
ਅਧਿਆਇ 168 ਈਸ਼ਵਰ-ਉਚਾਰਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਲਕਟੰਕਟਾ ਦਾ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਥਾਨ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਅਤੇ ਰੈਵਤਾ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੱਸ ਕੇ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਨਕਸ਼ੇ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਜੋੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਪਾਪ-ਹਰਣੀ, ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਨਾਸਕ, ਗੰਧਰਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਵੰਦਿਤ ਅਤੇ ਸਫੁਰਦ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਂ ਵਾਲੀ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਵੱਲੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਅਤੇ ‘ਮਹਿਸ਼ਘਨੀ’ ਵਾਂਗ ਦੁਰਧਰ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕੁਲ-ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਬਲੀ, ਪੂਜਾ, ਉਪਹਾਰ ਅਤੇ ‘ਪਸ਼ੂ-ਪ੍ਰਦਾਨ’ ਰਾਹੀਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਵਿਧੀ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਰ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवीं शालकटंकटाम् । सावित्र्या दक्षिणे भागे रैवतात्पूर्वतः स्थिताम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਦੇਵੀ ਸ਼ਾਲਕਟੰਕਟਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰੈਵਤ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।”
Verse 2
महापापोपशमनीं सर्वदुःखविनाशनीम् पूजितां सर्वगन्धर्वैः स्फुरद्दंष्ट्रोग्रभीषणाम्
ਉਹ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ; ਸਭ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ, ਅਤੇ ਚਮਕਦੀਆਂ ਦਾਢਾਂ ਵਾਲੀ, ਉਗ੍ਰ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 3
महाप्रचण्डदैत्यघ्नीं पौलस्त्येन प्रतिष्ठिताम् । महिषघ्नीं महाकायां क्षेत्रे प्राभासिके स्थिताम्
ਉਹ ਮਹਾ-ਪ੍ਰਚੰਡ ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਸੰਹਾਰਣੀ, ਪੌਲਸਤ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ; ਮਹਿਸਾਸੁਰ-ਘਾਤਿਨੀ, ਮਹਾਕਾਇਆ, ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 4
माघे मासे चतुर्दश्यां यस्ता माराधयेन्नरः । स भवेत्पशुमान्धीमांल्लक्ष्मीवान्पुत्रवान्सुधीः
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਧਨ-ਧਾਨ੍ਯ ਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਸੰਪਦਾ ਵਾਲਾ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਲਕਸ਼ਮੀ-ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪ੍ਰਾਪਤ ਸੁਧੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 5
यस्तां पशुप्रदानेन सन्तर्पयति भक्तितः । बलिपूजोपहारैश्च स स्याच्छत्रु विवर्जितः
ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਸ਼ੂ-ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬਲੀ, ਪੂਜਾ ਤੇ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਵੀ, ਉਹ ਵੈਰੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 168
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये शालकटंकटा माहात्म्यवर्णनंनामाष्टषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਸ਼ਾਲਕਟੰਕਟਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ-ਵਰਨਨਾ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਅਠਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।