Adhyaya 209

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मार्कण्डेयेशमुत्तमम् । तस्मादुत्तरदिग्भागे मार्कण्डेन प्रतिष्ठितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਮਾਰਕੰਡੇਯੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੰਡ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।

Verse 2

सावित्र्याः पूर्वभागे तु नातिदूरे व्यवस्थितम् । महर्षिरभवत्पूर्वं मार्कण्डेय इति श्रुतः

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਮਾਰਕੰਡੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ।

Verse 3

अजरश्चामरश्चैव प्रसादात्पद्मयोनिनः । स गत्वा तत्र विप्रेन्द्रो देवदेवस्य शूलिनः । लिंगं तु स्थापयामास ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

ਪਦਮਯੋਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਅਜਰ ਤੇ ਅਮਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਥੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਜਾਣ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 4

स तं पूज्य विधानेन स्थित्वा दक्षिणतो मुनिः । पद्मासनधरो भूत्वा ध्यानावस्थस्तदाऽभवत्

ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪਦਮਾਸਨ ਧਾਰ ਕੇ ਉਹ ਧਿਆਨ ਦੀ ਗਹਿਰੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

तस्य ध्यानरतस्यैव प्रयुतान्यर्बुदानि च । युगानां समतीतानि न जानाति मुनीश्वरः

ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਸ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਲਈ ਅਨੇਕਾਂ ਯੁਗ—ਦਸ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਤੱਕ—ਬੀਤ ਗਏ, ਪਰ ਉਸ ਨੇ ਬੀਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ।

Verse 6

अथ लोपं समापन्नः प्रासादः शांकरः स्थितः । कालेन महता देवि पांसुभिर्मारुतोद्भवैः

ਫਿਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਬੀਤਣ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਕਰ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਖੰਡਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਹਵਾਵਾਂ ਨਾਲ ਉੱਡੀ ਧੂੜ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਜਾਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 7

कस्यचित्त्वथ कालस्य प्रबुद्धो मुनिसत्तमः । अपश्यत्पांसुभिर्व्याप्तं तत्सर्वं शिवमन्दिरम्

ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਾਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਾਰਾ ਸ਼ਿਵ ਮੰਦਰ ਧੂੜ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 8

ततः कृच्छ्रात्स निष्क्रान्तः खनित्वा मुनिपुंगवः । अकरोत्सुमहाद्वारं पूजार्थं तस्य भामिनि

ਫਿਰ ਵੱਡੀ ਕਠਿਨਾਈ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁਨੀ-ਪੁੰਗਵ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ; ਖੋਦ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ, ਉਸ ਨੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਉੱਥੇ ਇਕ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਦੁਆਰ ਬਣਾਇਆ।

Verse 9

प्रविश्य तत्र यो भक्त्या पूजयेद्वृषभध्वजम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः

ਜੋ ਕੋਈ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 10

देव्युवाच । अमरत्वं कथं प्राप्तो मार्कंण्डो मुनिसत्तमः । अभवत्कौतुकं ह्येतत्तस्मात्त्वं वक्तुमर्हसि

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮੁਨੀ-ਸੱਤਮ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਅਮਰਤਾ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ? ਇਹ ਗੱਲ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕੌਤੂਹਲ ਜਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸੋ।”

Verse 11

अमरत्वं यतो नास्ति प्राणिनां भुवि शंकर । देवानामपि कल्पांते स कथं न मृतो मुनिः

“ਕਿਉਂਕਿ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਲਈ ਅਮਰਤਾ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ; ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਕਲਪਾਂਤ ਵਿੱਚ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਤਾਂ ਉਹ ਮੁਨੀ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਮਰਿਆ?”

