Adhyaya 17

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ पूजाविधानं ते कथयामि यशस्विनि । अर्कस्थलस्य देवस्य यथा पूज्यो नरोत्तमैः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਕਿਵੇਂ ਅਰਕਸਥਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਉੱਤਮ ਨਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 2

सर्वेषामेव देवानामादिरादित्य उच्यते । आदिकर्त्ता त्वसौ यस्मादादित्यस्तेन चोच्यते

ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਆਦਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹੀ ਆਦਿ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

नादित्येन विना रात्रिर्न दिवा न च तर्पणम् । न धर्मो वै न चाधर्मो न संतिष्ठेच्चराचरम्

ਆਦਿਤ੍ਯ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਨਾ ਰਾਤ ਰਹੇ, ਨਾ ਦਿਨ, ਨਾ ਤਰਪਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ; ਨਾ ਧਰਮ ਚਲੇ, ਨਾ ਅਧਰਮ, ਅਤੇ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਟਿਕ ਨਾ ਸਕੇ।

Verse 4

आदित्यः पालयेत्सर्वमादित्यः सृजते सदा । आदित्यः संहरेत्सर्वं तस्मादेष त्रयीमयः

ਆਦਿਤ੍ਯ ਹੀ ਸਭ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਸਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਰਚਦਾ ਹੈ; ਆਦਿਤ੍ਯ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਤ੍ਰੈਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਹੈ।

Verse 5

आराधनविधिं तस्य भास्करस्य महात्मनः । कथयामि महादेवि वेदोक्तैर्मंत्रविस्तरैः । तं शृणुष्व वरारोहे सर्वपापप्रणाशनम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੇਦੋਕਤ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਸਮੇਤ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਵਰਾਰੋਹੇ, ਸੁਣੋ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 6

मूर्त्तिस्थः पूज्यते येन विधानेन महेश्वरि । द्वादशात्मा यथा सूर्यस्तत्ते वक्ष्याम्यशेषतः

ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰੀ, ਜਿਸ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਜੋ ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਆਤਮਾ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਾਂਗਾ।

Verse 7

मुखशुद्धिं च कृत्वाऽदौ स्नानं कृत्वा विशेषतः । वस्त्रशुद्धिं देह शुद्धिं कृत्वा सूर्यं स्पृशेत्ततः

ਪਹਿਲਾਂ ਮੁਖ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਦੇਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਸੂਰਜ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇ।

Verse 9

दन्तकाष्ठविधानं तु प्रथमं कथयामि ते । मधूके पुत्रलाभः स्यादर्के नेत्रसुखं प्रिये

ਦੰਤਕਾਠ ਦੀ ਵਿਧੀ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਮਧੂਕ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਅਰਕ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖ ਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

Verse 10

रोगक्षयः कदम्बे तु अर्थलाभोऽतिमुक्तके । मरुतां याति सर्वत्र आटरूषकसंभवैः

ਕਦੰਬ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤਿਮੁਕਤਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਧਨ-ਲਾਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਆਟਰੂਸ਼ਕ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਹਰ ਥਾਂ ਮਰੁਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 11

जातिप्रधानतां जातावश्वत्थो यच्छते यशः । श्रियं प्राप्नोति निखिलां शिरीषस्य निषेवणात्

ਜਾਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਅਸ਼ਵਤ्थ ਆਪਣੇ ਜਨ-ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਸ਼ਿਰੀਸ਼ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾਪੂਰਵਕ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰਨ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪਦਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 12

प्रियंगुं सेवमानस्य सौभाग्यं परमं भवेत् । अभीप्सितार्थसिद्धिः स्यान्नित्यं प्लक्षनिषेवणात्

ਪ੍ਰਿਯੰਗੁ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ ਪਰਮ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਉਪਜਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਪਲਕਸ਼ ਦੀ ਨਿੱਤ ਨਿਸ਼ੇਵਣਾ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਅਰਥਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਸਦਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 13

न पाटितं समश्नीयाद्दंतकाष्ठं न सव्रणम् । न चोर्द्धशुष्कं वक्रं वा नैव च त्वग्विवर्ज्जितम्

ਫਾਟਿਆ ਹੋਇਆ ਦੰਤਕਾਠ ਨਾ ਵਰਤੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਜਖ਼ਮੀ/ਖਰਾਬ ਹੋਇਆ। ਨਾਂ ਅੱਧਾ ਸੁੱਕਾ, ਨਾਂ ਟੇਢਾ; ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਛਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ—ਇਹ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾ ਲਵੇ।

Verse 14

वितस्तिमात्रमश्नीयाद्दीर्घं ह्रस्वं च वर्जयेत् । उदङ्मुखो वा प्राङ्मुखः सुखासीनोऽथ वाग्यतः

ਦੰਤਕਾਠ ਵਿਤਸਤੀ (ਇੱਕ ਬਾਲਿਸ਼ਤ) ਮਾਪ ਦਾ ਹੀ ਵਰਤੇ; ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਤਿਆਗੇ। ਉੱਤਰ-ਮੁਖ ਜਾਂ ਪੂਰਬ-ਮੁਖ ਸੁਖਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਮੌਨ ਰਹੇ।

Verse 15

कामं यथेष्टं हृदये कृत्वा समभिमन्त्र्य च । मंत्रेणानेन मतिमानश्नीयाद्दन्तधावनम्

ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੰਤਕਾਠ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧੀ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੰਤਧਾਵਨ ਕਰੇ।

Verse 16

वरं दत्त्वाऽभिजानासि कामं चैव वनस्पते । सिद्धिं प्रयच्छ मे नित्यं दन्तकाष्ठ नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਵਨਸਪਤੇ! ਤੂੰ ਵਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਾਮਨਾ ਵੀ ਪੂਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਮੈਨੂੰ ਨਿੱਤ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼; ਹੇ ਦੰਤਕਾਠ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 17

त्रीन्वारान्परिजप्यैवं भक्षयेद्दंतधावनम् । पश्चात्प्रक्षाल्य तत्काष्ठं शुचौ देशे विनिक्षिपेत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰ ਕੇ ਦੰਤਧਾਵਨ ਵਰਤੇ। ਫਿਰ ਉਸ ਕਾਠ ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦੇਵੇ।

Verse 18

दंतकाष्ठेन देवेशि न जिह्वां परिमार्जयेत् । पृथक्पृथक्तदा कार्यं यदीच्छेद्विपुलं यशः

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ! ਦੰਤਕਾਠ ਨਾਲ ਜੀਭ ਨਾ ਘਿਸੇ। ਜੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਸ਼ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਹਰ ਕਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੀ ਕਰੇ।

Verse 19

अंगुल्या दंतकाष्ठं च प्रत्यक्षं लवणं च यत् । मृत्तिकाभक्षणं चैव तुल्यं गोमांसभक्षणैः

ਉਂਗਲੀ ਨਾਲ ਹੀ ਸਫ਼ਾਈ ਕਰ ਲੈਣਾ, ਦੰਤਕਾਠ ਦਾ ਦੁਰੁਪਯੋਗ ਕਰਨਾ, ਖੁੱਲ੍ਹੇਆਮ ਲੂਣ ਚੱਖਣਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਖਾਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਗੋਮਾਂਸ ਭੱਖਣ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 20

मुखे पर्युषिते नित्यं भवत्यप्रयतो द्विजः । तस्माच्छुष्कमथार्द्रं वा भक्षयेद्दंतधावनम्

ਜੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਣਾ ਜੂਠਾ ਅੰਸ਼ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਦਵਿਜ ਨਿੱਤ ਹੀ ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਵਿੱਚ ਅਲਸਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਦੰਤਧਾਵਨ ਲਈ ਸੁੱਕਾ ਜਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਨਮੀ ਵਾਲਾ ਦੰਤਕਾਠ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 21

वर्जिते दिवसे चैव गडूषांश्चैव षोडश । तत्तत्पद्मसुगन्धैर्वा मुखशुद्धिं च कारयेत्

ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੰਤਕਾਠ ਵਰਤਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦਿਨ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਵਾਰ ਗਡੂਸ਼ (ਕੁੱਲ੍ਹਾ/ਗਰਾਰੇ) ਕਰੇ; ਜਾਂ ਕਮਲ-ਸੁਗੰਧ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰੇ।

Verse 22

मुखशुद्धिमकृत्वा यो भास्करं स्पृशति द्विजः । त्रीणि वर्षसहस्राणि स कुष्ठी जायते नरः

ਜੋ ਦਵਿਜ ਮੂੰਹ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ ਭਾਸਕਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਸਪਰਸ਼ (ਉਪਾਸਨਾ ਲਈ ਨੇੜੇ ਜਾਣਾ) ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਕੋੜ੍ਹੀ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

एवं वस्त्रादि संशोध्य ततः स्नानं समाचरेत् । शुचौ मनोरमे स्थाने संगृह्यास्त्रेण मृत्तिकाम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਫਿਰ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ, ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ‘ਅਸਤ੍ਰ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ (ਸਨਾਨ-ਮ੍ਰਿਤਿਕਾ) ਇਕੱਠੀ ਕਰੇ।

Verse 24

सानुस्वारोकारयुतो हकारः फट्समन्वितः । अनेनास्त्रेण संगृह्य स्नानं तत्र समाचरेत्

ਅਸਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ‘ਹੋṁ’ ਹੈ—ਹਕਾਰ ਨਾਲ ਓਕਾਰ, ਅਨੁਸਵਾਰ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ‘ਫਟ੍’ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਇਸ ਅਸਤ੍ਰ ਨਾਲ (ਸ਼ੁੱਧ ਮਿੱਟੀ) ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 25

भागत्रयं तु संशुद्धं तृणपाषाणवर्जितम् । एकमस्त्रेण चालभ्य तथान्यं भास्करेण तु

ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ ਲਏ—ਘਾਹ ਤੇ ਪੱਥਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ। ਇੱਕ ਭਾਗ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਛੂਹ ਕੇ, ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਯ) ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ।

