
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮārkaṇḍeśvara ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਸਵਾਮੀ ਨਾਮਕ ਭਗਤ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਵਰਣਨ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਤਿਕੇਯ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਪਰ-ਇਸਤਰੀ/ਪਰ-ਪੁਰਖ ਸੰਬੰਧ ਵਰਗੀਆਂ ਅਤਿਕ੍ਰਮਣਜਨਿਤ ਪਾਪ-ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਕ ਆਦਰਸ਼ ਭਗਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਮਲਿਨਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਰਾਹੀਂ ਮੁੜ ‘ਕੌਮਾਰ’—ਯੌਵਨ-ਸਮਾਨ ਨਿਰਮਲ ਪਵਿੱਤਰਤਾ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸੁਮਾਲੀ, ਜੋ ਪਿਤਰ/ਪੂਰਵਜ-ਵਧ ਜਿਹੇ ਘੋਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਪਾਪ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਕ ਕੂਏਂ ਦਾ ਵੀ ਉਲੇਖ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਸਵਾਮੀ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੋਸ਼ ਮੁਕਤੀ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀਪੁਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯ ਨਗਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਾਨ-ਵਿਧੀ—ਸਵਾਮੀ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਤਕੁੰਭ-ਸੁਵਰਨ ਦਾ ‘ਤਾਮ੍ਰਚੂੜਾ’ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुमारेश्वरमुत्तमम् । मार्कण्डेश्वरतो देवि दक्षिणे नातिदूरतः । धनुर्विंशतिभिस्तत्र स्थितं स्वामिप्रतिष्ठितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਵੱਲ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਾਰਕੰਡੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ—ਵੀਹ ਧਨੁ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ—ਉੱਥੇ ਸਵਾਮੀ (ਪ੍ਰਭੂ) ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।
Verse 2
ततः कृत्वा तपो घोरं कार्त्तिकेयेन भाभिनि । परदारापहारोत्थपापानां नाशहेतवे
ਤਦੋਂ, ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ, ਕਾਰ্তਿਕੇਯ ਨੇ ਉੱਥੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਅਪਹਰਨ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।
Verse 3
लिंगं स्थापितवांस्तत्र स मुक्तः किल्विषात्ततः । वैराग्याद्यौवनं त्यक्त्वा कौमारं पुनराददे
ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ ਯੌਵਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਫਿਰ ਕੌਮਾਰ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।
Verse 4
पितॄन्हत्वा सुमाली च तमाराधितवान्पुरा । सोऽपि मुक्तोऽभवद्देवि पापात्पितृवधोद्भवात्
ਅਤੇ ਸੁਮਾਲੀ ਵੀ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ—ਉਸ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ; ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਿਤ੍ਰਵਧ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਉਹ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 5
कुमारेश्वरनामैतत्पूजितं वै सुरासुरैः । तस्याग्रतः कुमारस्य कूपस्तिष्ठति भामिनि
ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਲੀਭਾਂਤ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਾਰੀ, ਉਸ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਕੂਆਂ ਖੜਾ ਹੈ।
Verse 6
तत्र स्नात्वा पूजयेद्यः शूलिनं स्वामिपूजितम् । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्गच्छेत्स्वामिपुरं महत्
ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸਵਾਮੀ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਾਮੀਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
Verse 7
शातकौंभमयं यस्तु ताम्रचूडं द्विजातये । दद्यात्स्वामिनमुद्दिश्य स तु यात्राफलं लभेत्
ਜੋ ਕੋਈ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਖ਼ਾਲਿਸ ਸੋਨੇ ਦਾ ‘ਤਾਮ੍ਰਚੂਡ’ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 215
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, ‘ਕੁਮਾਰੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਅਧਿਆਇ ੨੧੫ ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।