Verse 12

ईश्वर उवाच । अथातस्त्वां प्रव क्ष्यामि यथासावमरोऽभवत् । आसीन्मुनिः पुराकल्पे मृकण्ड इति विश्रुतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਅਮਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਕੰਡ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮੁਨੀ ਸੀ।”

Verse 13

भृगोः पुत्रो महाभागः सभार्यस्तपसि स्थितः । तस्य पुत्रस्तदा जातो वसतस्तु वनांतरे

ਭ੍ਰਿਗੁ ਦਾ ਮਹਾਭਾਗ ਪੁੱਤਰ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ। ਜਦ ਉਹ ਵਨ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ।

Verse 14

स पाञ्चवार्षिको भूत्वा बाल एव गुणान्वितः । कस्यचित्त्वथ कालस्य ज्ञानी तत्र समागतः

ਉਹ ਬਾਲਕ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਗਿਆਨੀ, ਤੱਤਵ-ਵੇਤਾ, ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 15

तेन दृष्टस्तदा बालः प्रांगणे विचरन्प्रिये । स्मृत्वाऽहसच्चिरं कालं भाव्यर्थं प्रति नोदितः

ਉਸ ਗਿਆਨੀ ਨੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦ ਉਭਰੀ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਰ ਮਨ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 16

तस्य पित्रा स दृष्टस्तु सामुद्रज्ञो विदुत्तमः । हास्यस्य कारणं पृष्टो विस्मयान्वितचेतसा

ਤਦ ਬਾਲਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤਮ ਵਿਦਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਸਮੁਦ੍ਰਿਕ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਛਣ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸੀ। ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਹਾਸੇ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 17

कस्मान्मे सुतमालोक्य स्मितं विप्र कृतं त्वया । तत्र मे कारणं ब्रह्मन्यथावद्वक्तुमर्हसि

“ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਮੁਸਕੁਰਾਏ? ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਕਾਰਨ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 18

इति तस्य वचः श्रुत्वा ज्ञानी विप्रो वचोऽब्रवीत्

ਇਉਂ ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦੇ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 19

अयं पुत्रस्तव मुने सर्वलक्षणसंयुतः । अद्यप्रभृति षण्मासमध्ये मृत्युमवाप्स्यति

ਹੇ ਮੁਨੀ, ਤੇਰਾ ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ; ਪਰ ਅੱਜ ਤੋਂ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇਹ ਮੌਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 20

यदि जीवेत्पुनरयं चिरायुर्वै भविष्यति । अतो मया कृतं हास्यं विचित्रा कर्मणो गतिः

ਪਰ ਜੇ ਇਹ ਫਿਰ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਹੱਸਿਆ—ਕਰਮ ਦੀ ਗਤੀ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਅਨੋਖੀ ਹੈ।

Verse 21

एतच्छ्रुत्वा वचो रौद्रं ज्ञानिना समुदाहृतम् । व्रतोपनयनं चक्रे बालकस्य पिता तदा

ਗਿਆਨੀ ਦੇ ਉਚਾਰੇ ਉਹ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਦੋਂ ਬਾਲਕ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਵਰਤ ਅਤੇ ਉਪਨਯਨ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 22

आह चैनमृषिः पुत्रं दृष्ट्वा ब्राह्मणमागतम् । अभिवाद्यास्त्रयो वर्णास्ततः श्रेयो ह्यवाप्स्यसि

ਫਿਰ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੀਂ। ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕਲਿਆਣ ਪਾਵੇਂਗਾ।”

Verse 23

एवमुक्तः स वै विप्रः करोत्येवाभिवादनम् । न वर्णावरजं वेत्ति बालभावाद्वरानने

ਇਉਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਪਾ ਕੇ ਉਸ ਬਾਲ ਵਿਪ੍ਰ ਨੇ ਨਮਸਕਾਰ ਤਾਂ ਕੀਤਾ; ਪਰ ਬਾਲਪਣ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਉਹ ਵਰਣਾਂ ਦੀ ਯਥੋਚਿਤ ਅਗਵਾਈ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ।

Verse 24

पंचमासा ह्यतिक्रान्ता दिवसाः पञ्चविंशतिः । एतस्मिन्नेव काले तु प्राप्ताः सप्तर्षयोऽमलाः

ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਪੱਚੀ ਦਿਨ ਬੀਤ ਗਏ; ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਨਿਰਮਲ ਸਪਤ੍ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 25