Verse 26

अंगैश्चैव तृतीयं तु अभिमंत्र्य सकृत्सकृत् । जप्त्वास्त्रेण क्षिपेद्दिक्षु निर्विघ्नं तु जलं भवेत्

ਤੀਜਾ ਭਾਗ ਅੰਗ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਾਰੰਵਾਰ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ। ਅਸਤ੍ਰ ਜਪ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਛਿੜਕੇ; ਤਦ ਜਲ ਨਿਰਵਿਘਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 27

सूर्यतीर्थ द्वितीयेन तृतीयेन सकृत्सकृत् । गुंठयित्वा ततः स्नायाद्रवितीर्थेन मानवः

ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਅਤੇ ਤੀਜੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ‘ਸੂਰਯਤੀਰਥ’ ਵਜੋਂ ਵਾਰੰਵਾਰ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਮਲ੍ਹੇ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਰਵਿਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 28

तूर्यशंख निनादेन ध्यात्वा देवं दिवाकरम् । स्नात्वा राजोपचारेण पुनराचम्य यत्नतः

ਨਗਾਰਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ੰਖਾਂ ਦੇ ਨਿਨਾਦ ਵਿਚ ਦੇਵ ਦਿਵਾਕਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਰਾਜੋਪਚਾਰ ਸਮੇਤ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਆਚਮਨ ਕਰੇ।

Verse 29

स्नानं कृत्वा ततो देवि मंत्रराजेन संयुतम् । हरेफौ बिंदु लक्ष्मीश्च तथाऽन्यो दीर्घया सह

ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਫਿਰ ‘ਮੰਤ੍ਰਰਾਜ’ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ—ਜੋ ‘ਹ’ ਅਤੇ ਰੇਫ (ਰ) ਨਾਲ, ਬਿੰਦੂ (ਅਨੁਨਾਸਿਕ) ਅਤੇ ‘ਸ਼੍ਰੀ/ਲਕਸ਼ਮੀ’ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਮਾਤਰਾ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਜੋੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

Verse 30

मात्रया रेफसंयुक्तो हकारो बिंदुना सह । सकारः सविसर्गस्तु मंत्रराजोऽयमुच्यते

ਮਾਤਰਾ ਨਾਲ ਰੇਫ-ਯੁਕਤ ‘ਹ’ਕਾਰ, ਬਿੰਦੂ ਸਮੇਤ; ਅਤੇ ‘ਸ’ਕਾਰ ਵਿਸਰਗ ਸਮੇਤ—ਇਹੀ ‘ਮੰਤ੍ਰਰਾਜ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 31

ततस्तु तर्प्पयेन्मंत्रान्सर्वांस्तांस्तु कराग्रजैः । तुलनादूर्ध्वतो देवान्सव्येन च मुनींस्तथा । पितॄंश्चैवापसव्येन हृद्बीजेन प्रतर्पयेत्

ਫਿਰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇਵੇ। ਛਾਤੀ ਨੇੜੇ ਤੁਲਨਾ-ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਉੱਪਰਲੇ ਭਾਗ ਤੋਂ, ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਅਪਸਵ੍ਯ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਹ੍ਰਦ-ਬੀਜ ਨਾਲ ਤਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 32

यद्गीतं प्रवरं लोके अक्षराणां मनीषिभिः । एकोनविंशं मात्राया अक्षरं तत्प्रकीर्त्तितम्

ਜੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਨੀ ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਅੱਖਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 33

एवं स्नात्वा विधानेन संध्यां वंदेद्विधानतः । ततो विद्वान्क्षिपेत्पश्चाद्भास्करायोदकांजलिम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਸੰਧਿਆ-ਵੰਦਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵਿਦਵਾਨ ਪੁਰਸ਼ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਜੋੜੇ ਹੋਏ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 34

जपेच्च त्र्यक्षरं मंत्र षण्मुखं च यदृच्छया । मंत्रराजेति यः पूर्वं तवाख्यातो मया प्रिये

ਫਿਰ ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਛੇ-ਮੁਖੀ ਸ਼ਣਮੁਖ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਜਪੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਜੋ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਨੂੰ ‘ਮੰਤ੍ਰਰਾਜ’ ਕਹਿ ਕੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ—

Verse 35

पश्चात्तीर्थेन मंत्रास्तु संहृत्य हृदये न्यसेत् । मंत्रैरात्मानमेकत्र कृत्वा चार्घं प्रदापयेत्

ਫਿਰ ਤੀਰਥ-ਜਲ ਨਾਲ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਾਵੇ। ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਏਕ ਕਰਕੇ, ਤਦ ਅਰਘ੍ਯ ਦੀ ਭੇਟ ਅਰਪੇ।

Verse 36

रक्तचंदनगंधैस्तु शुचिःस्नातो महीतले । कृत्वा मंडलकं वृत्तमेकचित्तो व्यवस्थितः

ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਅੰਗ ਲਪੇਟੇ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਗੋਲ ਮੰਡਲ ਬਣਾਕੇ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਓਥੇ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ।

Verse 37

गृहीत्वा करवीराणि ताम्रे संस्थाप्य भाजने । तिलतंदुलसंयुक्तं कुशगन्धोदकेन तु

ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲ ਲੈ ਕੇ ਤਾਂਬੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਏ। ਤਿਲ ਅਤੇ ਚੌਲ ਮਿਲਾਏ, ਅਤੇ ਕੁਸ਼ਾ-ਘਾਹ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਵੀ (ਉਸ ਵਿੱਚ) ਪਾਏ।

Verse 38

रक्तचंदन धूपेन युक्तमर्घ्योपसाधितम् । कृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यामवनिं गतः

ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਰਘ੍ਯ ਨੂੰ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਪਾਤ੍ਰ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਰੇ। ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਘੁੱਟਣਿਆਂ ਤੇ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 39

मूलमंत्रेण संयुक्तमर्घ्यं दद्याच्च भानवे । मुच्यते सर्वपापैस्तु यो ह्येवं विनिवेदयेत्

ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਘ੍ਯ ਭਾਨਵ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 40

यद्युगादिसहस्रेण व्यतीपातशतेन च । अयनानां सहस्रेण यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं समवाप्नोति सूर्यायार्घ्य निवेदने

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਦਿ ਦਿਨਾਂ, ਸੌ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਕਾਲਾਂ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅਯਨ-ਪਰਿਵਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਨਿਵੇਦਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 41

दीक्षामंत्रविहीनोऽपि भक्त्या संवत्सरेण तु । फलमर्घेण वै देवि लभते नात्र संशयः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਦੀਕਸ਼ਾ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ, ਜੇ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਰਘ੍ਯ ਰਾਹੀਂ ਫਲ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 42

यः पुनर्दीक्षितो विद्वान्विधिनार्घ्यं निवेदयेत् । नासौ संभवते भूमौ प्रलयं याति भास्करे

ਪਰ ਜੋ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ; ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਲਯ-ਸਮ ਲਯ (ਮੋਖ) ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 43

इह जन्मनि सौभाग्यमायुरारोग्यसंपदम् । अचिराल्लभते देवि सभार्यः सुखभाजनम्

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਸੁਭਾਗ, ਆਯੁ ਅਤੇ ਨਿਰੋਗਤਾ ਦੀ ਸੰਪੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਉਹ ਸੁਖ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 44

एवं स्नानविधिः प्रोक्तः सौरः संक्षेपतस्तव । हिताय मानवेन्द्राणां सर्वपापप्रणाशनः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸੂਰਯ-ਸਨਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।

Verse 45

अथवा वेदमार्गेण कुर्यात्स्नानं द्विजोत्तमः । यद्येवं मन्त्रविस्तारे ह्यशक्तो दीक्षया विना

ਅਥਵਾ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ ਸਨਾਨ ਕਰੇ; ਜੇ ਦੀਖਿਆ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਉਹ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋਵੇ।

Verse 46

ईश्वर उवाच । अथ पूजाविधानं ते कथयामि यशस्विनि । वेदमार्गेण दिव्येन ब्राह्मणानां हिताय वै

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਦਿਵ੍ਯ ਵੇਦ-ਮਾਰਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ।

Verse 47

एवं संभृतसंभारः पुष्पादिप्रगुणीकृतः । तत आवाहयेद्भानुं स्थापयेत्कर्णिकोपरि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਕੇ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਸੁਚੱਜੇ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਜਾ ਕੇ, ਫਿਰ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਯ) ਦਾ ਆਵਾਹਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨਿਕਾ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 48

उपस्थानं तु वै कृत्वा मंत्रेणानेन सुव्रते । उदुत्यं जातवेदसमिति मंत्रः संपरिकीर्तितः

ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਪਸਥਾਨ ਕਰਕੇ—‘ਉਦੁਤ੍ਯੰ ਜਾਤਵੇਦਸਮ੍’ ਇਹ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 49

अग्निं दूतेति मंत्रेण अनेनावाह्य भामिनि । आकृष्णेन रजसा मंत्रेणानेन वाऽर्चयेत्

ਹੇ ਭਾਮਿਨੀ (ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ), ‘ਅਗ્નਿੰ ਦੂਤ’ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ‘ਆਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੇਨ ਰਜਸਾ’ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 50

हंसः शुचिषदिति मंत्रेणानेन पूजयेत् । अपत्येतेति मन्त्रेण सूर्यं देवि प्रपूजयेत्

‘ਹੰਸಃ ਸ਼ੁਚਿਸਦ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ‘ਅਪਤ੍ਯੇਤੇ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੂਰ੍ਯਦੇਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 51

अदृश्रमस्य चैतेन सूर्यं देवि समर्च्चयेत् । तरणिर्विश्वदर्शेति अनेन सततं जपम्

ਅਤੇ ‘ਅਦೃਸ਼੍ਰਮਸ੍ਯ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੂਰ੍ਯਦੇਵ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਮਰਚਨਾ ਕਰੇ। ‘ਤਰਣਿਰ੍ਵಿಶ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ੀ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪ ਕਰਦਾ ਰਹੇ।

