Adhyaya 200

Verse 1

ईश्वर उवाच । एवं विध्वंसिते यज्ञे गतास्ते ब्राह्मणा गृहम् । अप्राप्तकामना देवि ये चान्ये तत्र वै गताः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੱਗ ਦੇ ਵਿਧਵੰਸ ਹੋ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਹੋਰ ਉੱਥੇ ਆਏ ਸਨ, ਉਹ ਵੀ ਅਪੂਰੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਤ ਗਏ।

Verse 2

हरोऽपि विगतामर्षः कैलासं पर्वतं गतः

ਹਰ ਵੀ, ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਿਆ।

Verse 3

एतस्मिन्नेव काले तु तारकोनाम दानवः । उत्पन्नः स महाबाहुर्देवानां बलदर्पहा

ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਤਾਰਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦੈਂਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਮਹਾਨ ਬਾਹੂਆਂ ਵਾਲਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਲ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 4

तेन इन्द्रादिकान्सर्वान्सुराञ्जित्वा महाहवे । स्वर्गः स्वैर्व्यापितो देवि ब्रह्मलोकं ततो गताः । ऊचुः सुरा दुःखयुक्ता ब्रह्माणं पर्वतात्मजे

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਰਬਤ ਦੀ ਧੀ! ਉਸਨੇ ਮਹਾਨ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਵਰਗ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਤਦ ਦੁਖੀ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਗਏ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 5

तारकेण सुरश्रेष्ठ स्वर्गान्निर्वासिता वयम् । स्वयमिन्द्रः समभवद्वसवोऽन्ये तथा कृताः

'ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤਾਰਕ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਇੰਦਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਸੂਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।'

Verse 6

रुद्राः साध्यास्तथा विश्वे अश्विनौ मरुतस्तथा । आदित्याश्च वधोपायं तस्माद्वद पितामह

'ਰੁਦਰ, ਸਾਧਯ, ਵਿਸ਼ਵਦੇਵ, ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ, ਮਰੁਤ ਅਤੇ ਆਦਿਤਯ ਵੀ (ਦੁਖੀ ਹਨ)। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਤਾਮਹ! ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਦੱਸੋ।'

Verse 7

ब्रह्मोवाच । अवध्यः स तु सर्वेषां देवानामिति मे मतिः । ऋते तु शांकरं तेजो नान्येन विनिपात्यते । तस्माद्गच्छत भद्रं वो देवदेवं महेश्वरम्

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਬੋਲੇ: 'ਮੇਰੇ ਵਿਚਾਰ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਅਜਿੱਤ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤੇਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਆਰਾ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਹਾਡਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਓ।'

Verse 8

तस्य भार्या मृता पूर्वं जाता हिमवतो गृहे । तस्यां च जायते पुत्रः स हनिष्यति तारकम् । तस्मात्प्रसादयध्वं वै तदर्थं शूलपाणिनम्

ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਹਿਮਵਾਨ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਜਨਮੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ—ਉਹ ਤਾਰਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਲਈ ਉਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੂਲਪਾਣੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ।

Verse 9

ततो देवैः समादिष्टः कामदेवो वरानने । मृतभार्यं हरं गत्वा ततः पीडय सायकैः

ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕਾਮਦੇਵ ਮ੍ਰਿਤ-ਪਤਨੀ ਵਾਲੇ ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੀੜਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 10

अयं गच्छतु ते भ्राता वसंतश्च मनोहरः

ਇਹ ਮਨੋਹਰ ਵਸੰਤ—ਤੇਰਾ ਭਰਾ—ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਾਵੇ।

Verse 11

स तथेति प्रतिज्ञाय कैलासं पर्वतं गतः । ततो दृष्ट्वा महादेवः कामदेवं धृतायुधम्

ਉਸ ਨੇ ‘ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੈਲਾਸ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਚਲ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਧਾਰੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

Verse 12

वसन्तसहितं देवि रुद्रोऽन्धकनिषूदनः । गंगाद्वारमनुप्राप्य अपश्यद्यावदग्रतः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਸੰਤ ਸਮੇਤ ਰੁਦ੍ਰ—ਅੰਧਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅੱਗੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਸੰਤ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।

