Adhyaya 174
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 174

Adhyaya 174

ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ‘ਖਾਤ’ (ਖੋਦੀ/ਧਸੀ ਹੋਈ ਥਾਂ) ਅੰਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ‘ਕੁੰਤੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਸਥਾਪਨਾ-ਸਮ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੈ—ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਆਪ ਇਹ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਸਮੇਤ ਪਾਂਡਵ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਏ ਸਨ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਲਿੰਗ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵੱਡਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਗਤ ਮਨਚਾਹੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਣੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਦੋਵੇਂ ਤੀਰਥ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਾਧਨ ਹਨ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुन्तीश्वरमनुत्तमम् । सावित्र्याः पूर्वभागस्थं खातमध्ये व्यवस्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ, ਪਵਿੱਤਰ ਖਾਤ/ਖੱਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ, ਅਤੁੱਲ ਕੁੰਤੀਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

कुन्त्या प्रतिष्ठितं देवि क्षेत्रे प्राभासिके प्रिये । पाण्डवास्तु यदा पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागताः

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ (ਲਿੰਗ) ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਪਾਂਡਵ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸਨ…

Verse 3

तीर्थयात्राप्रसंगेन कुन्त्या चैव समन्विताः । तस्मिन्काले महादेवि ज्ञात्वा क्षेत्रमनुत्तमम्

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੰਗਤ ਹੋ ਕੇ—ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅਤੁੱਲ ਜਾਣ ਕੇ…

Verse 4

कुन्त्या प्रतिष्ठितं लिंगं सर्वपापभयापहम् । कार्तिक्यां तु विशेषेण यस्तं पूजयते नरः । स सर्वकामतृप्तात्मा रुद्रलोके महीयते

ਕੁੰਤੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਇਹ ਲਿੰਗ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਅਤੇ ਭਯਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕ ਮਾਸ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਧਰਮਸੰਗਤ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

वाचिकं मानसं पापं कर्मणा यदुपार्जितम् । तत्सर्वं नश्यते देवि तस्य लिंगस्य दर्शनात्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਜੋ ਵੀ ਪਾਪ ਇਕੱਠਾ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ—ਚਾਹੇ ਬੋਲ ਰਾਹੀਂ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਸਭ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 174

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कुन्तीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुःसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਕੁੰਤੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ੧੭੪ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।