तीर्थयात्राप्रसंगेन तेन मार्गेण भामिनि । कालेन तेन सर्वेऽथ यथावदभिवादनैः । आयुष्मान्भव तैरुक्तः स बालो दण्डवल्कली

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਚਲੇ; ਸਮੇਂ ਆਉਣ ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਯਥਾਵਤ ਨਮਸਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਦੰਡ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਤੇ ਛਾਲ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਿਆ ਉਹ ਬਾਲਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ “ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਭਵ” ਕਹਿ ਕੇ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦਿਤ ਹੋਇਆ।

Verse 26

उक्त्वा ते तु पुनर्बालं वीक्ष्य वै क्षीणजीवितम् । दिनानि पंच ते ह्यायुर्ज्ञात्वा भीतास्ततोऽनृतात्

ਪਰ ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਉਸ ਬਾਲਕ ਵੱਲ ਤੱਕਿਆ ਜਿਸ ਦੀ ਆਯੁ ਘਟ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਜਾਣ ਕੇ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਦਿਨ ਹੀ ਬਾਕੀ ਹਨ, ਉਹ ਡਰ ਗਏ ਕਿ ਕਿਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਝੂਠਾ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 27

ब्रह्मचारिणमादाय गतास्ते ब्रह्मणोऽन्तिके । प्रतिमुच्याग्रतो बालं प्रणेमुस्ते पितामहम्

ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਗਏ। ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਪਿਤਾ—ਨੂੰ ਦੰਡਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਬੈਠੇ।

Verse 28

ततस्तेनापि बालेन ब्रह्मा चैवाभिवादितः । चिरायुर्ब्रह्मणा बालः प्रोक्तोऽसावृषिसन्निधौ

ਤਦੋਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ-ਵਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਸਨਿਧੀ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਬਾਲਕ ਚਿਰੰਜੀਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 29

ततस्ते मुनयः प्रीताः श्रुत्वा वाक्यं पितामहात् । पितामहस्तु तान्दृष्ट्वा ऋषीन्प्रोवाच विस्मितान् । केन कार्येण वाऽयाताः केन बालो निवेदितः

ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮੁਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਤੁਸੀਂ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਆਏ ਹੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਲਕ ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਕਿਉਂ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਹੈ?”

Verse 30

ऋषय ऊचुः । भृगोः पुत्रो मृकण्डस्तु क्षीणायुस्तस्य बालकः । अकालेन पिता ज्ञात्वा बबंधास्य च मेखलाम्

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਭ੍ਰਿਗੁ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮ੍ਰਿਕੰਡ ਹਨ; ਉਸ ਦਾ ਬਾਲਕ ਅਲਪ ਆਯੂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਮਾਂ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਦੀ ਮੇਖਲਾ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤੀ।”

Verse 31

यज्ञोपवीतं च ततस्तेन विप्रेण बोधितः । यं कञ्चिद्द्रक्ष्यसे लोके भ्रमन्तं भूतले द्विजम्

ਅਤੇ ਉਸ ਵਿਪ੍ਰ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਯਜ્ઞੋਪਵੀਤ—ਪਵਿੱਤਰ ਜਨੇਊ—ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। “ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂ…”

Verse 32

तस्याभिवादनं कार्यं नित्यमेव च पुत्रक । ततो वयमनेनैव दृष्टा बालेन सत्तम

“ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੈਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਭਿਵਾਦਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਹੇ ਸਤ੍ਤਮ।

Verse 33

तीर्थयात्राप्रसंगेन दैवयोगात्पितामह । चिरायुरेष वै प्रोक्तो ह्यमीभिश्चाभिवादितैः

ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਦੈਵੀ ਯੋਗ ਨਾਲ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ‘ਦੀਰਘਾਯੂ’ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 34

त्वत्सकाशं समानीतस्त्वया चैवमुदाहृतः । कथं वागनृता देव ह्यस्माकं भवता सह

ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਚਾਰਿਆ—ਹੇ ਦੇਵ! ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨ ਕਿਵੇਂ ਕਦੇ ਅਸੱਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?