Verse 13

दत्तायुधं कामदेवं दुद्रुवे स भयात्पुनः । ततो वाराणसीं गत्वा नैमिषं पुष्करं तथा

ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਨਾਲ ਫਿਰ ਦੌੜ ਪਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਵਾਰਾਣਸੀ ਗਿਆ, ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵੀ ਗਿਆ।

Verse 14

श्रीकंठं रुद्रकोटिं च कुरुक्षेत्रं गयां तथा । ज्वालामार्गं प्रयागं च विशालामर्बुदं शुभम्

ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਕੰਠ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਕੋਟੀ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਆ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਗਯਾ ਨੂੰ ਵੀ। ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਰਗ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਤੇ ਅਰਬੁਦ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿਆ।

Verse 15

बहून्वर्षगणानेवं भ्रमन्स धरणीतले । कामदेवभयाद्देवि देवदेवो महेश्वरः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਕਾਮਦੇਵ ਲਈ ਭਯਾਨਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ।

Verse 16

अवैक्षत तदा कामं विस्फार्य नयनं तदा । तृतीयं देवदेवेशि देवदेवस्त्रिलोचनः

ਤਦ ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਕਾਮ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਿਆ ਅਤੇ ਨੇਤਰ ਵਿਸਫਾਰ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ਹੇ ਦੇਵਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ, ਉਸ ਨੇ ਤੀਜਾ ਨੇਤਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 17

तस्य तं वीक्षमाणस्य संजाताः पावकार्चिषः । ताभिः स धनुषा युक्तो भस्मसात्समपद्यत

ਉਸ ਦੇ ਤੱਕਣ ਨਾਲ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਉੱਠ ਪਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢਿਆ ਹੋਇਆ, ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੀ, ਉਹ ਭਸਮ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 18

तं दग्ध्वा भगवाञ्छंभुर्गत्वा रोषस्य निर्णयम् । निवासमकरोत्तत्र क्षेत्रे प्राभासिके शुभे

ਉਸ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੰਭੂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਓਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ।

Verse 19

तस्मिन्दग्धे तदा कामे रतिः शोकपरायणा । विललाप सुदुःखार्ता पतिभक्तिपरायणा

ਜਦੋਂ ਕਾਮਦੇਵ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਗਧ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਤੀ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ, ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਪਤਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।

Verse 20

हा नाथनाथ भोः स्वामिन्किं जहासि पतिव्रताम् । पतिव्रतां पतिप्राणां कस्मान्मां त्यजसि प्रभो

“ਹਾਏ ਨਾਥਾਂ ਦੇ ਨਾਥ! ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਤੂੰ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਕਿਉਂ ਛੱਡਦਾ ਹੈਂ? ਜੋ ਪਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਮੰਨੇ, ਉਸ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੋ?”

Verse 21

एवं विलपतीं तां तु वागुवाचाशरीरिणी । मा त्वं रुद विशालाक्षि पुनरेव पतिस्तव

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਰੋ ਨਾ; ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਵੇਗਾ।”

Verse 22

प्रसादाद्देवदेवस्य उच्छ्वास्यति शिवस्य तु । एतां वाचं रतिः श्रुत्वा ततः स्वस्था बभूव ह

“ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਫਿਰ ਜੀ ਉੱਠੇਗਾ।” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਤੀ ਤਦੋਂ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਈ।

Verse 23

ततो देवाः शिवं नत्वा प्रार्थयामासुरीश्वरि । कलत्रसंग्रहं देव कुरु कार्यार्थसंग्रहे

ਤਦੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ: “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਲੋਕ-ਕਾਰਜ ਦੀ ਸਫ਼ਲ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥ-ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।”

Verse 24

एष कामस्त्वया दग्धः क्रोधेन महता स्वयम् । विना तेन विभो नष्टा सृष्टिर्वै धरणीतले

“ਇਹ ਕਾਮਦੇਵ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਹੀ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਹੇ ਵਿਭੂ, ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਨਾਸ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 25