Verse 52

चित्रं देवानामुदेति भद्रां देवो सदार्चयेत् । विभूतिमर्च्चयेन्नित्यं येना पावक चक्षसा

‘ਚਿਤ੍ਰੰ ਦੇਵਾਨਾਮੁਦੇਤੀ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਗਤ ਸਦਾ ਭਦ੍ਰਾ (ਮੰਗਲ-ਸ਼ਕਤੀ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ‘ਯੇਨਾ ਪਾਵਕ-ਚਕ੍ਸ਼ਸਾ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਵਿਭੂਤੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 53

विद्यामेपिरजस्पृथ्वित्यनेन विमलां सदा । अमोघां पूजयेन्नित्यं मंत्रेणानेन सुव्रते

‘ਵਿਦ੍ਯਾਮੇਪਿ ਰਜਸ੍ਪ੍ਰਥ੍ਵਿ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵਿਮਲਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ (ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੀ), ਇਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਅਮੋਘਾ ਦੀ ਭੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 54

सप्त त्वा हरितोऽनेन सिद्धिदां सर्वकर्मसु । विद्युतामर्चयेद्देवं सप्त त्वा हरितेन च

“ਸਪਤ ਤ੍ਵਾ ਹਰਿਤੋ…” ਨਾਲ ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਸਿੱਧਿਦਾ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ “ਸਪਤ ਤ੍ਵਾ ਹਰਿਤ…” ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਵਿਦ੍ਯੁਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 55

नवमीं पूजयेद्देवीं सततं सर्वतोमुखीम् । मन्त्रेणानेन वै देवि उद्वयन्तमितीह वै

ਸਦਾ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ, ਸਭ-ਮੁਖੀ ਦੇਵੀ ਨਵਮੀ ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, “ਉਦ੍ਵਯੰਤਮ…” ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 56

उद्यन्नद्य मित्रमहः प्रथममक्षरं जपेत् । द्वितीयं पूजयेद्देवि शुकेषु मे हरिमेति वै

“ਉਦ੍ਯਨ੍ਨ ਅਦ੍ਯ ਮਿਤ੍ਰਮਹਃ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾ ਬੀਜ-ਅੱਖਰ ਜਪੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦੂਜੇ ਦੀ ਪੂਜਾ “ਸ਼ੁਕੇਸ਼ੁ ਮੇ ਹਰਿਮੇਤਿ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 57

उदगादयमादित्यो ह्यनेनापि तृतीयकम् । तत्सवितुर्वरेण्येति चतुर्थं परिकीर्तितम्

“ਉਦਗਾਦਯਮਾਦਿਤ੍ਯੋ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤੀਜਾ (ਬੀਜ) ਵੀ ਨਿਯਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਚੌਥਾ “ਤਤ੍ ਸਵਿਤੁਰ੍ ਵਰੇਣ੍ਯਮ੍…” ਨਾਲ ਉਚਾਰਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 58

महाहिवो महायेति पञ्चमं परिकीर्तितम् । हिरण्यगर्भः समवर्तत षष्ठं बीजं प्रकीर्तितम्

ਪੰਜਵਾਂ “ਮਹਾਹਿਵੋ ਮਹਾਯੇ…” ਨਾਲ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਤੇ ਛੇਵਾਂ ਬੀਜ “ਹਿਰਣ੍ਯਗਰ੍ਭਃ ਸਮਵਰ੍ਤਤ…” ਨਾਲ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਹੈ।

Verse 59

सविता पश्चातात्सविता सप्तमं वरवर्णिनि । एवं बीजानि विन्यस्य आदित्यं स्थापयेच्छुभे

“ਸਵਿਤਾ ਪਸ਼ਚਾਤਾਤ ਸਵਿਤਾ…” ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਸੱਤਵਾਂ ਬੀਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰੇ।

Verse 60

आदित्यं स्थापयित्वा तु पश्चादङ्गानि विन्यसेत्

ਆਦਿਤ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ—ਅੰਗ-ਨਿਆਸ ਨੂੰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਪੂਰਾ ਕਰੇ।

Verse 61

आग्नेय्यां हृदयं न्यस्य ऐशान्यां तु शिरो न्यसेत् । नैरृत्यां तु शिखां चैव कवचं वायुगोचरे

ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹ੍ਰਿਦਯ-ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਰ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖਾ ਦਾ, ਅਤੇ ਵਾਯੁ-ਗੋਚਰ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਕਵਚ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।

Verse 62

अस्त्रं दिशासु विन्यस्य स्वबीजेन तु कर्णिकाम् । अमोसि प्राणितेनेति अनेन हृदयं यजेत्

ਅਸਤ੍ਰ-ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬੀਜ ਨਾਲ ਕਰ੍ਣਿਕਾ (ਮੱਧ ਕਮਲ-ਭਾਗ) ਨੂੰ ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਫਿਰ ‘ਅਮੋऽਸਿ ਪ੍ਰਾਣਿਤੇਨੇਤੀ’ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਹ੍ਰਿਦਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 63

शिरस्तु पूजयेद्देवि आयुष्यं वर्चसेति वै । गायत्र्या तु शिखां पूज्य नैरृत्यां तु व्यवस्थिताम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ‘ਆਯੁਸ਼੍ਯੰ ਵਰ੍ਚਸੇ’ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ਿਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸ਼ਿਖਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 64

जीमूतस्येव भवति प्रत्येकं कवचं यजेत् । धन्वन्नागा धन्वनेति अनेनास्त्रं सदाऽर्चयेत्

ਇਹ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਆਵਰਨ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਰ ਕਵਚ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੂਜੋ। ‘ਧਨ੍ਵੰਨਾਗਾ ਧਨ੍ਵਨੇ’ ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਸਤ੍ਰ ਦੀ ਸਦਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰੋ।

Verse 65

नेत्रं तु पूजयेद्देवि अश्विना तेजसेति च । ह्यतः पूर्वतः सोमं दक्षिणेन बुधं तथा

ਹੇ ਦੇਵੀ, ‘ਅਸ਼੍ਵਿਨਾ ਤੇਜਸੇ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨੇਤਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਸੋਮ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਬੁਧ (ਬੁੱਧ) ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜੋ।

Verse 66

पश्चिमेन गुरुं न्यस्य उत्तरेण च भार्गवम् । आग्नेय्यां मङ्गलं न्यस्य नैरृत्यां तु शनैश्चरम्

ਪੱਛਮ ਪਾਸੇ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਨੂੰ ਰੱਖੋ। ਅਗਨੇਯ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ਨੈਸ਼ਚਰ (ਸ਼ਨੀ) ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ।

Verse 67

वायव्यां तु न्यसेद्राहुं केतुमीशानगोचरे । आप्यायस्वेति मन्त्रेण देवि सोमं सदार्चयेत्

ਵਾਯਵ੍ਯ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਰਾਹੁ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਤੁ ਨੂੰ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ‘ਆਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੋਮ (ਚੰਦਰਮਾ) ਦੀ ਸਦਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰੋ।

Verse 68

उद्बुध्यध्वं महादेवि बुधं तत्र सदार्चयेत् । बृहस्पतेति मन्त्रेण पूजयेत्सततं गुरुम्

‘ਉਦ੍ਬੁਧ੍ਯਧ੍ਵੰ’—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਥੇ ਬੁਧ (ਬੁੱਧ) ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰੋ। ‘ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੇ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਦੀ ਨਿਰੰਤਰ ਅਰਚਨਾ ਕਰੋ।

Verse 69

शुक्रः शुशुक्वानिति च भार्गवं देवि पूजयेत् । अग्निर्मूर्द्धेति मन्त्रेण सदा मंगलमर्चयेत्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ‘ਸ਼ੁਕ੍ਰಃ ਸ਼ੁਸ਼ੁਕਵਾਨਿ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਾਰਗਵ (ਸ਼ੁਕ੍ਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ‘ਅਗ્નਿਰ੍ ਮੂರ್ಧ੍ਨਿ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੰਗਲ (ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ) ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੇ।

Verse 70

शमग्निरितिमन्त्रेण पूजयेद्भास्करात्मजम् । कयानश्चित्रेतिमन्त्रेण देवि राहुं सदाऽर्चयेत्

‘ਸ਼ਮਗ્નਿਰਿ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਾਸਕਰ-ਆਤਮਜ (ਸੂਰਜ-ਪੁੱਤਰ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ‘ਕਯਾ ਨਸ਼ ਚਿਤ੍ਰੇ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਾਹੁ ਦਾ ਅਰਚਨ ਕਰੇ।

Verse 71

केतुं कृण्वेति केतुं वै सततं पूजयेद्बुधः । बाह्यतः पूर्वतः शुक्रं दक्षिणेन यमं तथा

‘ਕੇਤੁੰ ਕ੍ਰਿਣ੍ਵੇ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਦਾ ਕੇਤੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਮ ਹੈ।

Verse 72

ऐशान्यामीश्वरं विंद्यादाग्नेय्यामग्निरुच्यते । नैऋतेति विरूपाक्षं पवनं वायुगोचरे

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣੇ; ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਾਯੁ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਵਨ (ਹਵਾ) ਹੈ।

Verse 73

तमुष्टवाम इति वै ह्यनेनेन्द्रमथार्चयेत् । उदीरतामवरेति सदा वैवस्वतं यजेत्

‘ਤਮੁਸ਼ਟਵਾਮ’ ਇਸੀ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ‘ਉਦੀਰਤਾਮ ਅਵਰੇ’ ਨਾਲ ਸਦਾ ਵੈਵਸਵਤ (ਯਮ) ਦੀ ਯਜਨਾ ਕਰੇ।

Verse 74

तत्त्वायामीति मन्त्रेण वरुणं देवि पूजयेत् । इन्द्रासोमावत इति मन्त्रेण धनदं यजेत्

ਹੇ ਦੇਵੀ, “ਤੱਤ੍ਵਾਯਾਮੀ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਰੁਣ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। “ਇੰਦ੍ਰਾਸੋਮਾਵਤ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ।

