । ते यज्ञा ब्राह्मणाधीनास्तस्माद्देवा द्विजोत्तमाः

ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇਵਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਯਜ੍ਞ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਹੀ (ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ) ਸੱਚੇ ਦੇਵ ਹਨ।

Verse 73

ब्राह्मणानर्चयेन्नित्यं ब्राह्मणांस्तर्पयेत्सदा । ब्राह्मणास्तारका लोके ब्राह्मणात्स्वर्गमश्नुते

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੱਤ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਤ ਕਰੇ (ਸਤਕਾਰ ਤੇ ਭੇਟਾਂ ਨਾਲ)। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕਾ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 75

शक्यं हि कवचं भेत्तुं नाराचेन शरेण वा । अपि वज्र सहस्रेण ब्राह्मणाशीः सुदुर्भिदा

ਕਵਚ ਨੂੰ ਤਾਂ ਨਾਰਾਚ ਜਾਂ ਤੀਰ ਨਾਲ ਭੇਦਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਹਜ਼ਾਰ ਵਜ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ-ਵਾਣੀ ਅਤਿ ਦੁર્ભੇਦ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ।

Verse 76

हुतेन शाम्यते पापं हुतमन्नेन शाम्यति । अन्नं हिरण्यदानेन हिरण्यं ब्राह्मणाशिषा

ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣ ਨਾਲ ਪਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਨ ਆਹੁਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉਹ ਵੀ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

य इच्छेन्नरकं गंतुं सपुत्रपशुबांधव । देवेष्वधिकृतं कुर्याद्ब्राह्मणेषु च गोषु च

ਜੋ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੇ—ਪੁੱਤਰਾਂ, ਪਸ਼ੂਆਂ ਅਤੇ ਸਾਕ-ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਸਮੇਤ—ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਗਊਆਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਅਪਰਾਧ ਕਰੇ।

Verse 78

ब्राह्मणान्द्वेष्टि यो मोहाद्देवान्गाश्च मखान्यदि । नैव तस्य परो लोको नाऽयं लोको दुरात्मनः

ਜੋ ਮੋਹ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਗਊਆਂ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਰਸਕਾਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ।

Verse 79

अभेद्यमच्छेद्यमनादिमक्षयं विधिं पुराणं परिपालयन्ति । महामतिस्तानभिपूज्य वै द्विजान्भवेदजेयो दिवि देवराडिव

ਉਹ ਅਭੇਦ, ਅਛੇਦ, ਅਨਾਦਿ ਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਧਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਰਾਜ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਜੇਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 80

अग्रं धर्मस्य राजानो मूलं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मान्मूलं न हिंसीत मूले ह्यग्रं प्रतिष्ठितम्

ਰਾਜੇ ਧਰਮ ਦਾ ਅਗਲਾ ਮੱਥਾ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਮ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਕਦੇ ਨਾਹ ਦੁਖਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਹੀ ਅਗਲਾ ਭਾਗ ਟਿਕਿਆ ਹੈ।

Verse 81

फलं धर्मस्य राजानः पुष्पं धर्मस्य ब्राह्मणाः । तस्मात्पुष्पं न हिंसीत पुष्पात्संजायते फलम्

ਰਾਜੇ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਧਰਮ ਦਾ ਫੁੱਲ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਨਾਹ ਦੁਖਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਫੁੱਲ ਤੋਂ ਹੀ ਫਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 82

राजा वृक्षो ब्राह्मणास्तस्य मूलं पौराः पर्णं मन्त्रिणस्तस्य शाखाः । तस्माद्राज्ञा ब्राह्मणा रक्षणीया मूले गुप्ते नास्ति वृक्षस्य नाशः

ਰਾਜਾ ਇਕ ਰੁੱਖ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਨ; ਨਾਗਰਿਕ ਪੱਤੇ ਹਨ, ਮੰਤਰੀ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੜ੍ਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 83

आसन्नो हि दहत्यग्निर्दूराद्दहति ब्राह्मणः । प्ररोहत्यग्निना दग्धं ब्रह्मदग्धं न रोहति

