Adhyaya 208

Verse 1

देव्युवाच । इदं देयमिदं देयमिति प्रोक्तं तु यच्छ्रुतौ । दानादानविशेषांस्तु श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਰੰਵਾਰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—‘ਇਹ ਦਾਨ ਦੇਯ ਹੈ, ਇਹ ਦਾਨ ਦੇਯ ਹੈ।’ ਮੈਂ ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਦਾਨ (ਨਾ ਦੇਣ ਯੋਗ) ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੇਦ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 2

कानि दानानि शस्तानि कस्मै देयानि कान्यपि । कालं देशं च पात्रं च सर्वमाचक्ष्व मे विभो

ਕਿਹੜੇ ਦਾਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਨੀਯ ਹਨ, ਅਤੇ ਕਿਹੜਾ ਦਾਨ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਮਾਂ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪਾਤ੍ਰ (ਯੋਗ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ) ਬਾਰੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । वृथा जन्मानि चत्वारि वृथा दानानि षोडश । सुजन्मानि च चत्वारि महादानानि षोडश

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਵਿਅਰਥ ਜਨਮ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਦਾਨ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ। ਅਤੇ ਸੁਜਨਮ ਵੀ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮਹਾਦਾਨ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ।

Verse 4

देव्युवाच । एतद्विस्तरतो ब्रूहि देवदेवजगत्पते

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਜਗਤਪਤੀ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਕਹੋ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । वृथा जन्मानि चत्वारि यानि तानि निबोध मे । कुपुत्राणां वृथा जन्म ये च धर्मबहिष्कृताः । प्रवासं ये च गच्छंति परदाररताः सदा

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਹ ਚਾਰ ਵਿਅਰਥ ਜਨਮ ਸਮਝੋ। ਕੁਪੁੱਤਰ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜਨਮ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ ਉਹ ਵੀ। ਜੋ ਪਰਦੇਸ ਭਟਕਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਆਸਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਹਨ।

Verse 6

परपाकं च येऽश्नंति पर दाररताश्च ये । अप्रत्याख्यं वृथा दानं सदोषं च तथा प्रिये

ਜੋ ਪਰਾਇਆ ਪਕਾਇਆ ਭੋਜਨ ਖਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਆਚਰਨ ਨਿੰਦਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੋ ਦਾਨ ਯਥਾਵਿਧਿ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵੀ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੈ।

Verse 7

आरूढपतिते चैव अन्यायोपार्जितं धनम् । वृथा ब्रह्महने दानं पतिते तस्करे तथा

ਜੋ ਧਰਮ-ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ ਉਹ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਆਪ ਹੀ ਮਲਿਨ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਂ ਪਤਿਤ ਚੋਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵੀ ਕੋਈ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 8

गुरोश्चाप्रीतिजनने कृतघ्ने ग्रामयाजके । ब्रह्मबन्धौ च यद्दत्तं यद्दत्तं वृषलीपतौ

ਜੋ ਗੁਰੂ ਦੀ ਅਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣੇ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਹੋਵੇ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਜੀਵਿਕਾ ਲਈ ਗ੍ਰਾਮ-ਯਾਜਕ ਬਣ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰੇ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਨਾਮਧਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਲੀ-ਪਤੀ (ਅਨੁਚਿਤ ਨੀਚ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਲੀਨ) ਹੋਵੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 9

वेदविक्रयिणे चैव यस्य चोपपतिर्गृहे । स्त्रीनिर्जिते च यद्दत्तं वृथादानानि षोडश

ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਉਪਪਤੀ (ਪਰ-ਪੁਰੁਸ਼) ਪਾਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ-ਵਾਸਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੀ, ਇਹ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ‘ਵ੍ਰਥਾ-ਦਾਨ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 10

सुजन्म च सुपुत्राणां ये च धर्मे रता नराः । प्रवासं न च गच्छंति परदारपराङ्मुखाः

ਜੋ ਨਰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੁਜਨਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੁਪੁੱਤਰ ਹਨ, ਜੋ ਵਿਅਰਥ ਪਰਵਾਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਮੁਖ ਮੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਧਾਰਮਿਕ ਜੀਵਨ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।

Verse 11

गावः सुवर्णं रजतं रत्नानि च सरस्वती । तिलाः कन्या गजोश्वश्च शय्या वस्त्रं तथा मही