Verse 75

पावकं पूजयेद्देवि अग्निमीऌए पुरोहितम् । रक्षोहणं वाजिनेति विरूपाक्षं सदार्चयेत्

ਹੇ ਦੇਵੀ, “ਅਗ્નਿਮੀਲ਼ੇ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍” ਨਾਲ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। “ਰਕ੍ਸ਼ੋਹਣੰ ਵਾਜਿਨੇ…” ਨਾਲ ਵਿਰੂਪਾਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਸਦਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 76

वायवायाहि मन्त्रेण वायुं देवि सदार्चयेत् । यथाक्रममिमान्देवि सर्वान्वै पूजयेद्बुधः

ਹੇ ਦੇਵੀ, “ਵਾਯਵਾਯਾਹਿ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਾਯੁ ਦੇਵ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਇਸੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 77

बाह्यतः पूर्वतो देवि इन्द्रादीनां समन्ततः । रक्तवर्णं महातेजं सितपद्मोपरि स्थितम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਬਾਹਰਲੇ ਪਾਸੇ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ—ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਲਾਲ ਵਰਣ ਦਾ, ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਚਿੱਟੇ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ (ਰੂਪ) ਹੈ।

Verse 78

सर्वलक्षणसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम् । द्विभुजं चैकवक्त्रं च सौम्यपञ्चकधृक्करम्

ਸਭ ਸ਼ੁਭ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਸਭ ਅਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ; ਦੋ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਤੇ ਇੱਕ ਮੁਖ ਵਾਲਾ; ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸੌਮ੍ਯ ਪੰਚਕ (ਪੰਜ ਮੰਗਲ ਗੁਣ/ਚਿੰਨ੍ਹ) ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ।

Verse 79

वर्त्तुलं तेजबिंबं तु मध्यस्थं रक्तवाससम् । आदित्यस्य त्विदं रूपं सर्वलोकेषु पूजितम् । ध्यात्वा संपूजयेन्नित्यं स्थंडिलं मण्डलाश्रयम्

ਚੱਕਰਾਕਾਰ ਤੇਜ ਦਾ ਬਿੰਬ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਹੋਏ—ਇਹ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਸਥੰਡਿਲ ਉੱਤੇ ਮੰਡਲ ਰਚ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 80

देव्युवाच । मण्डलस्थः सुरश्रेष्ठ विधिना येन भास्करः । पूज्यते मानवैर्भक्त्या स विधिः कथितस्त्वया

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਦੇ ਹਨ।”

Verse 81

पूजयेद्विधिना येन भास्करं पद्मसंभवम् । मूर्त्तिस्थं सर्वगं देवं तन्मे कथय शंकर

“ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਵਿਧੀ ਦੱਸੋ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਦਮ-ਸੰਭਵ ਭਾਸਕਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਜੋ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਦੇਵ ਹੈ।”

Verse 82

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महादेवि साधु पृष्टोऽस्मि सुवते । शृणुष्वैकमना देवि मूर्तिथं येन पूजयेत्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ; ਤੂੰ ਚੰਗਾ ਪੁੱਛਿਆ ਹੈ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਣ—ਉਹ ਵਿਧੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 83

इषेत्वेति च मन्त्रेण उत्तमांगं सदार्चयेत् । अग्निमीऌएति मन्त्रेण पूजयेद्दक्षिणं करम्

“‘ਇਸ਼ੇਤ੍ਵ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਉੱਤਮਾਂਗ (ਸ਼ਿਰ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ‘ਅਗ੍ਨਿਮੀਲ਼ੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੱਖਣ ਹੱਥ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।”

Verse 84

अग्न आयाहि मन्त्रेण पादौ देवस्य पूजयेत् । आजिघ्रेति च मन्त्रेण पूजयेत्पुष्पमालया

‘ਅਗ્ન ਆਯਾਹਿ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ ‘ਆਜਿਘ੍ਰੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਅਰਪ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 85

योगेयोगेति मन्त्रेण मुक्तपुष्पांजलिं क्षिपेत् । समुद्रागच्छ यत्प्रोक्तमनेन स्नापयेद्रविम्

‘ਯੋਗੇ ਯੋਗੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਖਿੱਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅੰਜਲੀ ਅਰਪ ਕੇ ਛਿੜਕੇ। ਅਤੇ ‘ਸਮੁਦ੍ਰਾਗੱਛ…’ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 86

इमं मे गंगेति यत्प्रोक्तमनेनापि च भामिनि । समुद्रज्येति मन्त्रेण क्षालयेद्विधिवद्रविम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ‘ਇਮੰ ਮੇ ਗੰਗੇ…’ ਜਿਵੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਸਮੁਦ੍ਰਜ੍ਯੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਵੀ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਧੋ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ।

Verse 87

सिनीवालीति मन्त्रेण स्नापयेच्छंखवारिणा । यज्ञं यज्ञेति मन्त्रेण कषायैः परिरक्षयेत्

‘ਸਿਨੀਵਾਲੀ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸ਼ੰਖ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ। ‘ਯਜ੍ਞੰ ਯਜ੍ਞੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਕਸੈਲੇ ਕਾਢਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 88

स्नापयेत्पयसा देवि आप्यायस्वेति मंत्रतः । दधिक्राव्णेति वै दध्ना स्नापयेद्विधिवद्रविम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ‘ਆਪ੍ਯਾਯਸ੍ਵ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ। ਅਤੇ ‘ਦਧਿਕ੍ਰਾਵਣ…’ ਜਪਦਿਆਂ ਦਹੀਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਵੀ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ।

Verse 89

इमं मे गंगेति यत्प्रोक्तमनेनापि च भामिनि । समुद्रज्येति मंत्रेण स्नानमौषधिभिः स्मृतम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ‘ਇਮੰ ਮੇ ਗੰਗੇ…’ ਜੋ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਅਤੇ ‘ਸਮੁਦ੍ਰਜ੍ਯੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਭੀ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 90

उद्वर्तयेत्ततो भानुं द्विपदाभिर्वरानने । मानस्तोकेति मंत्रेण युगपत्स्नानमाचरेत्

ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਦੋ ਪਦਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕਰਕੇ ਮਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਮਾਨਸਤੋਕੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਸਨਾਨ-ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 91

विष्णोरराटमन्त्रेण स्नापयेद्गंधवारिणा । सौवर्णेन तु मंत्रेण अर्घ्यं पाद्यं निवेदयेत्

‘ਵਿਸ਼੍ਣੋਰਰਾਟ…’ ਨਾਮਕ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਜਲ ਦੁਆਰਾ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ; ਅਤੇ ‘ਸੌਵਰ੍ਣ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਤੇ ਪਾਦ੍ਯ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ।

Verse 92

इदं विष्णुर्विचक्रमे मंत्रेणार्घ्यं प्रदापयेत् । वेदोसीति च मंत्रेण उपवीतं प्रदापयेत्

‘ਇਦੰ ਵਿ਷੍ਣੁਰ੍ਵਿਚਕ੍ਰਮੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ‘ਵੇਦੋਸੀ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਉਪਵੀਤ (ਯਜ੍ਞੋਪਵੀਤ) ਭੇਟ ਕਰੇ।

Verse 93

बृहस्पतेति मंत्रेण दद्याद्वस्त्राणि भानवे । येन श्रियं प्रकुर्वाणः पुष्पमालां प्रपूजयेत्

‘ਬ੍ਰਿਹਸ੍ਪਤੇ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਦੁਆਰਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 94

धूरसीति च मंत्रेण धूपं दद्यात्सगुग्गलम् । समिद्धोंजनमंत्रेण अंजनं तु प्रदापयेत्

“ਧੂਰਸੀਤੀ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਗੁੱਗਲ ਸਮੇਤ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ “ਸਮਿੱਧੋਂਜਨ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅੰਜਨ (ਕਾਜਲ) ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ।

Verse 95

युंजान इति मंत्रेण भानुं रोचनमालभेत् । आरार्त्तिकं च वै कुर्याद्दीर्घायुत्वाय वै पुनः

“ਯੁੰਜਾਨ” ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਾਨੁ ਉੱਤੇ ਰੋਚਨਾ (ਸ਼ੁਭ ਤੇਜਸਵੀ ਰੰਗ) ਲਗਾਵੇ; ਅਤੇ ਲੰਬੀ ਆਯੁ ਲਈ ਫਿਰ ਆਰਤੀ ਵੀ ਕਰੇ।

Verse 96

सहस्रशीर्षा पुरुषः सूर्यं शिरसि पूजयेत् । शंभवायेति मंत्रेण रवेर्नेत्रे परामृशेत्

ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ ਦੇ “ਸਹਸ੍ਰਸ਼ੀਰਸ਼ਾ ਪੁਰੁਸ਼ಃ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸੂਰਯ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ “ਸ਼ੰਭਵਾਯ…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰਵਿ ਦੇ ਨੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 97

विश्वतश्चक्षुरित्येवं भानोर्देहं समालभेत् । श्रीश्च ते लक्ष्मीश्चेति सर्वांगे पूजयेद्रविम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ “ਵਿਸ਼ਵਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰ्…” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਾਨੁ ਦੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਅਤੇ “ਸ਼੍ਰੀਸ਼੍ਚ ਤੇ ਲਕ੍ਸ਼ਮੀਸ਼੍ਚ…” ਨਾਲ ਰਵਿ ਦੇ ਸਭ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 98

ईश्वर उवाच अथ मेरोर्महादेवि अष्टशृंगस्य सुव्रते । पूजाविधानमंत्रांस्ते कथयामि समासतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਮੈਂ ਮੇਰੁ ਦੇ ਅਸ਼ਟਸ਼੍ਰਿੰਗ (ਅੱਠ-ਸ਼ਿਖਰੀ ਰੂਪ) ਦੀ ਪੂਜਾ-ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 99

अष्टशृंगं महादेवि अनेन विधिनाऽर्चयेत् । प्रथमं पूजयेन्मध्ये मंत्रेणानेन सुव्रते

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਸੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਸ਼ਟਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 100

