
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵਮਾਤਾ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਬਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ‘ਦੇਵਮਾਤਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਰਸਵਤੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੈ; ਨੈਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਗੌਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਾਦੁਕਾ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ‘ਵਡਵਾ/ਵਡਵਾਨਲ’ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਡਰ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਦੇਵ ਵਡਵਾਨਲ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਮਾਤਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਕਾਰਣ ਸਮਝਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਜੋ ਸੰਯਮੀ ਪੁਰਖ ਜਾਂ ਸ਼ੀਲਵਾਨ, ਸੰਯਤ ਇਸਤਰੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦੱਸਿਆ ਹੈ—ਪਾਯਸ, ਚੀਨੀ ਆਦਿ ਮਿੱਠੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਗੌਰੀ-ਭੋਜਨ-ਵਿਧੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੁਵਰਨ ਪਾਦੁਕਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवमातरमव्ययाम् । मंकीशान्नैरृते भागे गौरीरूपसमाश्रिताम् । देवमाता सरस्वत्या नाम लोकेषु गीयते
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇਵਮਾਤਾ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਮੰਕੀਸ਼ਾ ਤੋਂ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੌਰੀ-ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਦੇਵਮਾਤਾ ਸਰਸਵਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 2
पादुकासनसंस्था च तत्र देवी सरस्वती । गौरीरूपेण सा तत्र वडवाश्रितविग्रहा
ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਸਰਸਵਤੀ ਪਾਦੁਕਾ-ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਵਿਹਾਜਮਾਨ ਹੈ। ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੌਰੀ-ਰੂਪ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ, ਵਡਵਾ (ਸਮੁੰਦਰੀ ਅੱਗ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਵਿਗ੍ਰਹ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ।
Verse 3
मातृवद्रक्षिता देवा वडवानलभीतितः । देवमातेति लोकेऽस्मिं स्ततः सा विबुधैः कृता
ਉਸ ਨੇ ਮਾਤਾ ਵਾਂਗ ਵਡਵਾਨਲ ਦੇ ਭਯ ਤੋਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਬੁੱਧਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਦੇਵਮਾਤਾ’—ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਾਂ—ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤਾ।
Verse 4
माघे मासे तृतीयायां यस्तामर्चयते नरः । नारी वा संयता साध्वी सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਪੁਰਖ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸੰਯਮੀ ਤੇ ਸਾਧਵੀ ਨਾਰੀ—ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
दंपती भोज येद्यस्तु पायसैः शर्करादिभिः । गौरीसहस्रभोज्यस्य दत्तस्य फलमाप्नुयात्
ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਪਾਯਸ, ਸ਼ੱਕਰ ਆਦਿ ਮਿੱਠਿਆਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ, ਉਹ ਗੌਰੀ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਭੋਜਨਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 6
सुवर्णपादुका देया तत्र विप्राय शीलिने
ਉਥੇ ਸੁਚਰਿਤ੍ਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਸੁਵਰਨ ਦੀਆਂ ਪਾਦੁਕਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।