
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨੇੜੇ ‘ਏਕੱਲਵੀਰਿਕਾ’ ਨਾਮ ਦਾ ਦੇਵੀ-ਸਥਾਨ ਹੈ; ਫਿਰ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਕਾਰਣਕਥਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਪ੍ਰਭਾਸ ਆ ਕੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਹ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਭਗਵਾਨ ਉਸ ਨੂੰ ‘ਰਾਮ’ ਨਾਮ ਦਾ ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਦੈਤ੍ਯ-ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ (ਵਾਲਮੀਕੀ ਸਮੇਤ) ਉਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਂਦੇ ਹਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਧਾਨ ਅਤੇ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ—ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਦਸ਼ਰਥ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕੀ ਵਰਤ ਦੇ ਦਿਨ, ਦੀਪ-ਪੂਜਾ ਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीमेकल्लवीरिकाम् । एकल्लवीरायाम्ये तु नातिदूरे व्यवस्थिताम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਕੱਲਵੀਰਾ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਜ਼ਿਆਦਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਥਿਤ ਦੇਵੀ ਇਕੱਲਵੀਰਿਕਾ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 2
पूर्वं दशरथो योऽसौ सूर्यवंशविभूषणः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपश्चक्रे सुदुश्चरम्
ਪਹਿਲਾਂ ਦਸ਼ਰਥ, ਜੋ ਸੂਰਯਵੰਸ਼ ਦਾ ਭੂਸ਼ਣ ਸੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।
Verse 3
लिंगं तत्र प्रतिष्ठाप्य तोषयामास शांकरम् । स देवं प्रार्थयामास पुत्रं चैवामितौजसम्
ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵਤਾ ਅੱਗੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 4
ददौ तस्य तदा पुत्रं देवं त्रैलोक्यपूजितम् । रामेति नाम यस्यासीत्त्रैलोक्ये प्रथितं यशः
ਤਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ—ਦਿਵ੍ਯ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮ ਸੀ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।
Verse 5
यस्याद्यापीह गायन्ति भूर्भुवःस्वर्नि वासिनः । देवदैत्यासुराः सर्वे वाल्मीक्याद्या महर्षयः
ਅੱਜ ਵੀ ਭੂਰ, ਭੁਵਹ ਅਤੇ ਸ੍ਵਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਉਸ ਦੀ ਗਾਥਾ ਗਾਂਦੇ ਹਨ—ਦੇਵਤਾ, ਦੈਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਸਭ, ਅਤੇ ਵਾਲਮੀਕੀ ਆਦਿ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ।
Verse 6
तल्लिंगस्य प्रभावेन प्राप्तं राज्ञा महद्यशः । कार्तिक्यां कार्तिके मासि विधिना यस्तमर्चयेत् । दीपपूजोपहारेण यशस्वी सोऽपि जायते
ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਕੋਈ ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਾਰਤਿਕਾ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੀਪ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਵੀ ਯਸ਼ਸਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 171
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दशरथेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकसप्तत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਦਸ਼ਰਥੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਇਕਹੱਤਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।