महाहिवोमहायेति नानापुष्पकदंबकैः । त्रातारमिंद्रमंत्रेण पूर्वशृंगं सदार्चयेत्

ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ, “ਮਹਾਹਿਵੋ ਮਹਾਯੇਤੀ” ਮੰਤਰ ਜਪਦਿਆਂ ਪੂਰਬੀ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਸਦਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ “ਤ੍ਰਾਤਾਰਮਿੰਦ੍ਰਮ্…” ਇੰਦਰ-ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆਕਰ ਪ੍ਰਭੂ ਮੰਨ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ।

Verse 101

तमुष्टवामेति मंत्रेण पूजयेत्सुरसुन्दरि । अग्निमीऌए पुरोहितमाग्नेयं शृंगमर्चयेत्

ਹੇ ਦੇਵ-ਸੁੰਦਰੀ, “ਤਮੁਸ਼ਟਵਾਮ੍…” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਅਤੇ “ਅਗ੍ਨਿਮੀਲ਼ੇ ਪੁਰੋਹਿਤਮ੍” ਨਾਲ ਆਗਨੇਯ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬੀ) ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 102

आग्नेय्या चैव गायत्र्या अथवानेन पूजयेत् । यमाय त्वा मखाय त्वा दक्षिणं शृंगमर्च येत्

ਆਗਨੇਯੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਜਾਂ ਇਸੀ ਉਕਤ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। “ਯਮਾਯ ਤ੍ਵਾ, ਮਖਾਯ ਤ੍ਵਾ” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਦੱਖਣੀ ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 103

उदीरतामवरेप्यथवानेन पूजयेत् । आयं गौरिति मंत्रेण नैरृत्यं शृङ्गमर्चयेत्

“ਉਦੀਰਤਾਮ੍…” ਮੰਤਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਉਕਤ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। “ਆਯੰ ਗੌਃ…” ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਨੈਰ੍ਰਿਤ੍ਯ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ) ਸ਼੍ਰਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ।

Verse 104

रक्षोहणं वाजिनं वा पूजयेदसुरांतिकम् । इंद्रासोमा च यो मंत्रो ह्यथवा तेन पूजयेत्

ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ, ਜਾਂ ਤੇਜ਼ ਜੇਤੂ ਅਸ਼ਵ-ਸਮ, ਜਾਂ ਅਸੁਰਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜਾਂ ‘ਇੰਦ੍ਰਾ-ਸੋਮਾ…’ ਨਾਲ ਆਰੰਭ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਜਿਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕੇ, ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ।

Verse 105

अभि त्वा सूर नोन्विति चैशानं शृंगमर्चयेत् । येनेदं भूतमिति वा अथवानेन पूजयेत्

‘ਅਭਿ ਤ੍ਵਾਂ ਸੂਰ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ) ਸ਼ਿਖਰ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਜਾਂ ‘ਯੇਨੇਦੰ ਭੂਤਮ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ (ਦਿੱਤੇ) ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 106

नमोस्तु सर्पेभ्य इति मेरुपीठं सदाऽर्चयेत् । हिरण्यगर्भः समवर्त्ततेति पुनर्मध्ये सदार्चयेत्

‘ਨਮੋਸਤੁ ਸਰਪੇਭ੍ਯਃ’ ਇਸ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਮੇਰੁਪੀਠ ਦੀ ਸਦਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ‘ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭਃ ਸਮਵਰ੍ਤਤੇ…’ ਨਾਲ ਵੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 107

सविता पश्चातादिति वै पूजयेत्पुष्प मालया । त्रिकालमर्चयेद्देवि प्रदद्यादर्घ्यमादरात्

ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ‘ਸਵਿਤਾ ਪਸ਼੍ਚਾਤਾਤ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ-ਜਲ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।

Verse 108

माता रुद्राणां दुहिता वसूनां पूर्वाह्ने चैव पूजयेत् । मध्याह्ने पूजयेद्देवि तद्विष्णोः परमं पदम्

ਪੂਰਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ‘ਮਾਤਾ ਰੁਦ੍ਰਾਣਾਂ, ਦੁਹਿਤਾ ਵਸੂਨਾਂ…’ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਮੱਧਾਹਨ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ‘ਤਦ੍ ਵਿਸ਼੍ਣੋਃ ਪਰਮੰ ਪਦਮ੍…’ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 109

हंसः शुचिषदिति वा अपराह्णे सदार्चयेत् । एवं भानुं ग्रहैः सार्द्ध पूजयेद्वरवर्णिनि

ਅਪਰਾਹਣ ਵੇਲੇ ‘ਹੰਸಃ ਸ਼ੁਚਿਸਦਿ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸਦਾ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਭਾਨੁ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਾਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜੇ।

Verse 110

देव्युवाच । यानि पुष्पाणि चेष्टानि सदा भास्करपूजने । कानि चोक्तानि देवेश कथयस्व प्रसादतः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼, ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਫੁੱਲ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।

Verse 111

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि पुष्पा ध्यायमनुत्तमम् । येन चार्कस्थले देवि शीघ्रं तुष्यति पूजितः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਫੁੱਲਾਂ ਬਾਰੇ ਅਤੁੱਲ ਅਧਿਆਇ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਰਕ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਪੂਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 112

मालतीकुसुमैः पूजा भवेत्सांनिध्यकारिका । मल्लिकायाश्च कुसुमैर्भोगवाञ्जायते नरः

ਮਾਲਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸਾਂਨਿਧਤਾ ਕਰਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੱਲਿਕਾ ਦੇ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਭੋਗ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 113

सौभाग्यं पुंडरीकैस्तु भवत्यर्थश्च शाश्वतः । कदंबपुष्पैर्देवेशि परमैश्वर्यमश्नुते

ਪੁੰਡਰੀਕ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਧਨ ਵੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਕਦੰਬ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਪਰਮ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਅਤੇ ਤੇਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 114

भवत्यक्षयमन्नं च बकुलै रर्चने रवेः । मदारपुष्पकैः पूजा सर्वकुष्ठविनाशिनी

ਬਕੁਲ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਰਵਿ-ਦੇਵ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਖੁੱਟ ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਲਣਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮਦਾਰ ਦੇ ਪੁਸ਼ਪਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਸਭ ਕੁਸ਼ਠ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 115

बिल्वस्य पत्रकुसुमैमहतीं श्रियमश्नुते । अर्कस्रजा भवत्यर्थः सर्वकामफलप्रदः

ਬਿਲਵ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪੱਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਰਕ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਧਨ ਉਪਜਦਾ ਹੈ ਜੋ ਹਰ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾ ਦਾ ਫਲ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

Verse 116

प्रदद्याद्रूपिणीं कन्यां पूजितो बकुलस्रजा । किंशुकैरर्चितो देवि न पीडयति भास्करः

ਬਕੁਲ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਸੂਰਜ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਕਨਿਆ (ਯੋਗ ਵਧੂ) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਭਾਸਕਰ ਭਗਤ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

Verse 117

अगस्तिकुसुमैस्तद्वदानुकूल्यं प्रयच्छ ति । करवीरैस्तु देवेशि सूर्यस्यानुचरो भवेत्

ਅਗਸਤੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੂਰਜ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਤੇ ਕਿਰਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਕਰਵੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੂਰਯ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 119

शतपत्रस्रजा देवि सूर्यसालोक्यतां व्रजेत् । बकपुष्पैर्महादेवि दारिद्यं नैव जायते

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ (ਸੌ ਪੰਖੁੜੀਆਂ ਵਾਲੇ) ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੂਰਯ ਦੇ ਸਾਲੋਕ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਬਕਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਜਨਮਦੀ।

Verse 120

यः सूर्यायतनं भक्त्या गैरिकेणोपलेपयेत् । प्राप्नुयान्महतीं लक्ष्मीं रोगैश्चापि प्रमुच्यते

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਦੇ ਆਯਤਨ ਨੂੰ ਗੈਰਿਕ (ਲਾਲ ਗੇਰੂ) ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰੇ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 121

अष्टादशेह कुष्ठानि ये चान्ये व्याधयो नृणाम् । प्रलयं यांति ते सर्वे मृदा यद्युपलेपयेत्

ਇੱਥੇ ਅਠਾਰਾਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੁਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਰ ਸਭ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੇ ਕੋਈ ਇਸ ਧਾਮ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ (ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ) ਲੇਪ ਕਰੇ।

Verse 122

विलेपनानां सर्वेषां कुंकुमं रक्तचंदनम् । पुष्पाणां करवीराणि प्रशस्तानि वरानने

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਸਭ ਲੇਪਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੰਕੁਮ ਅਤੇ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹਨ; ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਵੀਰ (ਕਨੇਰ) ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 123

नातः परतरं किंचिद्भास्वतस्तुष्टिकारकम् । यादृशं कुङ्कुमं जाती शतपत्रं तथाऽगुरुः

ਭਾਸਵਤ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਧ ਕਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ—ਕੁੰਕੁਮ, ਜਾਤੀ (ਚੰਬੇਲੀ), ਸ਼ਤਪਤ੍ਰ ਕਮਲ ਅਤੇ ਅਗੁਰੂ (ਅਗਰਵੁੱਡ) ਵੀ।

Verse 124

किं तस्य न भवेल्लोके यश्चैभिश्चार्चयेद्रविम् । उपलिप्यालयं यस्तु कुर्यान्मंडलकं शुभम्

ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਕੀ ਅਪ੍ਰਾਪਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰਵਿ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ? ਅਤੇ ਜੋ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਲੇਪ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਮੰਡਲਕ ਬਣਾਵੇ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 125

एकेनास्य भवेदर्थो द्वाभ्यामारोग्यमश्नुते । त्रिभिस्तु सर्वविद्यावांश्चतुर्भिर्भोगवान्भवेत्

ਇੱਕ (ਮੰਡਲ/ਵ੍ਰਤ) ਕਰਨ ਨਾਲ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਨਾਲ ਆਰੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣਤਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਚਾਰ ਨਾਲ ਭੋਗ-ਸੁਖਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 126