Verse 35

उवाच बालमुद्दिश्य प्रहसन्पद्मसंभवः । मत्समानायुषो बालो मार्कण्डेयो भविष्यति

ਬਾਲਕ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਪਦਮਸੰਭਵ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਬਾਲਕ—ਮਾਰਕੰਡੇਯ—ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।’

Verse 36

कल्पस्यादौ तथा चान्ते सहायो मे भविष्यति । ततस्तु मुनयः प्रीता गृहीत्वा मुनिदारकम् । तस्मिन्नेव प्रदेशे तु मुमुचुश्चेष्टितं यतः

‘ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਹਚਰ ਹੋਵੇਗਾ।’ ਤਦ ਰਿਸ਼ੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਮੁਨੀ-ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਯਤਨ ਛੱਡ ਕੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 37

तीर्थयात्रां गता विप्रा मार्कण्डेयो गृहं ययौ । गत्वा गृहमथोवाच मृकण्डं मुनिसत्तमम्

ਜਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਘਰ ਨੂੰ ਗਿਆ। ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਮ੍ਰਿਕੰਡੁ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 38

ब्रह्मलोकमहं नीतो मुनिभिस्तात सप्तभिः । उक्तोऽयं ब्रह्मणा कल्पस्यादौ चान्ते च मे सखा

ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪਿਤਾ ਜੀ, ਸੱਤ ਮੁਨੀਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਲੈ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ—‘ਕਲਪ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮੇਰਾ ਸਖਾ ਰਹੇਗਾ।’”

Verse 39

भविष्यति न संदेहो मत्समायुश्च बालकः । ततस्तैः पुनरानीतो मुक्तश्चैवाश्रमं प्रति

“ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਇਹ ਬਾਲਕ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਆਯੁ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ।” ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਆ ਕੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਜਾਣ ਲਈ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 40

मत्कृते हि द्विजश्रेष्ठ यातु ते मनसो ज्वरः । मार्कण्डेयवचः श्रुत्वा मृकण्डो मुनिसत्तमः । जगाम परमं हर्षं क्षणमेकं सुदुःसहम्

“ਮੇਰੇ ਲਈ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੇਰੇ ਮਨ ਦਾ ਜ्वर ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।” ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨੇ ਘੇਰ ਲਿਆ—ਇਕ ਪਲ ਵੀ ਅਸਹਿ ਜਿਹਾ।

Verse 41

ततौ धैर्यं समास्थाय वाक्यमेतदुवाच ह

ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਧੀਰਜ ਧਾਰ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।

Verse 42

अद्य मे सफलं जन्म जीवितं च सुजीवितम् । यत्त्वया मे सुपुत्रेण दृष्टो लोकपितामहः

ਮ੍ਰਿਕੰਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਜੀਵਨ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜੀਵਿਆ ਗਿਆ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਸੁਪੁੱਤਰ, ਲੋਕ-ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।”

Verse 43

वाजपेयसहस्रेण राजसूयशतेन च । यं न पश्यन्ति विद्वांसः स त्वया लीलया सुत

ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਜਪੇਯ ਯੱਗਾਂ ਅਤੇ ਸੌ ਰਾਜਸੂਯਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦੇ; ਪਰ ਤੂੰ, ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਲੀਲਾ ਵਾਂਗ ਸੌਖੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 44

दृष्टश्चिरायुरप्येवं कृतस्तेनाब्जयोनिना । दिवारात्रमहं तात तव दुःखेन दुखितः । न निद्रामनुगच्छामि तन्मेदुःखं गतं महत्

ਉਸ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੰਮੀ ਆਯੁ ਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ਪਰ ਪਿਆਰੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇਰੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੁਖੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹਾਂ; ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ—ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਆ ਪਿਆ ਹੈ।

Verse 209

इति श्रीस्कान्दे महा पुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मार्कण्डेयेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम नवोत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੇ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਮਾਰਕੰਡੇਯੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ੨੦੯ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।