भगवानुवाच । एष कामो मया दग्धः क्रोधेन सुरसत्तमाः । तस्मादनंग एवैष प्रजासु प्रचरिष्यति । तद्वीर्यस्तत्प्रभावश्च विना देहं भविष्यति

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੋਤਮੋ, ਮੈਂ ਇਸ ਕਾਮ ਨੂੰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਅਨੰਗ—ਦੇਹ-ਰਹਿਤ—ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇਗਾ; ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦੇਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ।”

Verse 26

देवा ऊचुः । भगवन्कुरु पूर्वं त्वं संस्मरस्व रतीश्वरम् । हिताय सर्व लोकानां यथा नः प्रत्ययो भवेत्

ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ, ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਕਰੋਂ—ਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੋ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੋ ਜਾਵੇ।”

Verse 27

ततः स स्मृतवान्कामं स्वयं देवो महेश्वरः । ततस्तच्छाश्वतं लिंगं समुत्तस्थौ महीतले

ਤਦੋਂ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਨੇ ਆਪ ਕਾਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਲਿੰਗ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਉੱਭਰ ਆਇਆ।

Verse 28

कृतस्मरः पुनस्तत्र अनंगो बलवांस्तथा । तेनोढा शैलजा तेन शंकरेण महात्मना

ਉੱਥੇ ਕਾਮਦੇਵ ਫਿਰ ‘ਕ੍ਰਿਤਸਮਰ’ ਬਣਿਆ—ਅਨੰਗ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਬਲਵਾਨ; ਅਤੇ ਉਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਸ਼ੈਲਜਾ (ਪਾਰਵਤੀ) ਨਾਲ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ।

Verse 29

जातः स्कन्दः सुरश्रेष्ठस्तारको येन सूदितः । पतितेनैव लिंगेन यस्माच्चैव कृतस्मरः

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਸਕੰਦ ਜਨਮਿਆ—ਦੇਵਾਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ—ਜਿਸ ਨੇ ਤਾਰਕਾ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਡਿੱਗਣ ਨਾਲ ਹੀ ਕਾਮ ਨੂੰ ਸਿਮਰਨ-ਸ਼ਕਤੀ ਮੁੜ ਮਿਲੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਥਾਂ ‘ਕ੍ਰਿਤਸਮਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 30

तस्मात्कृतस्मरो लोके कीर्त्यते स महीतले । तं दृष्ट्वा न जडो नांधो नासुखी न च दुर्भगः । जायते तु कदा मर्त्यो न दरिद्रो न रोगवान्

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ‘ਕ੍ਰਿਤਸਮਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕੀਰਤਿਤ ਹੈ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਅੰਨ੍ਹਾ, ਦੁਖੀ ਜਾਂ ਅਭਾਗਾ ਨਹੀਂ ਜਨਮਦਾ; ਨਾ ਕਦੇ ਦਰਿਦ੍ਰ ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਜਨਮਦਾ ਹੈ।

Verse 31

एवं ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि । दग्धो यथा स्मरः पूर्वं पुनर्वीर्यान्वितः स्थितः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਜੋ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਸੀ—ਕਿਵੇਂ ਸਮਰ (ਕਾਮ), ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਸੜ ਗਿਆ ਸੀ, ਫਿਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਹੋਇਆ।

Verse 32

ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितं कुण्डं दक्षिणेन कृतस्मरात् । कामकुंडेति वै नाम यत्रोद्भूतः पुनः स्मरः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉੱਥੇ ਹੀ ਕ੍ਰਿਤਸਮਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਕਾਮਕੁੰਡ’ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਮਰ (ਕਾਮ) ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 33

अनंगरूपी देव्यत्र स्नानाद्वै रूपवान्भवेत् । इक्षवस्तत्र वै देयाः सुवर्णं गास्तथैव च । वस्त्राणि चैव विधिवद्ब्राह्मणे वेदपारगे

ਹੇ ਦੇਵੀ ਅਨੰਗਰੂਪੀ! ਇੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਗੰਨਾ, ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ; ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਸਤ੍ਰ ਭੀ ਅਰਪਣ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 200

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कामकुण्डमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਕਾਮਕੁੰਡ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਦੋ ਸੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।