ਅੱਗ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਾੜਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਦਹਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਫਿਰ ਅੰਕੁਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਦਗਧ ਹੋਇਆ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦਾ।

Verse 84

ब्राह्मणानां च शापेन सर्वभक्षो हुताशनः । समुद्रश्चाप्यपेयस्तु विफलश्च पुरंदरः

ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਹਵਨ-ਅਗਨੀ ਵੀ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਗਲਣ ਵਾਲੀ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਸਮੁੰਦਰ ਵੀ ਅਪੇਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਵੀ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਫਲ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 85

त्वं चन्द्र राजयक्ष्मी च पृथिव्यामूषराणि च । सूर्याचन्द्रमसोः पातः पुनरुद्धरणं तयोः

ਤੂੰ ਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈਂ, ਰਾਜ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬੰਜਰ ਮੈਦਾਨ ਵੀ; ਤੂੰ ਹੀ ਸੂਰਜ ਤੇ ਚੰਦਰ ਦੇ ਪਤਨ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈਂ—ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੁਨਰੁੱਥਾਨੀ ਵੀ।

Verse 86

वनस्पतीनां निर्यासो दानवानां पराजयः । नागानां च वशीकारः क्षत्रस्योत्सादनं तथा । देवोत्पत्ति विपर्यासो लोकानां च विपर्ययः

ਇਸ ਤੋਂ ਹੀ ਵ੍ਰਿਖਾਂ ਦਾ ਰਸ ਤੇ ਨਿਰਿਆਸ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ; ਦਾਨਵਾਂ ਦੀ ਪਰਾਜਯ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਨਾਗਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਹੰਕਾਰੀ ਖ਼ਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਉਤਸਾਦਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਦੇਵ-ਉਤਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਉਲਟਫੇਰ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਵਿਪਰਯਯ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 87

एवमादीनि तेजांसि ब्राह्मणानां महात्मनाम् । तस्माद्विप्रेषु नृपतिः प्रणमेन्नित्यमेव च

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਤੇਜ ਦੇ ਅਨੇਕ ਬਲ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ, ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ।

Verse 88

परा मप्यापदं प्राप्तो ब्राह्मणान्न प्रकोपयेत् । ते ह्येनं कुपिता हन्युः सद्यः सबलवाहनम्

ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਆਪਦਾ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਨਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੇ ਉਹ ਰੁੱਸ ਗਏ, ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ—ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਵਾਹਨਾਂ ਸਮੇਤ—ਨਾਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 89

प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत् । एवं विद्वानविद्वान्वा ब्राह्मणो दैवतं महत्

ਜਿਵੇਂ ਅਗਨੀ—ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾ ਵਿਧੀ—ਫਿਰ ਭੀ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਵਿਦਵਾਨ, ਮਹਾਨ ਦੈਵਤ ਹੀ ਹੈ।

Verse 90

श्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हूयमानश्च यज्ञेषु भूय एवाभिवर्द्धते

ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਤੇਜਸਵੀ ਪਾਵਕ ਮੈਲਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਵਿਚ ਜਦੋਂ ਉਸ ਵਿਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਵਧਦਾ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 91

एवं यद्यप्य निष्टेषु वर्त्तते सर्वकर्मसु । सर्वेषां ब्राह्मणः पूज्यो दैवतं परमं महत्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਅਨੁਚਿਤ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿਚ ਭੀ ਵਰਤਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਭੀ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ—ਉਹ ਪਰਮ ਮਹਾਨ ਦੈਵਤ ਹੈ।

Verse 92

क्षत्रस्यातिप्रवृद्धस्य ब्राह्मणानां प्रभावतः । ब्राह्मं हि परमं पूज्यं क्षत्रं हि ब्रह्मसंभवम्

ਜਦੋਂ ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਫੁੱਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮ-ਤੱਤ ਪਰਮ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਖ਼ਤ੍ਰ-ਤੱਤ ਭੀ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੈ।