ਗਾਂ, ਸੋਨਾ, ਚਾਂਦੀ, ਰਤਨ, ਸਰਸਵਤੀ-ਦਾਨ (ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਦਾਨ), ਤਿਲ, ਕਨਿਆ-ਦਾਨ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ, ਸ਼ਯਿਆ, ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭੂਮੀ—ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 12

धान्यं पयश्च च्छत्रं च गृहं चोपस्करान्वितम् । एतान्येव महादेवि महादानानि षोडश

ਅਨਾਜ, ਦੁੱਧ, ਛਤ੍ਰ ਅਤੇ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਘਰ—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਹੀ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਮਹਾਦਾਨ ਹਨ।

Verse 13

गर्वावृतस्तु यो दद्याद्भयात्क्रोधात्तथैव च । भुंक्ते दानफलं तद्धि गर्भस्थो नात्र संशय

ਜੋ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋ ਕੇ—ਜਾਂ ਡਰ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ—ਦਾਨ ਦੇਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 14

बालत्वेऽपि च सोऽश्नाति यद्दत्तं दंभकारणात् । मन्युना मंतुना चैव तथैवार्थस्य कारणात्

ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਉਸ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਚੱਖਦਾ ਹੈ ਜੋ ਦੰਭ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ—ਚਾਹੇ ਰੋਸ ਨਾਲ, ਚਾਲਾਕੀ ਭਰੀ ਨੀਅਤ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਲਾਭ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 15

देशे काले च पात्रे च शुद्धेन मनसा तथा । न्यायार्जितं च यो दद्याद्यौवने स तदश्नुते

ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ, ਠੀਕ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਨਿਆਂ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਧਨ-ਸੰਪੱਤੀ ਵਿਚੋਂ ਦਾਨ ਦੇਵੇ—ਉਹ ਉਸ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਯੌਵਨ ਵਿੱਚ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।

Verse 16

अन्यायेनार्जितं द्रव्यमपात्रे प्रतिपादितम् । क्लिष्टं च विधिहीनं च वृद्धभावे तदश्नुते

ਪਰ ਜੋ ਧਨ ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਅਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਕਲੇਸ਼ ਨਾਲ ਜਾਂ ਵਿਧੀ-ਰਹਿਤ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭੋਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਘਟਿਆ ਤੇ ਦੁਖਦਾਇਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 17

तस्माद्देशे च काले च सुपात्रे विधिना नरः । शुभार्जितं प्रयुञ्जीत श्रद्धया शाठ्यवर्जितः

ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਠੀਕ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਠੀਕ ਸਮੇਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ ਨਾਲ ਕਮਾਇਆ ਧਨ ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਛਲ-ਕਪਟ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹੇ।

Verse 18

स्वाध्यायाढ्यं योगवंतं प्रशांतं पुराणज्ञं पापभीरुं वदान्यम् । स्त्रीषु क्षान्तं धार्मिकं गोशरण्यं व्रतैः क्रान्तं तादृशं पात्रमाहुः

ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਸੁਪਾਤ੍ਰ’ ਆਖਦੇ ਹਨ ਉਹ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ: ਵੇਦ-ਸਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਧਨੀ, ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਰਤ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ, ਪਾਪ ਤੋਂ ਡਰਣ ਵਾਲਾ, ਦਾਨੀ; ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਖ਼ਿਮਾ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਵਾਲਾ, ਧਾਰਮਿਕ, ਗਊਆਂ ਲਈ ਸ਼ਰਨ-ਸਰੂਪ, ਅਤੇ ਵਰਤਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ।

Verse 19

सत्यं दमस्तपः शौचं सन्तोषोऽनैर्ष्यमार्जवम् । ज्ञानं शमो दया दानमेतत्पात्रस्य लक्षणम्

ਸੱਚ, ਦਮ (ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸੰਯਮ), ਤਪ, ਸ਼ੌਚ (ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ), ਸੰਤੋਖ, ਈਰਖਾ-ਰਹਿਤਤਾ, ਸਾਦਗੀ; ਗਿਆਨ, ਸ਼ਮ (ਅੰਤਰਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ), ਦਇਆ ਅਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।

Verse 20

एवंविधे तु यत्पात्रे गामेकां तु प्रयच्छति । समानवत्सां कपिलां धेनुं सर्वगुणान्विताम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਿਓ—ਵੱਛੇ ਸਮੇਤ, ਕਪਿਲਾ (ਭੂਰੀ) ਦੁੱਧਾਰੂ ਧੇਨੁ, ਜੋ ਸਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੇ।

