Adhyaya 186

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि नागस्थानमनुत्तमम् । मंकीशात्पश्चिमे भागे संगमत्रितयं गतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮੰਕੀਸ਼ਾ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਨੁੱਤਮ ਨਾਗਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ, ਜਿੱਥੇ ਤ੍ਰਿਸੰਗਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿਲਾਪ ਹੈ।

Verse 2

पापघ्नं सर्वजंतूनां पातालविवरं महत्

ਇਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਨ ਵਿਵਰ ਹੈ।

Verse 3

बलभद्रः पुरा देवि श्रुत्वा कृष्णस्य पंचताम् । भल्लतीर्थे तु भल्लेन ततः प्रभासमागतः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਲਭਦ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਪੰਚਤਵ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭੱਲ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਭੱਲ ਦੇ ਬਾਣ ਨਾਲ ਵਿਧਿਆ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆ ਗਿਆ।

Verse 4

क्षेत्रं महाप्रभावं हि ज्ञात्वा सर्वार्थसिद्धिदम् । यादवानां क्षयं कृत्वा ततो वैराग्यमेयिवान्

ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਉਹ ਫਿਰ ਵੈਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 5

शेषनागेशरूपेण निष्क्रम्य च शरीरतः । गच्छन्गच्छंस्तदा प्राप्य तीर्थं त्रैसंगमं परम्

ਤਦ ਉਹ ਦੇਹ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੋਇਆ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ‘ਤ੍ਰੈਸੰਗਮ’ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

Verse 6

पातालस्य तदा दृष्ट्वा द्वारं विवररूपकम् । प्रविष्टोऽथ जगामाशु यत्रानंतः स्वयं स्थितः

ਫਿਰ ਪਾਤਾਲ ਦਾ ਦਰਾਰ-ਸਮਾਨ ਦੁਆਰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚਿਆ ਜਿੱਥੇ ਅਨੰਤ (ਸ਼ੇਸ਼) ਆਪ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 7

यतो नागस्वरूपेण स्थानेऽस्मिंश्च समाविशत् । तत्प्रभृत्येव देवेशि नागस्थानमिति श्रुतम्

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਇਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਨਾਗ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਹ ‘ਨਾਗਸਥਾਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 8

नागरादित्यपूर्वेण यत्र कायो विसर्जितः । तदद्यापि प्रसिद्धं वै शेषस्थानमिति श्रुतम्

ਨਾਗਰਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗੀ ਗਈ; ਉਹ ਅੱਜ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ‘ਸ਼ੇਸ਼ਸਥਾਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 9

अतः स्नात्वा महादेवि तत्र तीर्थे त्रिसंगमे । नागस्थानं समभ्यर्च्य पञ्चम्यामकृताशनः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਤ੍ਰਿਸੰਗਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਨਾਗਸਥਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਅਕ੍ਰਿਤਾਸ਼ਨ ਰਹਿ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 10

श्राद्धं कृत्वा यथाशक्त्या दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम् । विमुक्तः सर्वदुःखेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

ਜੋ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਯਥੋਚਿਤ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦੇ ਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

पायसं मधुसंमिश्रं भक्ष्यभोज्यैः समन्वितम् । शेषनागं समुद्दिश्य विप्रं यस्तत्र भोजयेत् । कोटिभोज्यं कृतं तेन जायते नात्र संशयः

ਜੋ ਉਥੇ ਸ਼ੇਸ਼ਨਾਗ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਮਧੁ ਮਿਲਿਆ ਪਾਇਸ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਭੋਜਨ-ਪਦਾਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਜਿਤਨਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 186

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये नाग स्थानमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਨਾਗ-ਸਥਾਨ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਛਿਆਸੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।