
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿੱਧ-ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਜਲ-ਆਧਾਰਿਤ ਪ੍ਰਭਾਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਓਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ‘ਉੱਤਮ’ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਹੈ; ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾ-ਵਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਘ੍ਰਿਣਾ ਤੇ ਗਲਾਨੀ ਉੱਠਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕਈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਤੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਮ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਆਪਣੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮੰਗਦਾ ਹੈ; ਵਰਣਨ ਹੈ ਕਿ ਡਰ ਕਰਕੇ ਇੰਦਰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਢੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਿਵ ਉਸ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੱਖ ਲਿੰਗ-ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਪਾਅ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਤੀਰਥ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਉੱਭਰਨ ਵਾਲੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਦਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਪਾਪ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ। ਤਦ ਜਲ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾ-ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਥਾਂ ‘ਜਲ-ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ—ਕੇਵਲ ਤੀਰਥ-ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਵੀ ਸੁਚਰਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ ਉਮਾਸਹਿਤ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਵਰਣਨ ਪਾਪ-ਸ਼ਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਰਵਕਾਮ-ਫਲਦਾਇਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि प्रभासं जलसंस्थितम् । वृद्धप्रभासाद्दक्षिणतो नातिदूरे व्यवस्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਜਾਓ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੱਧ-ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ।”
Verse 2
तस्यैव देवि देवस्य शृणु माहात्म्यमुत्तमम्
“ਅਤੇ ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਮ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ—ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ—ਨੂੰ ਸੁਣੋ।”
Verse 3
जामदग्न्येन रामेण यदा क्षत्त्रवधः कृतः । तदाऽस्य परमा जाता घृणा मनसि भामिनि
“ਜਦੋਂ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਰਾਮ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਨੇ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਦ, ਹੇ ਤੇਜਸਵੀਏ, ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਦੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਜਾਗ ਉਠੀ।”
Verse 4
ततस्त्वाराधयामास महादेवं सुरेश्वरम् । उग्रं तपः समास्थाय बहून्वर्ष गणान्प्रिये
“ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ—ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਗ੍ਰ ਤਪ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਅਨੇਕਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।”
Verse 5
ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीद्वरदस्तेऽहं वरं वरय सुव्रत
ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ: ‘ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਵਰਦਾਤਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਕੋਈ ਵਰ ਮੰਗ।’
Verse 6
राम उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । दर्शयस्व स्वकं लिंगं यज्ञे वज्रेण छादितम्
ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੈਂ ਅਤੇ ਜੇ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਆਪਣਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ।’
Verse 7
घृणा मे महती जाता हत्वेमान्क्षत्रियान्बहून् । दर्शनात्तव लिंगस्य येन मे नश्यते घृणा
ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਘਣਾ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਅਨੇਕ ਕਸ਼ਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਤੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਛਤਾਵਾ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 8
तथा मे पातकं सर्वं प्रसादात्तव शंकर
ਅਤੇ ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਾਰਾ ਪਾਪ ਵੀ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Verse 9
शंकर उवाच । मम लिंगं सहस्राक्ष उत्थितं तु पुनःपुनः । वज्रेणाच्छादयत्येव भयेन महता वृतः
ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਹੇ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ), ਮੇਰਾ ਲਿੰਗ ਮੁੜ ਮੁੜ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਤੂੰ ਮਹਾਨ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਢੱਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈਂ।’
Verse 10
न तेऽहं दर्शनं यास्ये लिंगरूपी कदाचन
ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਲਿੰਗ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਵਾਂਗਾ।
Verse 11
यन्मां वदसि घृणया वृतोऽहं पातकेन तु । तत्तेऽहं नाशयिष्यामि स्पर्शनात्तु द्विजोत्तम
ਤੂੰ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਕੇ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਮੈਂ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਮੇਰੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਉਹ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿਆਂਗਾ।
Verse 12
अस्मिञ्जलाश्रये पुण्ये जलमध्ये महामते । उत्थास्यति महालिंगं तस्य त्वं दर्शनं कुरु
ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ, ਜਲ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਇੱਕ ਮਹਾਲਿੰਗ ਉੱਠੇਗਾ; ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰ।
Verse 13
गमिष्यति घृणा सर्वा निष्पापस्त्वं भविष्यसि । उक्त्वैवमुदतिष्ठच्च जलमध्याद्वरानने
ਤੇਰੀ ਸਾਰੀ ਘ੍ਰਿਣਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਪਾਪ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ ਜਲ ਦੇ ਮੱਧੋਂ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ।
Verse 14
जलप्रभासनामास्य ततो जातं धरातले । तस्यालं स्पर्शनाद्देवि शिवलोकं व्रजेन्नरः
ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ‘ਜਲਪ੍ਰਭਾਸ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤੀਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦਾ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
एकं भोजयते योऽत्र ब्राह्मणं शंसितव्रतम् । भोजितोऽहं भवेत्तेन सपत्नीको न संशयः
ਜੋ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ—even ਇਕ ਨੂੰ—ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਭੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 16
एषा जलप्रभासस्य संभूतिस्ते मयोदिता । श्रुता पापोपशमनी सर्वकामफलप्रदा
ਇਹ ਜਲਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 196
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये जलप्रभासमाहात्म्यवर्णनंनाम षण्णवत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, “ਜਲਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਅਧਿਆਇ 196 ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।