Verse 93

अद्भ्योऽग्निर्ब्रह्मतः क्षत्रमश्मनो लोहमुत्थितम् । तेषां सर्वत्रगं तेजः स्वासु योनिषु शाम्यति

ਜਲ ਤੋਂ ਅਗਨੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਖ਼ਤ੍ਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਲੋਹਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਤੇਜ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਯੋਨੀ ਵਿਚ ਪਰਤ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 94

यान्समाश्रित्य तिष्ठन्ति देवलोकाश्च सर्वदा । ब्रह्मैव वचनं येषां को हिंस्यात्ताञ्जिजीविषुः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਸਦਾ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਆਪ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ—ਜੀਊਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਵੇ?

Verse 95

म्रियमाणोऽप्याददीत न राजा ब्राह्मणात्करम् । न च क्षुधा ऽस्य संसीदेद्ब्राह्मणो विषये वसन्

ਮਰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੋਵੇ ਤਦ ਵੀ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਕਰ ਨਾ ਲਵੇ; ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਨਾ ਸਹੇ।

Verse 96

यस्य राज्ञश्च विषये ब्राह्मणः सीदति क्षुधा । तस्य तच्छतधा राष्ट्रमचिरादेव सीदति

ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੁਖੀ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਅਚਿਰ ਹੀ ਸੌ ਗੁਣਾ ਨਾਸ ਵੱਲ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 97

यद्राजा कुरुते पापं प्रमादाद्यच्च विभ्रमात् । वसन्तो ब्राह्मणा राष्ट्रे श्रोत्रियाः शमयन्ति तत्

ਰਾਜਾ ਅਣਗਹਿਲੀ ਜਾਂ ਮੋਹ-ਭਰਮ ਨਾਲ ਜੋ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠੇ, ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ, ਵਿਦਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਕੇ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 98

पूर्वरात्रांतरात्रेषु द्विजैर्यस्य विधीयते । स राजा सह राष्ट्रेण वर्धते ब्रह्मतेजसा

ਜਿਸ ਰਾਜੇ ਲਈ ਦਵਿਜ ਰਾਤ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਤੇ ਮੱਧ ਪਹਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਵਧਦਾ-ਫੁਲਦਾ ਹੈ।

Verse 99

ब्राह्मणान्पूजयेन्नित्यं प्रातरुत्थाय भूमिपः । ब्राह्मणानां प्रसादेन दीव्यन्ति दिवि देवताः

ਹੇ ਭੂਮਿਪਾਲ ਰਾਜਾ, ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਨਿੱਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ-ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਿਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 100

अथ किं बहुनोक्तेन ब्राह्मणा मामकी तनुः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः । तदूपं देवदेवस्य शिवस्य परमात्मनः

ਪਰ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦ੍ਵਿਜ ਹਨ, ਉਹ ਦੇਵਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ।

Verse 101

एतान्द्विषंति ये मूढा ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । ते मां द्विषंति वै नूनं पूजनात्पूजयन्ति माम्

ਜੋ ਮੂਰਖ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਸੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 102

न प्रद्वेषस्ततः कार्यो ब्राह्मणेषु विजानता । प्रद्वेषेणाशु नश्यन्ति ब्रह्मशापहता नराः

ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ; ਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਛੇਤੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਤੇਜ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ।

Verse 103

इत्येवं कथितश्चन्द्र ब्राह्मणानां गुणार्णवः । कुरुष्वानन्तरं कार्य्यं यद्ब्रवीम्यहमेव ते

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਚੰਦਰ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਕਾਰਜ ਕਰ, ਜੋ ਮੈਂ ਆਪ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 104

शापस्यानुग्रहो दत्तो मया तव निशाकर । न चान्यथा वचः कर्त्तुं शक्यं तेषां द्रिजन्मनाम्

ਹੇ ਨਿਸ਼ਾਕਰ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਅਨੁਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਕੇ ਰਾਹਤ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ; ਪਰ ਦ੍ਵਿਜ ਜਨਮਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਨੂੰ ਹੋਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।