पंचभिर्विपुलं धान्यं षड्भिरायुर्बलं यशः । सप्तमण्डलतारी स्यान्मंडलाधिपतिर्नरः

ਪੰਜ (ਮੰਡਲਾਂ) ਨਾਲ ਵਿਪੁਲ ਅਨਾਜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਨਾਲ ਆਯੁ, ਬਲ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਸੱਤ ਮੰਡਲਾਂ ਨੂੰ ‘ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ’ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਮੰਡਲਾਧਿਪਤੀ, ਅਰਥਾਤ ਖੇਤਰ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ।

Verse 127

घृतदीपप्रदानेन चक्षुष्माञ्जायते नरः । कटुतैलस्य दीपेन स्वं शत्रुं जयते नरः

ਘੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦੀਵੇ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਨੇਤਰ-ਤੇਜ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਤਿੱਖੇ ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 128

तैलदीपप्रदानेन सूर्यलोके महीयते । मधूकतैलदीपेन सौभाग्यं परमं लभेत्

ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸੂਰਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਧੂਕਾ-ਤੇਲ ਦੇ ਦੀਵੇ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 129

पुष्पाणां प्रवरा जाती धूपानां विजयः परः । गन्धानां कुंकुमं श्रेष्ठं लेपानां रक्तचंदनम्

ਫੁੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਬੇਲੀ (ਜਾਤੀ) ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ; ਧੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਜਯ’ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਸੁਗੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਸਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਅਤੇ ਲੇਪਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟ ਹੈ।

Verse 130

दीपदाने घृतं श्रेष्ठं नैवेद्ये मोदकः परम् । एतैस्तुष्यति देवेशः सांनिध्यं चाधिगच्छति

ਦੀਪ-ਦਾਨ ਲਈ ਘੀ ਸਭ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਿੱਚ ਮੋਦਕ ਪਰਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਕਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦੇ ਹਨ।

Verse 131

एवं संपूज्य विधि वत्कृत्वा पितृप्रदक्षिणाम् । प्रणम्य शिरसा देवं तत्र चार्कस्थलं प्रिये

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰੇ; ਫਿਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉੱਥੋਂ ਅਰਕਸਥਲ—ਸੂਰਜ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ—ਵੱਲ ਜਾਵੇ।

Verse 132

सुखासीनस्ततः पश्येद्रवेरभिमुखे स्थितः । एकं सिद्धार्थकं कृत्वा हस्ते पानीयसंयुतम्

ਫਿਰ ਸੁਖ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਨਿਹਾਰੇ। ਇੱਕ ਸਿੱਧਾਰਥਕ (ਸਫ਼ੈਦ ਸਰੋਂ ਦਾ ਦਾਣਾ) ਪਾਣੀ ਸਮੇਤ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ।

Verse 133

कामं यथेष्टं हृदये कृत्वार्कस्थलसन्निधौ । पिबेत्सतोयं तद्देवि ह्यस्पृष्टं दशनैः सकृत्

ਅਰਕਸਥਲ ਦੇ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇ ਤਿਵੇਂ ਧਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਇਕ ਵਾਰ ਪੀਵੇ—ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਛੁਹਾਏ ਬਿਨਾਂ।

Verse 134

एवं कृत्वा नरो देवि कोटियात्राफलं लभेत् । ब्रह्मा विष्णुर्महादेवो ज्वलनो धनदस्तथा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕਰੋੜ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਵਿਸ਼ਣੁ, ਮਹਾਦੇਵ, ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਆਦਿ…

Verse 135

भानुमाश्रित्य सर्वे ते मोदन्ते दिवि सुव्रते । तस्माद्भानुसमं देवं नाहं पश्यामि कञ्चन

ਭਾਨੂ (ਸੂਰਜ) ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੀ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕੋਈ ਹੋਰ ਦੇਵ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ।

Verse 136

इति कृत्वा महादेवि पुनर्भानौ प्रदक्षिणम् । कुर्यान्मन्त्रेण देवेशि सप्तकृत्वो वरानने

ਇਹ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਫਿਰ ਭਾਨੂ (ਸੂਰਜ) ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰੇ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਅਧੀਸ਼ਵਰੀ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਸੱਤ ਵਾਰ ਇਹ ਕਰੇ।

Verse 137

तमुष्टवाम इति ऋक्प्रथमा परिकीर्तिता । एतोन्विन्द्रं स्तवामेति द्वितीया परिकीर्तिता

‘ਤਮੁਸ਼ਟਵਾਮ’—ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਋ਕ-ਮੰਤਰ ਰੂਪ ਪੰਕਤੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਏਤੋਨ੍ਵਿੰਦ੍ਰੰ ਸਤਵਾਮੇ’—ਇਹ ਦੂਜੀ ਪੰਕਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 138

इंद्र शुद्धो न आगहि तृतीया परिकीर्तिता । इन्द्रं शुद्धो हि नो रयिं चतुर्थी परिकीर्तिता

‘ਇੰਦਰ ਸ਼ੁੱਧੋ ਨ ਆਗਹਿ’—ਇਹ ਤੀਜੀ ਪੰਕਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਇੰਦਰੰ ਸ਼ੁੱਧੋ ਹਿ ਨੋ ਰਯਿੰ’—ਇਹ ਚੌਥੀ ਪੰਕਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 139

अस्य वामस्येति शुभे पञ्चमी परिकीर्तिता । त्रिभिष्ट्वं देव इति वै षष्ठी च परिकीर्तिता

‘ਅਸ੍ਯ ਵਾਮਸ੍ਯ’—ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਪੰਜਵੀਂ ਪੰਕਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਤ੍ਰਿਭਿਸ਼੍ਟ੍ਵੰ ਦੇਵ’—ਇਹ ਛੇਵੀਂ ਪੰਕਤੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 141

तानि ते कथयाम्यद्य दश सामानि सुन्दरि । हुंकारः प्रणवोद्गीथः प्रस्तावश्च चतुष्टयम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਅੱਜ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਉਹ ਦਸ ਸਾਮ-ਗਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ—ਹੁੰਕਾਰ, ਪ੍ਰਣਵ-ਉਦਗੀਥ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਤਾਵ; ਇਹ ਚਾਰਾਂ ਦਾ ਇਕ ਸਮੂਹ ਹੈ।

Verse 142

पञ्चमं प्रहरो यत्र षष्ठमारण्यकं तथा । निधनं सप्तमं साम्नां सप्तसिद्धिमिति स्मृतम्

ਉਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ‘ਪ੍ਰਹਰ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਛੇਵਾਂ ‘ਆਰਣ੍ਯਕ’, ਅਤੇ ਸਾਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤਵਾਂ ‘ਨਿਧਨ’; ਇਹ ‘ਸਪਤਸਿੱਧਿ’—ਸੱਤਗੁਣਾ ਸਿਧੀ—ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 143

पञ्चविध्यमिति प्रोक्तं ह्रींकारप्रणवेन तु । अष्टमं च तथा साध्यं नवमं वामदेवकम्

ਹ੍ਰੀਂਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਇਹ ‘ਪੰਜਵਿਧ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਠਵਾਂ ਵੀ ‘ਸਾਧ੍ਯ’ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨੌਵਾਂ ‘ਵਾਮਦੇਵਕ’।

Verse 144

ज्येष्ठं तु दशमं साम वेधसे प्रियमुत्तमम् । एतेषां देवि साम्नां वै जाप्यं कार्यं विधानतः

ਦਸਵਾਂ ਸਾਮ ‘ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਸਰਵੋਤਮ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਅਤੇ ਵੇਧਸ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਮਨਾਂ ਦਾ ਜਪ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 145

ज्येष्ठसामपरं चैव द्वितीयं गदतः शृणु । न च श्राव्यं द्वितीयं तु जप्तव्यं मुक्तिमिच्छता

ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਸਾਮ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਜੋ ਦੂਜਾ ਮੰਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣ। ਇਹ ਦੂਜਾ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ਤੇ ਸੁਣਾਉਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਜਪ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 146

तज्जाप्यं परमं प्रोक्तं स्वयं देवेन भानुना । जाप्यस्य विनियोगोऽस्य लक्षणं च निबोध मे । स्तोभसारं श्वासलीनमोंकारादि स्मृतं बुधैः

ਇਹ ਜਪ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਦੇਵ ਸੂਰਯ ਭਾਨੂ ਨੇ ਆਪ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ। ਇਸ ਜਪ ਦਾ ਵਿਨਿਯੋਗ ਅਤੇ ਲੱਛਣ ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੋ: ਇਸ ਦਾ ਸਾਰ ਸਤੋਭ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇਹ ਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਓਂਕਾਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਬੁੱਧਿਮਾਨਾਂ ਨੇ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ ਹੈ।

Verse 147

ऊर्भानुश्च तथा धर्मं धर्मः सत्यं ह्यृत तथा । धर्मं ये धर्मवद्धर्मे धर्मे वै निधनं गताः

‘ਊਰਭਾਨੁ’ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਧਰਮ’; ਅਤੇ ਧਰਮ ਹੀ ਸਤ੍ਯ ਹੈ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਅਤੇ ਋ਤ—ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ ਕ੍ਰਮ ਵੀ। ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਊਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣਾ ਅੰਤ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਧਰਮਜ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 148

यदेभिश्च यजेच्छब्दैरुचितं सामगैर्द्विजैः । जाप्यं चैतत्परं प्रोक्तं स्वयं देवेन भानुना

ਇਹੀ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ‘ਯਜੇਤ’ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਸਾਮਵੇਦ ਦੇ ਗਾਇਕ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਯਜਨਾ ਵਿੱਚ ਯੋਗ੍ਯ ਰੂਪ ਨਾਲ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਪਰਮ ਜਪ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਦੇਵ ਸੂਰਯ ਭਾਨੂ ਨੇ ਆਪ ਉਪਦੇਸ਼ਿਆ।

Verse 149

एतद्वै जप्यमानस्तु पुनरावर्तते न तु । सर्वरोगविनिर्मुक्तो मुच्यते ब्रह्महत्यया

ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ, ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਨਿਰੰਤਰ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ (ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ)। ਸਭ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 150

आज्यदोहाद्यदोहेति ज्येष्ठसाम्नोऽपि लक्षणम्

‘ਆਜ੍ਯਦੋਹਾਦ੍ਯਦੋਹ’—ਇਹ ਵੀ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ-ਸਾਮਨ ਦਾ ਲੱਛਣ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 151

इति संपूज्य देवेशं ततः कुर्यात्परां स्तुतिम् । ऋग्भिर्वे पंचभिश्चैव शृणुष्वैकमनास्तु ताः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਪਰਮ ਸਤੁਤੀ ਕਰੇ—ਪੰਜ ਰਿਗ੍ਵੇਦਿਕ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਾਲ। ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਣੋ।

Verse 152

उक्षाणं पृश्निमिति वै प्रथमा परिकीर्तिता । चत्वारि वाक्परीति वै द्वितीया परिकीर्तिता

‘ਉਕ੍ਸ਼ਾਣੰ ਪೃਸ਼્નਿਮ’ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਰਿਚਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ‘ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਵਾਕ੍ਪਰੀ’ ਇਹ ਦੂਜੀ ਰਿਚਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।

Verse 153

इंद्रं मित्रं तृतीया तु ऋक्चैव परिकीर्तिता । कृष्णं नियानं हि तथा चतुर्थी परिकीर्तिता

‘ਇੰਦ੍ਰੰ ਮਿਤ੍ਰੰ’ ਤੀਜੀ ਰਿਚਾ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਹੈ। ਅਤੇ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼੍ਣੰ ਨਿਯਾਨੰ’ ਵੀ ਚੌਥੀ ਰਿਚਾ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰਿਤ ਹੈ।

Verse 154

द्वादशप्रथम इति पंचमी परिकीर्तिता । यो रत्नवाहीत्यनया किरीटं योजयेद्रवेः

‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼-ਪ੍ਰਥਮ’ ਪੰਜਵੀਂ ਰਿਚਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ‘ਰਤ੍ਨਵਾਹੀ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਰਵਿ (ਸੂਰਜ) ਉੱਤੇ ਮুকੁਟ ਧਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 155

गतेहनामित्यनया अव्यंगं भास्करं न्यसेत् । अनेन विधिना देवि पूजयेद्विधिवद्रविम्

‘ਗਤੇਹਨਾਮ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਭਾਸਕਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਰਵਿ ਦੀ ਵਿਧਿਵਤ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 156

इत्येष ते मया ख्यातः प्रतिमापूजने विधिः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਮੂਰਤੀ-ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਹ ਵਿਧੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕਰ ਕੇ ਦੱਸੀ ਹੈ।

Verse 157

अनेनविधिना यस्तु सततं पूजयेद्रविम् । स प्राप्नोत्यधिकान्कामानिह लोके परत्र च

ਜੋ ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਰਵਿ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਧਿਕ ਮਨੋਰਥ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 158

पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम् । कन्यार्थी लभते कन्यां विद्यार्थी वेदविद्भवेत्

ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਪੁੱਤਰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਧਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਧੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਨੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 159

निष्कामः पूजयेद्यस्तु स मोक्षं याति वै ध्रुवम् । अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यादर्कसूर्यप्रभावतः

ਪਰ ਜੋ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਅਰਕ-ਸੂਰਯ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਹੈ।

Verse 160

अन्यत्र ब्राह्मणानां च कोटिना यत्फलं लभेत् । अर्कस्थले तथैकेन भोजितेन तु तत्फलम्

ਹੋਰ ਥਾਂ ਜਿੱਥਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲੇ, ਅਰਕਸਥਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 161

स्नानं दानं जपो होमः सूर्यपर्वणि यत्कृतम् । तत्सर्वं कोटिगुणितं सूर्यकोटिप्रभावतः

ਸੂਰਯ-ਪर्व ਦੇ ਦਿਨ ਜੋ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ, ਜਪ ਅਤੇ ਹੋਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਸੂਰਯ ਦੀ ਅਪਾਰ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 162

माघमासे नरो यस्तु सप्तम्यां रविवासरे । कृष्णपक्षे महादेवि जागरं श्रद्धयाऽचरेत् । अर्कस्थलसमीपे तु स याति परमां गतिम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਸਪਤਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅਰਕਸਥਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 163

गोशतस्य प्रदत्तस्य कुरुक्षेत्रे च यत्फलम् । तत्फलं समवाप्नोति तत्रार्कस्थलदर्शनात्

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਫਲ ਉੱਥੇ ਅਰਕਸਥਲ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 164

अर्कस्थलः पूजनीयस्तत्र स्थाने निवासिभिः । जपापुष्पैरर्कपुष्पै रोगिभिस्तु विशेषतः

ਅਰਕਸਥਲ ਉਸ ਥਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ; ਜਪਾ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਰਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਰੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ।

Verse 165

न च पत्रोर्णकुसुमैर्न चैवोन्मत्तसंभवैः । न चाम्रातकजैः पुष्पैरर्चनीयो दिवाकरः

ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਯ) ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਾ ਤਾਂ ਪਤ੍ਰੋਰਨ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਉਨਮੱਤਾ ਪੌਦੇ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਮ੍ਰਾਤਕ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ।

Verse 166

आम्रातकस्य कुसुमं निर्माल्यमिव दृश्यते । अप्रत्यग्रं बहिर्यस्मात्तस्मात्तत्परिवर्जयेत्

ਆਮ੍ਰਾਤਕ ਦੇ ਫੁੱਲ ਨੂੰ ਨਿਰਮਾਲ੍ਯ ਵਾਂਗ ਤਿਆਗਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਬਾਹਰੋਂ ਤਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 167

नाविज्ञातं प्रदातव्यं न म्लानं न च दूषितम् । न च पर्य्युषितं माल्यं दातव्यं भूतिमिच्छता

ਜੋ ਭੂਤੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਚੀਜ਼ ਨਾ ਭੇਟ ਕਰੇ, ਨਾ ਮੁਰਝਾਈ ਹੋਈ, ਨਾ ਦੂਸ਼ਿਤ; ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਾਸੀ ਮਾਲਾ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 168

देवमुल्लोचयेद्यस्तु तत्क्षणात्पुष्पलोभतः । पुष्पाणि च सुगन्धानि भोजकेनेतराणि च

ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਭੋਜਕ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਲੋਭ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਭੇਟ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਉਤਾਰ ਲਵੇ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਪਲ—ਭਾਵੇਂ ਫੁੱਲ ਸੁਗੰਧਿਤ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ—

Verse 169

ब्रह्महत्यामवाप्नोति भोजको लोभमोहितः । महारौरवमासाद्य पच्यते शाश्वतीः समाः

ਲੋਭ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਉਹ ਭੋਜਕ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦਾ ਪਾਪ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਮਹਾਰੌਰਵ ਨਰਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਅਨੰਤ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤੜਫਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 170

हन्त ते कीर्त्तयिष्यामि धूपदानविधिं परम् । प्रदानाद्देवदेवस्य येन धूपेन यत्फलम्

ਹੁਣ ਸੁਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਧੂਪ-ਦਾਨ ਦੀ ਪਰਮ ਵਿਧੀ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ; ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਉਹ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 171

सदार्चने च धूपेन सामीप्यं कुरुते रविः । प्रदद्यात्सकलं कामं यद्यदिच्छति मानवः

ਧੂਪ ਨਾਲ ਨਿਤ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਵਿ-ਦੇਵ ਆਪਣੀ ਸਾਨਿਧਤਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਕੁਝ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਕਾਮਨਾ-ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 172

तथैवागुरुधूपेन निधिं दद्यादभीप्सितम् । आरोग्यार्थी धनार्थी च नित्यदा गुग्गलं दहेत्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗੁਰੂ ਦੇ ਧੂਪ ਦੀ ਅਰਪਣਾ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਨਿਧੀ-ਧਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਆਰੋਗ੍ਯ ਚਾਹੇ ਅਤੇ ਜੋ ਧਨ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਨਿਤ ਗੁੱਗਲ ਦੀ ਧੂਪ ਦਹੇ।

Verse 173

पिंडातधूपदानेन सदा तुष्यति भानुमान् । आरोग्यं च स्वयं दद्यात्सौख्यं च परमं भवेत्

ਪਿੰਡਾਤ-ਧੂਪ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਭਾਨੁਮਾਨ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਰੋਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 174

श्रीवासकस्य धूपेन वाणिज्यं सकलं लभेत् । रसं सर्जरसं चैव दहतोऽर्थागमो भवेत्

ਸ਼੍ਰੀਵਾਸਕ ਦੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਵਪਾਰ ਦੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਰਸ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸਰਜ-ਰਸ, ਦਹੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਧਨ ਦਾ ਆਗਮਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 175

देवदारुं च दहतो भवत्यन्नमथाक्षयम् । विलेपनं कुंकुमेन सर्वकामफलप्रदम्

ਦੇਵਦਾਰੂ ਨੂੰ ਦਹਣ ਵਾਲੇ ਲਈ ਅੰਨ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਕੁੰਕੁਮ ਨਾਲ ਲੇਪ ਕਰਨਾ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 176

इह लोके सुखी भूत्वा अक्षयं स्वर्गमाप्नुयात् । चंदनस्य प्रलेपेन श्रियमायुश्च विंदति

ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ-ਸੰਪਦਾ ਅਤੇ ਆਯੁ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 177

रक्तचन्दनलेपेन सर्वं दद्याद्दिवाकरः । अपि रोगशतैर्ग्रस्तः क्षेममारोग्यमाप्नुयात्

ਲਾਲ ਚੰਦਨ ਦੇ ਲੇਪ ਨਾਲ ਦਿਵਾਕਰ (ਸੂਰਜ) ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਸੈਂਕੜੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਵੀ ਕਲਿਆਣ ਅਤੇ ਆਰੋਗਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 178

गतिगंधं च सौभाग्यं परमं विंदते नरः । कस्तूरिकामर्दनकैरैश्वर्यमतुलं लभेत्

ਮਨੁੱਖ ਸੁਗੰਧਿਤ ਗਤੀ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕਸਤੂਰੀ ਨੂੰ ਮਲ੍ਹ ਕੇ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਉਹ ਅਤੁਲ ਐਸ਼ਵਰ੍ਯ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਲਭਦਾ ਹੈ।

Verse 179

कर्पूरसंयुतैर्गंधैः क्ष्माधिपाधिपतिभवेत् । चतुःसमेन गंधेन सर्वा न्कामानवाप्नुयात्

ਕਪੂਰ ਮਿਲੀ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਤੁਲ ਸੁਗੰਧ ਨਾਲ ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 180

एतत्ते कथितं देवि सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम् । सविस्तरं मया ख्यातं किमन्यत्परिपृच्छसि

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੂਰ੍ਯ ਦੇ ਉੱਤਮ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ—ਹੁਣ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 181

देव्युवाच । यद्येवं भगवान्सूर्यः सर्वतेजस्विनां वरः । स कथं ग्रस्यते देव सैंहिकेयेन राहुणा

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਸੂਰਜ ਸਭ ਤੇਜਸਵੀ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਉਹ ਸਿੰਹਿਕਾ-ਪੁੱਤਰ ਰਾਹੂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਨਿਗਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 182

ईश्वर उवाच । शृणु दैवि प्रवक्ष्यामि सर्व पापप्रणाशनम् । कारणं ग्रहणस्यापि भ्रांतेर्विच्छेदकारकम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਉਹ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਗ੍ਰਹਿਣ ਦਾ ਸੱਚਾ ਕਾਰਣ ਵੀ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਭ੍ਰਮ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 183

राहुरादित्यबिंबस्याधस्तात्तिष्ठति भामिनि । अमृतार्थी विमानस्थो यावत्संस्रवतेऽमृतम्

ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ ਨਾਰੀ, ਰਾਹੂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਬਿੰਬ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਖੜਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਤੱਕ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲਦਾ ਰਹੇ।

Verse 184

बिंबेनांतरितो देवि आदित्यग्रहणं हि तत् । न कश्चिद्ग्रसितुं शक्त आदित्यो दहति ध्रुवम्

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਬਿੰਬ ਵਿਚਕਾਰ ਆ ਕੇ ਸੂਰਜ ਓਝਲ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਆਦਿਤ੍ਯ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਦਿਤ੍ਯ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਦਹਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 185

आदित्यदेहजाः सर्वे तथान्ये देवदानवाः

ਆਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦੇਹ ਤੋਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਜਨਮੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾਨਵ ਵੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਭੀ।

Verse 186

आदिकर्त्ता स्वयं यस्मादादित्यस्तेन चोच्यते । प्रभासे संस्थितो देवः सर्वपातकनाशनः

ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਦਿ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਆਦਿਤ੍ਯ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦੇਵ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 187

भुक्तिमुक्तिप्रदो देवो व्याधिदुष्कृतनाशकृत् । तत्र सिद्धाः पुरा देवि लोकपाला महर्षयः

ਉਹ ਦੇਵ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੋਵੇਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਰੋਗ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ, ਲੋਕਪਾਲ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਸਭ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 188

सिद्धा विद्या धरा यक्षा गंधर्वा मुनयस्तथा । धनदोऽपि तथा भीष्मो ययातिर्गालवस्तथा

ਸਿੱਧ, ਵਿਦਿਆਧਰ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਮੁਨੀ ਵੀ; ਅਤੇ ਧਨਦ (ਕੁਬੇਰ) ਵੀ, ਤਥਾ ਭੀਸ਼ਮ, ਯਯਾਤੀ ਅਤੇ ਗਾਲਵ ਵੀ—(ਸਭ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ)।

Verse 189

सांबश्चैव तथा देवि परां सिद्धिमितो गताः । इदं रहस्यं देवेशि सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम्

ਅਤੇ ਸਾਂਬ ਨੇ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇੱਥੋਂ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਇਹ ਪਰਮ ਰਹੱਸ ਹੈ—ਸੂਰਯ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ।

Verse 190

न देयं दुष्टबुद्धीनां पापिनां च विशेषतः । न नास्तिकेऽश्रद्दधाने न क्रूरं वा कथंचन

ਇਹ ਦੁਰਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ, ਅਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨੂੰ, ਜਾਂ ਕ੍ਰੂਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ—ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।

Verse 191

इमां कथामनुब्रूयात्तथा नाऽसूयके शिवे । इदं पुत्राय शिष्याय धर्मिणे न्यायवर्तिने

ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਉਸ ਭਗਤ ਸ਼ੈਵ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਜਾਵੇ ਜੋ ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ; ਇਹ ਪੁੱਤਰ ਜਾਂ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ—ਧਰਮੀ ਅਤੇ ਨਿਆਂ-ਮਾਰਗ ਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ—ਨੂੰ ਹੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 192

कथनीयं महाब्रह्म सूर्यभक्ताय सुव्रते । अर्कस्थलस्य देवस्य माहात्म्यमिदमुत्तमम्

ਹੇ ਮਹਾਬ੍ਰਹਮਾ, ਅਰਕਸਥਲ ਦੇ ਦੇਵ-ਸਵਾਮੀ ਦਾ ਇਹ ਉੱਤਮ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਸੂਰ੍ਯ-ਭਕਤ, ਸੁਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਸੰਯਮੀ ਭਗਤ ਨੂੰ ਹੀ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 193

यः श्राद्धे श्रावयेद्देवि ब्राह्मणान्संशितव्रतान् । तस्यानंतं भवेद्देवि यद्दानं पुरुषस्य वै

ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਪੁਰਖ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਵੇਲੇ ਸੰਯਮਿਤ ਵ੍ਰਤ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਦਾਨ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਨੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 194

यातुधाना न हिंसंति तच्छ्राद्धं भयविह्वलाः

ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਯਾਤੁਧਾਨ ਉਸ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੇ।

Verse 195

पंक्तिपावनतां यांति येऽपि वै पंक्तिदूषकाः । सुतवाञ्जन्मवांश्च स्यात्सर्वकाममनोरमः

ਜੋ ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਪੰਕਤੀ-ਪਾਵਨ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪੁੱਤਰਵਾਨ, ਉੱਤਮ ਜਨਮ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 196

प्रवासिभिर्बंधुवर्गैः संयुज्येत सदा नरः । नष्टैः संयुज्यते चार्थैरपरैश्चापि चिंतितैः

ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਪਰਦੇਸ ਵੱਸਦੇ ਆਪਣੇ ਬੰਧੂ-ਬਾਂਧਵਾਂ ਨਾਲ ਮੁੜ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਗੁੰਮ ਹੋਇਆ ਧਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਿਰੋਂ ਚਾਹੇ ਲਾਭ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 197

रक्ष्यते यागिनीभिश्च प्रियैश्च न वियुज्यते । उपस्पृश्य शुचिर्भूत्वा शृणुयाद्ब्राह्मणः सदा । सर्वान्कामांश्च लभते नात्र कार्या विचारणा

ਉਹ ਯਾਗਿਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਯ ਵਸਤੂਆਂ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜਦਾ ਨਹੀਂ। ਆਚਮਨ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਸੁਣੇ; ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 198

वैश्यः समृद्धिमतुलां क्षत्रियः पृथिवीपतिः । वणिजश्चापि वाणिज्यमखंडं शतसंख्यया । लभेयुः कीर्तनादस्याः सूर्योत्पत्तेर्वरानने

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਾਕਟ੍ਯ ਦੀ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵੈਸ਼੍ਯ ਅਤੁਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਕਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਣਜਾਰਾ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧੀ ਹੋਈ ਅਟੁੱਟ ਵਪਾਰ-ਸਫਲਤਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 199

शूद्राश्चैवाभिलषितान्कामान्प्राप्स्यंति भामिनि । अपमृत्युभयं घोरं मृत्युतोऽपि महाभयम्

ਹੇ ਤੇਜਸਵਿਨੀ, ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਵੀ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਡਰ—ਜੋ ਮੌਤ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡਾ ਡਰ ਹੈ—ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 200

नश्यते नात्र संदेहो राजद्वारकृतं च यत् । सर्वकामसमृद्धात्मा सूर्यलोके महीयते

ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ: ਰਾਜਦੁਆਰ ਉੱਤੇ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਵੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਅੰਦਰੋਂ ਭਰਪੂਰ ਹੈ, ਉਹ ਸੂਰਯਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 201

इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम् । अर्कस्थलप्रसंगेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਅਰਕਸਥਲ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਸੂਰ੍ਯ-ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ?

Verse 202

स्थानं शाश्वतमोजसां गतिरपां दीपो दिशामक्षयः सिद्धेर्द्वारमपावभेदि जगतां साधारणं लोचनम् । हैमं पुष्करमंतरिक्षसरसो दीप्तं दिवः कुण्डलं कालोन्मानविभावनाक्षतलयं बिंबं रवेः पातु वः

ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਸੂਰਜ ਦਾ ਤੇਜਸਵੀ ਬਿੰਬ ਕਰੇ—ਜੋ ਓਜ ਦਾ ਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਧਾਮ ਹੈ, ਜਲਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇ ਆਸਰਾ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅਖੰਡ ਦੀਪਕ ਹੈ, ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਦੁਆਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਅੱਖ ਹੈ। ਉਹ ਅੰਤਰਿਕਸ਼-ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲ ਵਾਂਗ, ਦਿਵ ਦਾ ਚਮਕਦਾ ਕੁੰਡਲ ਵਾਂਗ, ਅਤੇ ਕਾਲ ਦੀ ਮਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੈ—ਜਿਸ ਅੱਗੇ ਅਖੰਡਤਾ ਵੀ ਅੰਤ ਨੂੰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।