Adhyaya 18

Verse 1

सूत उवाच । इति प्रोक्ता तदा देवी शंकरेण यशस्विनी । पुनः पप्रच्छ विप्रेंद्राः क्षेत्रमाहात्म्यविस्तरम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ੰਕਰ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ—ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ—ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ।

Verse 2

देव्युवाच । अद्य मे सफलं जन्म सफलं च तपः प्रभो । देवत्वमद्य मे जातं त्वत्प्रसादेन शंकर

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਜਨਮ ਸਫਲ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਤਪ ਵੀ ਫਲਵੰਤ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ। ਅੱਜ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਦੀ ਪੂਰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ।

Verse 3

अद्याहं कृतकल्याणी ज्ञानदृष्टिः कृतात्वया । अद्य मे भूषितौ कर्णौ क्षेत्र माहात्म्यभूषणौ

ਅੱਜ ਮੈਂ ਕਲਿਆਣਮਈ ਬਣ ਗਈ; ਤੇਰੇ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਗਿਆਨ-ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਹੋ ਗਈ। ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਕੰਨ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋਏ—ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਭੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 4

अद्य मे तेजसः पिंडो जातो ज्ञानं हृदि स्थितम् । अद्य मे कुलशीलं च अद्य मे रूपलक्षणम्

ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਤੇਜ ਦਾ ਘਣ ਪਿੰਡ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਉੱਚੀ ਕੁਲ-ਮਰਯਾਦਾ ਤੇ ਸ਼ੀਲ ਪੂਰੇ ਹੋਏ; ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 5

अद्य मे भ्रांतिरुच्छिन्ना तीर्थभ्रमणसंभवा । प्रभासे निश्चलं जातं मनो मे मानिनां वर

ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਭਟਕਣਾ—ਤੀਰਥਾਂ ਤੋਂ ਤੀਰਥ ਭਟਕਣ ਨਾਲ ਜੰਮੀ—ਕੱਟੀ ਗਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਚਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਮਾਨਯਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।

Verse 6

आराधितो मया पूर्वं तुष्टो मेऽद्य सुरेश्वरः । वह्निना वेष्टिता साहमेकपादेन संस्थिता

ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਅੱਜ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ। ਅੱਗ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਮੈਂ ਇਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹੀ, ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ।

Verse 7

तत्तपः सफलं त्वद्य जातं मे भक्तवत्सल । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्यमद्य मे प्रकटीकृतम्

ਉਹ ਤਪ ਅੱਜ ਫਲਵੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਭਕਤ-ਵਤਸਲ। ਅੱਜ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।

Verse 8

पुनः पृच्छामि देवेश याथातथ्यं वद प्रभो

ਮੈਂ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਸੱਚ ਦੱਸੋ।

Verse 9

अद्यापि संशयो नाथ तीर्थमाहात्म्यसंभवः । अन्यत्कौतूहलं देव कथयस्व महेश्वर

ਹੇ ਨਾਥ, ਅਜੇ ਵੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵ, ਇਕ ਹੋਰ ਕੌਤੂਹਲ ਵੀ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।

Verse 10

अयं यो वर्त्तते देव चंद्रस्ते शिरसि स्थितः । कस्यायं कथमुत्पन्नः कस्मिन्काले वद प्रभो

ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਚੰਦਰਮਾ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ? ਦੱਸੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ।

Verse 11

ईश्वर उवाच । अस्मिन्काले महादेवि वाराह इति विश्रुते । परार्द्धे तु द्वितीयेऽस्मिन्वर्तमाने तु वेधसः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ‘ਵਾਰਾਹ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਵੇਧਸ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਦੂਜੇ ਅਰਧ-ਆਯੁ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਹੁਣ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ—

Verse 12

द्वितीयमासस्यादौ तु प्रतिपद्या प्रकीर्तिता । वाराहेणोद्धृता तस्यां तथा चादौ धरा प्रिये । तेन वाराहकल्पेति नाम जातं धरातले

ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਨਾਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਥੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉਸੇ ਦਿਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਵਾਰਾਹ ਨੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਉੱਠਾ ਲਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ‘ਵਾਰਾਹ ਕਲਪ’ ਪਿਆ।

Verse 13

तस्मिन्कल्पे महादेवि गते संध्यांशके प्रिये । प्रथमस्य मनोश्चादौ देवि स्वायंभुवस्य हि

ਉਸੇ ਕਲਪ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜਦੋਂ ਸੰਧਿਆ ਦਾ ਅੰਸ਼ ਲੰਘ ਗਿਆ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ—ਦੇਵੀ, ਸਵਾਯੰਭੁਵ ਨਾਮਕ ਪਹਿਲੇ ਮਨੂ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ—

Verse 14

क्षीरोदे मथ्यमाने तु दैवतैर्दानवैरपि । रत्नानि जज्ञिरे तत्र चतुर्द्दशमितानि वै

ਜਦੋਂ ਖੀਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਮਥਿਆ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਚੌਦਾਂ ਰਤਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 15

तेषां मध्ये महातेजाश्चंद्रमास्तत्त्वसंभव । सोऽयं मया धृतो देवि अद्यापि शिरसि प्रिये

ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਤਨਾਂ ਵਿਚ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਚੰਦਰਮਾ ਸੀ, ਜੋ ਉਸ ਆਦਿ-ਤੱਤ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਹੀ ਚੰਦਰ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 16

विषे पीते महादेवि प्रभासस्थस्य मे सदा । भूषणं मुक्तये देवैर्मम चंद्रः कृतः पुरा

ਜਦੋਂ ਵਿਸ਼ ਪੀ ਲਿਆ ਗਿਆ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਚੰਦਰ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਭੂਸ਼ਣ ਬਣਾਇਆ—ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ।

Verse 17

शशिनाभूषितो यस्मात्तेनाहं शशिभूषणः । तत्र स्थाने स्थितोऽद्यापि स्वयंभूर्लिंगमूर्त्तिमान्

ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਚੰਦਰ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਾਂ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ‘ਸ਼ਸ਼ਿਭੂਸ਼ਣ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਚੰਦਰ ਹੈ। ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਅੱਜ ਵੀ ਟਿਕਿਆ ਹਾਂ, ਸਵਯੰਭੂ, ਲਿੰਗ-ਮੂਰਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ।

Verse 18

सर्वसिद्धिप्रदाता च कल्पस्थायी सदा प्रिये । इत्येतत्कथितं देवि किमन्यत्परिपृच्छसि

ਮੈਂ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਕਲਪਾਂ ਤੱਕ ਸਦਾ ਟਿਕਣ ਵਾਲਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਕਥਨ ਕੀਤਾ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?