Adhyaya 195

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो वृद्धप्रभासं तु गच्छेच्च नियतात्मवान् । आदिप्रभासाद्दक्षिणतो नातिदूरे व्यवस्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ ਨਿਯਮਿਤ ਮਨ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਵ੍ਰਿੱਧ-ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਆਦਿ-ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 2

चतुर्मुखं महालिंगं दर्शनात्पापनाशनम्

ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

श्रीदेव्युवाच । कथं वृद्धप्रभासं तु नाम तस्याभवत्प्रभो । तस्मिन्दृष्टे फलं किं स्यात्स्तुते संपूजिते तथा

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਵ੍ਰਿੱਧ-ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆ? ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 4

एतत्कथय मे देव संक्षेपान्नातिविस्तरात्

ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੋ, ਬਹੁਤ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । आदौ स्वायंभुवे देवि पूर्वमन्वन्तरे पुरा । त्रेतायुगे चतुर्थे तु प्रभासे क्षेत्र उत्तमे

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ—ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਸਵਾਇੰਭੁਵ ਦੇ ਪੂਰਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ—ਚੌਥੇ ਤ੍ਰੇਤਾ-ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ…

Verse 6

तस्मिन्काले महादेवि पूर्वमन्वंतरे पुरा । त्रेतायुगे चतुर्थे तु ऋषयस्तत्र संगताः

ਉਸ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਪੂਰਵ ਮਨਵੰਤਰ ਵਿੱਚ—ਚੌਥੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਦੌਰਾਨ—ਉੱਥੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 7

दर्शनार्थं प्रभासस्य उत्तरापथगामिनः । तं दृष्ट्वाऽच्छादितं देवं वज्रेण तु महेश्वरि

ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਉੱਤਰਾਪਥ ਰਾਹੀਂ ਆਏ ਹੋਏ—ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ।

Verse 8

विषादं परमं जग्मुर्वाक्यं चेदमथाबुवन् । अदृष्ट्वा शांकरं लिगं न यास्यामो वयं गृहम्

ਉਹ ਘੋਰ ਵਿਸਾਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਅਤੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ: “ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਘਰ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੇ।”

Verse 9

स्वर्गार्थिनो वयं प्राप्ता महदध्वानमेव हि । तस्मादत्रैव तिष्ठामो यावल्लिंगस्य दर्शनम्

“ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਰਾਹ ਤੈਅ ਕਰਕੇ ਆਏ ਹਾਂ; ਇਸ ਲਈ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕਾਂਗੇ।”

Verse 10

एवं ते निश्चयं कृत्वा परस्मिंस्तपसि स्थिताः । वर्षास्वाकाशगा भूत्वा हेमंते सलिलाश्रयाः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ: ਵਰਖਾ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਹੇਮੰਤ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਿਆ।

Verse 11

पञ्चाग्निसाधना ग्रीष्मे नियता ब्रह्मचारिणः । बहून्वर्षगणान्विप्रा जराग्रस्तास्तदाऽभवन्

ਗ੍ਰੀਖਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਨਿਯਮਬੱਧ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਪੰਚਾਗਨਿ-ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਰਹੇ; ਅਨੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰਣ ਪਿੱਛੋਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ ਬੁਢਾਪੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 12

एवं वृद्धत्वमापन्ना यदा ते वरवर्णिनि । छन्द्यमाना वरैस्ते तु शंकरेण महात्मना

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਜਦ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੁਢਾਪੇ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਗਏ, ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿਤੇ ਅਤੇ ਮਨਚਾਹਾ ਚੁਣਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ।

Verse 13

लिंगस्य दर्शनं मुक्त्वा न तेऽन्यं वव्रिरे वरम्

ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰ ਨਹੀਂ ਮੰਗਿਆ।

Verse 14

तेषां तु निश्चयं ज्ञात्वा सर्वेषां वृषभध्वजः । अनुकम्पापरो भूत्वा स्वलिंगं तानदर्शयत्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਨਿਸ਼ਚਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ਿਵ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਹੀ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿਤਾ।

Verse 15

एतस्मिन्नेव काले तु भित्त्वा चैव वसुन्धराम् । उत्थितं सहसा लिंगं तदेव वरवर्णिनि

ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉਹੀ ਲਿੰਗ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 16

ऋषयस्ते च तं दृष्ट्वा सर्वे च त्रिदिवं गताः । अथ तेषु प्रयातेषु शक्रस्तप्तमना ह्यभूत्

ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਭ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਦਾ ਮਨ ਤਪ ਕੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

तमपि च्छादयामास वज्रेण शतपर्वणा

ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੌ-ਗੰਢਾਂ ਵਾਲੇ ਵਜ੍ਰ ਨਾਲ ਉਸ (ਲਿੰਗ) ਨੂੰ ਵੀ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ।

Verse 18

वृद्धभावे यतस्तेषामृषीणां दर्शनं गतः । अतो वृद्धप्रभासं तत्कीर्त्यते वसुधातले

ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਢਾਪੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਉਹ ‘ਵ੍ਰਿੱਧ-ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 19

तस्मिन्दृष्टे वरारोहे अद्यापि लभते फलम् । राजसूयाश्वमेधानां नरो भक्तिसमन्वितः

ਹੇ ਵਰਾਰੋਹੇ, ਉਸ (ਲਿੰਗ/ਸਥਾਨ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅੱਜ ਵੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਰਾਜਸੂਯ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 20

एवं तत्र समुत्पन्नं प्रभासं वृद्धसंज्ञकम् । तत्रोक्षा ब्राह्मणे देयः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ‘ਵ੍ਰਿੱਧ’ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭਾਸ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ; ਅਤੇ ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇੱਕ ਬੈਲ ਦਾਨ ਕਰਨ।

Verse 195

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वृद्धप्रभासमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਅੰਦਰ ‘ਵ੍ਰਿੱਧ-ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਪਚਾਨਵੇਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।