Verse 21

रौप्यपादां स्वर्णशृङ्गीं रुद्रलोके महीयते । एकां गां दशगुर्दद्याद्गोशती च तथा दश

ਜਿਸ ਗਾਂ ਦੇ ਖੁਰ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ ਮੰਡੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿੰਗ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਣ, ਉਹ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਗਾਂ ਦਸ-ਗੁਣਾ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਦਸ-ਗੁਣਾ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਨਾਲ।

Verse 22

शतं सहस्रगुर्दद्यात्सर्वे समफलाः स्मृताः । सुशीला सोमसंपन्ना तरुणी च पयस्विनी । सवत्सा न्यायलब्धा च प्रदेया ब्राह्मणाय गौः

ਸੌ-ਗੁਣਾ ਜਾਂ ਹਜ਼ਾਰ-ਗੁਣਾ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਨ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਲੀ ਹੋਈ, ਜਵਾਨ ਤੇ ਦੁੱਧ ਵਾਲੀ, ਬੱਛੜੇ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਨਿਆਂਯੋਗ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੋਵੇ।

Verse 23

वंध्या सरोगा हीनांगी दुष्टा वृद्धा मृतप्रजा । अन्यायलब्धा दूरस्था नेदृशी गां प्रदापयेत्

ਬਾਂਝ, ਰੋਗੀ, ਅੰਗਹੀਣ, ਦੁਸ਼ਟ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੀ, ਬੁੱਢੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਰ ਚੁੱਕੀ ਹੋਵੇ, ਅਨਿਆਂਯ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਦੂਰ ਰੱਖੀ ਹੋਵੇ—ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 24

यो हीदृशीं गां ददाति देवोद्देशेन मानवः । प्रत्युताधोगतिं याति क्लिश्यते च महेश्वरि

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਐਸੀ ਅਯੋਗ ਗਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਲਟਾ ਹੀ ਅਧੋਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ।

Verse 25

रुष्टा क्लिष्टा दुर्बला व्याधिता च न दातव्या या च मूल्यैरदत्तैः । लेशो विप्रेभ्यो यया जायते वै तस्या दातुश्चाफलाः सर्वलोकाः

ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੀ, ਕਲੇਸ਼ਿਤ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਗਾਂ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਮਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਦਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਜੇ ਉਸ ਦਾਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਖਿਝ ਪੈਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਦਾਤਾ ਲਈ ਸਭ ਲੋਕ ਨਿਸਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ (ਪੁੰਨ ਰਹਿਤ)।

Verse 26

अतिथये प्रशान्ताय सीदते चाहिताग्नये । श्रोत्रियाय तथैकापि दत्ता बहुगुणा भवेत्

ਇੱਕ ਗਾਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਿਮਾਨ, ਲੋੜਵੰਦ ਵਿਅਕਤੀ, ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਜਾਂ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕਈ ਗੁਣਾ ਪੁੰਨ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 27

गां विक्रीणाति चेद्देवि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः । नासौ प्रशस्यते पात्रं ब्राह्मणो नैव स स्मृतः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਗਿਆਨਹੀਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਾਂ ਵੇਚਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ ਸਲਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ; ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਉਸਨੂੰ ਸੱਚਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।

Verse 28

बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्ता दक्षिणा ह्येषा दातारं नोपतिष्ठति

ਗਾਂ, ਘਰ, ਬਿਸਤਰਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਾਨ, ਜਦੋਂ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਦਾਨੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 29

प्रासादा यत्र सौवर्णाः शय्या रव्रोज्ज्वलास्तथा । वराश्चाप्सरसो यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः

ਜਿੱਥੇ ਸੁਨਹਿਰੀ ਮਹਿਲ ਹਨ, ਚਮਕਦਾਰ ਬਿਸਤਰੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉੱਤਮ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਹਨ - ਉੱਥੇ ਗਊ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

नास्ति भूमिसमं दानं नास्ति गंगासमा सरित् । नास्ति सत्यात्परो धर्मो नान्यो देवो महेश्वरात्

ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਦਾਨ ਨਹੀਂ; ਗੰਗਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਦੀ ਨਹੀਂ। ਸੱਚ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ।

Verse 31

उच्चैः पाषाणयुक्ता च न समा नैव चोषरा । न नदीकूलविकटा भूमिर्देया कदाचन

ਜੋ ਭੂਮੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਹੋਵੇ, ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਵੇ, ਅਸਮਾਨ ਹੋਵੇ, ਖਾਰੀ/ਉਜਾੜ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਨਦੀ-ਕੰਢੇ ਤੇ ਕਠਿਨ ਤੇ ਵਿਕਟ ਹੋਵੇ—ਐਸੀ ਧਰਤੀ ਕਦੇ ਦਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

Verse 32

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमंता च तान्येव नरकं व्रजेत्

ਭੂਮੀ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਜੋ ਉਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਛੀਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਉਸ ਛੀਨਣ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਨਰਕ ਭੋਗਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 33

कुरुते पुरुषः पापं यत्किञ्चिद्वृत्तिकर्शितः । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन शुद्ध्यति

ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਕੋਈ ਪਾਪ ਕਰ ਬੈਠਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਗੋ-ਚਰਮ ਜਿਤਨੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੀ ਭੂਮੀ ਦਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

छत्रं शय्यासनं शंखो गजाश्वाश्चामराः स्त्रियः । भूमिश्चैषां प्रदानस्य शिवलोकः फलं स्मृतम्

ਛਤਰ, ਸ਼ਯਿਆ-ਆਸਨ, ਸ਼ੰਖ, ਹਾਥੀ ਤੇ ਘੋੜੇ, ਚਾਮਰ, ਸੇਵਿਕਾ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭੂਮੀ—ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਫਲ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 35

आदित्येऽहनि संक्रांतौ ग्रहणे चन्द्र सूर्ययोः । पारणैश्चैव गोदाने नोपोष्यः पौत्रवान्गृही

ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਦੇ ਦਿਨ, ਚੰਦਰ ਜਾਂ ਸੂਰਜ ਗ੍ਰਹਣ ਵੇਲੇ, ਅਤੇ ਪਾਰਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਤੇ ਗੋ-ਦਾਨ ਕਰਦਿਆਂ—ਜਿਸ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦਾ ਪੌਤਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 36

इन्दुक्षये तु संक्रान्त्यामेकादश्यां शते कृते । उपवासं न कुर्वीत यदीच्छेत्संततिं ध्रुवम्

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਘਟਣ ਵੇਲੇ, ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਤੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ—ਸੌ ਵਾਰ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਪੂਰੇ ਹੋ ਜਾਣ ਮਗਰੋਂ—ਜੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਪਵਾਸ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 37

यथा शुक्ला तथा कृष्णा न विशेषोऽस्ति कश्चन । तथापि वर्धते धर्मः शुक्लायामेव सर्वदा

ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਹੈ—ਕੋਈ ਭੇਦ ਨਹੀਂ; ਤਾਂ ਵੀ ਧਰਮ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਧਦਾ ਹੈ।

Verse 38

दशम्येकादशीविद्धा द्वादशी च क्षयं गता । नक्तं तत्र प्रकुर्वीत नोपवासो विधीयते

ਜੇ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਦਸ਼ਮੀ ਨਾਲ ਵਿਧ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਕ੍ਸ਼ਯ ਕਰਕੇ ਲੁਪਤ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਕੇਵਲ ਰਾਤ ਦਾ ਭੋਜਨ (ਨਕਤ) ਕਰੇ; ਪੂਰਾ ਉਪਵਾਸ ਵਿਧਿਤ ਨਹੀਂ।

Verse 39

उपोष्यैकादशीं यस्तु त्रयोदश्यां तु पारणम् । करोति तस्य नश्येत्तु द्वादश दद्वादशीफलम्

ਜੋ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਪਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ-ਫਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਪੁੰਨ ਲੁੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

उपवासे तथा श्राद्धे न खादेद्दन्तधावनम् । दन्तानां काष्ठसंगाच्च हन्ति सप्तकुलानि वै

ਉਪਵਾਸ ਦੇ ਦਿਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਦੰਦ ਸਾਫ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਕਾਠੀ ਨਾ ਚਬਾਏ; ਕਿਉਂਕਿ ਦੰਦਾਂ ਦਾ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਸੱਤ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਐਸਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 41

दर्शं च पौर्णमासं च पितुः सांवत्सरं दिनम् । पूर्वविद्धमकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते

ਅਮਾਵਸਿਆ ਦਾ ਦਰਸ਼-ਕਰਮ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦਾ ਕਰਮ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਦਿਨ—ਜੋ ਕੋਈ ਪੂਰਵਵਿੱਧਾ ਤਿਥੀ ਦਾ ਯਥੋਚਿਤ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

हानिश्च संततेः प्रोक्ता दौर्भाग्यं समवाप्नुयात् । द्रव्याभावेथ श्राद्धस्य विधिं वक्ष्यामि तत्त्वतः

ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਹਾਨੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਰਭਾਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਧਨ-ਸਾਧਨ ਨਾ ਹੋਣ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਤੱਤਵਤ: ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 43

एकेनापि हि विप्रेण षट्पिण्डं श्राद्धमाचरेत् । षडर्घ्यान्पारयेत्तत्र तेभ्यो दद्याद्यथाविधि

ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾਲ ਵੀ ਛੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਛੇ ਅਰਘ੍ਯ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।

Verse 44

पिता भुंक्ते द्विज करे मुखे भुंक्ते पितामहः । प्रपितामहस्तालुस्थः कण्ठे मातामहः स्मृतः

ਪਿਤਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਹੱਥ ਤੋਂ ਭੋਗ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਪਿਤਾਮਹ ਉਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਭੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਤਾਲੂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਤਾਮਹ ਕਣ্ঠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 45

प्रमातामहस्तु हृदये वृद्धो नाभौ तु संस्थितः । अलाभे ब्राह्मणस्यैव कुशः कार्यो द्विजः प्रिये । इदं सर्वपुराणेभ्यः सारमुद्धत्य चोच्यते

ਪਰ ਪ੍ਰਮਾਤਾਮਹ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਵ੍ਰਿੱਧ’ ਨਾਭੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਨਾਲ ਦਵਿਜ ਦਾ ਰੂਪ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਭ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸਾਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 46

न चैतन्नास्तिके देयं पिशुने वेदनिन्दके । प्रातःप्रातरिदं श्राव्यं पूजयित्वा महेश्वरम्

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ, ਦੁਰਭਾਵੀ ਪਿਸ਼ੁਨ ਨੂੰ ਜਾਂ ਵੇਦ-ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪਾਠ ਹਰ ਸਵੇਰ ਸਵੇਰ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 47

कुलीनं सर्वशास्त्रज्ञं यथा देवं महेश्वरम् । अस्य धर्मस्य वक्तारं छत्रं दद्यात्प्रपूजयेत्

ਜੋ ਕੁਲੀਂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਆਚਾਰਯ ਨੂੰ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਵਾਂਗ ਮਾਨ ਦਿਓ। ਇਸ ਧਰਮ ਦੇ ਵਕਤਾ ਨੂੰ ਛਤਰ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਪੂਜਾ ਕਰੋ।

Verse 48

अपूज्याद्वाचकाद्यस्तु श्लोकमेकं शृणोति च । नासौ पुण्यमवाप्नोति शास्त्रचौरः स्मृतो हि सः

ਜਿਸ ਵਾਚਕ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਜੋ ਇਕ ਸ਼ਲੋਕ ਵੀ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੰਨ ਨਹੀਂ ਪਾਂਦਾ; ਉਹ ਤਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਚੋਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 49

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेद्वाचकं बुधः । अन्यथा निष्फलं तस्य पुस्तकश्रवणं भवेत्

ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵਾਚਕ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਪੁਸਤਕ-ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 50

यस्यैव तिष्ठते गेहे शास्त्रमेतत्सदुर्लभम् । तस्य देवि गृहे तीर्थैः सह तिष्ठेच्छिवः स्वयम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਘਰ ਇਹ ਅਤਿ ਦੁਰਲਭ ਸ਼ਾਸਤਰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਆਪ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

बहुनात्र किमुक्तेन भवेन्मोक्षस्य भाजनम् । न चैतत्पिशुने देयं नास्तिके दंभसंयुते

ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਮੋਖਸ਼ ਦਾ ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਿੰਦਕ ਨੂੰ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਨਾਹ ਹੀ ਕਪਟ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ।

Verse 52

इदं शान्ताय दान्ताय देयं शैवद्विजन्मने

ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਨਿਗ੍ਰਹ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਿਵ-ਭਕਤ ਦਵਿਜ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮੇ) ਨੂੰ।

Verse 208

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे दानपात्रब्राह्मणमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਭਾਗ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ‘ਦਾਨ-ਪਾਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌ ਅੱਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।