Adhyaya 219

Verse 1

ईश्वर उवाच । तस्मादाग्नेयकोणे तु मार्कंडेयसमीपगम् । गुहालिंगं महादेवि नीलकण्ठेति विश्रुतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਥੋਂ ਅੱਗਨੇਯ ਕੋਣ, ਅਰਥਾਤ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਗੁਹਾ-ਲਿੰਗ ਹੈ ਜੋ ‘ਨੀਲਕੰਠ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।”

Verse 2

विष्णुना पूजितं पूर्वं सर्व पातकनाशनम्

ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

तत्र यः पूजयेद्भक्त्या तल्लिंगं पापमोचनम् । स पुत्रपशुमान्धीमान्मोदते पृथिवीतले

ਉੱਥੇ ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਪਾਪ-ਮੋਚਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਸੁਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 4

एवं तत्र महादेवि मार्कण्डेयेश सन्निधौ । ऋषीणामाश्रमा येऽत्र दृश्यन्तेऽद्यापि भामिनि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮਾਰਕੰਡੇਯੇਸ਼ ਦੇ ਸਨਿੱਧ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਤੇਜਸਵੀਏ, ਇੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅੱਜ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 5

अष्टाशीतिसहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । तत्र स्थितानि देवेशि मार्कण्डेयाश्रमांतिके

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਨੇੜੇ ਉੱਥੇ ਉੱਧਵਰੇਤਸ ਅਠਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 6

ऋषीणां च गुहास्तत्र सर्वा लिंगसमन्विताः । दृश्यन्ते पुण्यतपसां तदाश्रमनिवासिनाम्

ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ—ਸਭ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਪੁੰਨ ਤਪ ਵਾਲੇ, ਉਹਨਾਂ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 7

तत्र यः स्थापयेल्लिंगं मार्कंडेशसमीपगम् । कुलानां शतमुद्धृत्य मोदते दिवि देववत्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਿਵ-ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਸੌ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਧਾਰ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 8

सर्वे शिवमया लोकाः शिवे सर्वं प्रतिष्ठितम् । तस्माच्छिवं यजेद्विद्वान्य इच्छेच्छ्रियमात्मनः

ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸ਼ਿਵ-ਮਯ ਹਨ; ਸ਼ਿਵ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਟਿਕਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਵਿਦਵਾਨ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ।

Verse 9

शिवभक्तो न यो राजा भक्तोऽन्येषु सुरेषु च । स्वपतिं युवती त्यक्त्वा रमतेऽन्येषु वै यथा

ਜੋ ਰਾਜਾ ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਭਕਤ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਰਗਾ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 10

ब्रह्मादयः सुराः सर्वे राजानश्च महर्द्धिकाः । मानवा मुनयश्चैव सर्वे लिंगं यजंति च

ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ, ਮਹਾਨ ਐਸ਼ਵਰਯ ਵਾਲੇ ਰਾਜੇ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ—ਸਭ ਹੀ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 11

स्वनामकृतचिह्नानि लिंगानींद्रादिभिः क्रमात् । स्थापितानि यथा स्थाने मानवैरपि भूरिशः

ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਯਥਾ-ਸਥਾਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ; ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਵੀ ਇਉਂ ਹੀ ਬਹੁਤੇ ਸਥਾਪੇ।

Verse 12

स्थापनाद्ब्रह्महत्यां च भ्रूणहत्यां तथैव च । महापापानि चान्यानि निस्तीर्णाः शिवतेजसा

ਸਥਾਪਨਾ ਦੇ ਫਲ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹਤਿਆ ਅਤੇ ਭ੍ਰੂਣ-ਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਾਪਾਪ ਵੀ—ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 13

वृत्रं हत्वा पुरा शक्रो माहेन्द्रं स्थाप्य शंकरम् । लिंगं च मुक्तपापौघस्ततोऽसौ त्रिदिवं गतः

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਮਾਹੇਂਦ੍ਰ ਲਿੰਗ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਦਿਵ (ਸੁਰਗ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 14

स्थापयित्वा शिवं सूर्यो गंगासागरसंगमे । निरामयोऽभूत्सोमश्च प्रभासे पश्चिमोदधेः

ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸੂਰਜ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਇਸ ਨਾਲ ਸੂਰਯ ਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਵੀ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 15

काश्यां चैव तथादित्यः सह्ये गरुडकाश्यपौ । प्रतिष्ठां परमां प्राप्तौ प्रतिष्ठाप्य जगत्पतिम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਨੇ ਜਗਤਪਤੀ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਪਰਮ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਸਹ੍ਯ ਪਹਾੜਾਂ ਉੱਤੇ ਗਰੁੜ ਅਤੇ ਕਸ਼੍ਯਪ ਨੇ ਵੀ ਲੋਕਨਾਥ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ।

Verse 16

ख्यातदोषा ह्यहिल्याऽपि भर्तृशप्ताऽभवत्तदा । स्थाप्येशानं पुनः स्त्रीत्वं लेभे पुत्रांस्तथोत्तमान्

ਅਹਲਿਆ ਵੀ—ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਈ; ਪਰ ਈਸ਼ਾਨ (ਸ਼ਿਵ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁੜ ਨਾਰੀ-ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਪਾਇਆ।

Verse 17

पश्यंत्यद्यापि याः स्नात्वा तत्राहिल्येश्वरं स्त्रियः । पुरुषाश्चापि तद्दोषैर्मुच्यन्ते नात्र संशयः

ਅੱਜ ਵੀ ਜੋ ਇਸ ਥਾਂ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਹਲ੍ਯੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਐਸੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਕਲੰਕਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 18

स्थापयित्वेश्वरं श्वेतशैले बलिविरोचनौ । उभावपि हि संजातावमरौ बलिनां वरौ

ਸ਼ਵੇਤਸ਼ੈਲ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਬਲੀ ਅਤੇ ਵਿਰੋਚਨ—ਦੋਵੇਂ ਹੀ—ਅਮਰ ਹੋ ਗਏ, ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 19

रामेण रावणं हत्वा ससैन्यं त्रिदशेश्वरम् । स्थापितो विधिवद्भक्त्या तीरे नदनदीपतेः

ਰਾਮ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਸਮੇਤ ਸੰਹਾਰ ਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵਿਧੀਵਤ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 20

स्वायंभुवर्षिदैवादिलिंगहीना न भूः क्वचित व्या । पारान्सकलांस्त्यक्त्वा पूजयध्वं शिवं सदा । निकटा इव दृश्यंते कृतांतनगरोपगाः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਤੇ ਵੀ—ਸਵਾਯੰਭੁਵਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਜਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਲਿੰਗ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕੋਈ ਭੂਮੀ ਨਹੀਂ। ਸਭ ਹੋਰ ਆਸਰੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸਦਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ; ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਾਂਤ ਦੇ ਨਗਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨੇੜੇ ਹੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ।

Verse 21

देवि किं बहुनोक्तेन वर्णितेन पुनः पुनः । प्रभासक्षेत्रसारं तु मार्कण्डेयाश्रमं प्रति

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ, ਜੋ ਮੁੜ ਮੁੜ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ? ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦਾ ਸਾਰ ਤਾਂ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ।

Verse 219

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकोनविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਮਾਰਕੰਡੇਯੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਅਧਿਆਇ 219, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।