Verse 106

क्षयस्ते भविता पक्षं पक्षं वृद्धिर्भविष्यति । अथान्यद्वचनं चन्द्र शृणु कार्यं यथा त्वया

ਤੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਘਟੇਂਗਾ ਅਤੇ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਵਧੇਂਗਾ। ਹੁਣ, ਹੇ ਚੰਦਰ, ਮੇਰਾ ਹੋਰ ਹੁਕਮ ਸੁਣ—ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ।

Verse 107

इदं यत्सागरोपांते तिष्ठते लिंगमुत्तमम् । धरामध्यगतं तच्च देवानां दृष्टिगोचरम्

ਇਹ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ-ਕਿਨਾਰੇ ਖੜਾ ਹੈ—ਭਾਵੇਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਤੱਥਾਪਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਅਤੇ ਚੇਤਨਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 108

कुक्कुटांडसमप्रख्यं सर्पमेखलमंडितम् । ममाद्यं परमं तेजो न चान्यो वेद कश्चन

ਇਹ ਕੁੱਕੜ ਦੇ ਅੰਡੇ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੱਪਾਂ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਆਦਿ, ਪਰਮ ਤੇਜ ਹੈ—ਇਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

Verse 109

इतः सागरमध्ये तु धनुषां च शतत्रये । तिष्ठते तत्र लिंगं तु सुगुप्तं लक्षणान्वितम्

ਇਥੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਸੌ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਹੈ—ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਪਤ, ਪਰ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 110

आदिकल्पे महर्षीणां शापेन पतितं मम । लिंगं सागरमध्ये तु तत्त्वं शीघ्रं समानय

ਆਦਿ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮਹਾ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੱਤ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਾਹਰ ਲਿਆ ਆ।

Verse 111

स्पर्शाख्यं यत्र मे लिंगं तत्र स्थाने निवेशय । निवेश्य तु प्रयत्नेन सहितो विश्वकर्मणा

ਜਿੱਥੇ ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ‘ਸਪਰਸ਼’ ਨਾਮਕ ਹੈ, ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ। ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਸਮੇਤ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ—

Verse 112

ततो ब्रह्माणमाहूय समेतं तु मुनीश्वरैः । प्रतिष्ठां कारय विभो इष्ट्वा तत्र महामखैः

ਫਿਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ, ਮੁਨੀਸ਼ਵਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਉੱਥੇ ਮਹਾ-ਯਜਨਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਵਾ।

Verse 113

एवमुक्त्वा स भगवांस्तत्रैवांतरधीयत । ततः प्रभां पुनर्लेभे रात्रिनाथो वरानने

ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਤਦ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਰਾਤ ਦਾ ਨਾਥ ਚੰਦਰਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਭਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 114

ततः प्रभृति तत्क्षेत्रं प्रभासमिति विश्रुतम् । निष्प्रभस्य प्रभा दत्ता प्रभासं तेन चोच्यते

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਹ ਖੇਤਰ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ। ਜੋ ਨਿਸ਼ਪ੍ਰਭ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 115

दक्षस्य तु वृथा शापो न कृतस्तेन लांछनम् । सोमः प्रभासते लोकान्वरं प्राप्य महेश्वरात् । व्यक्तीभूतः स देवेशः सोमस्यैव महात्मनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਕਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਾਪ ਵਿਅਰਥ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਨਾਹ ਹੀ ਉਹ ਕੇਵਲ ਦਾਗ਼ ਬਣਿਆ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਸੋਮ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋਇਆ। ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਉਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸੋਮ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 1085

शापानुग्रहदैः सर्वै देवैरपि सवासवैः । तस्माच्चन्द्र त्वया शोको नैव कार्यो विजानता

ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ਾਪ ਅਤੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਦੋਵੇਂ ਦੇ ਦਾਤਾ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਚੰਦਰ, ਇਹ ਤੱਤ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰ।