Adhyaya 167

Verse 2

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तत्रस्थां भूतमातृकाम् । सावित्र्या वारूणे भागे शतधन्वंतरे स्थिताम् । नवकोटि गणैर्युक्तां प्रेतभूतसमाकुलाम् । पूजितां सिद्धगंधर्वैर्देवादिभिरनेकशः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਥੇ ਵੱਸਦੀ ਭੂਤਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ—ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵਰੁਣ-ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਸੌ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ ਸਥਿਤ; ਨੌ ਕਰੋੜ ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਦੇਵਾਂ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਬਾਰੰਬਾਰ ਪੂਜਿਤ।

Verse 3

देव्युवाच । भूतमातेति संहृष्टा ग्रामेग्रामे पुरेपुरे । गायन्नृत्यन्हसंल्लोकः सर्वतः परिधावति

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਭੂਤਮਾਤਾ!’ ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਲੋਕ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ, ਸ਼ਹਿਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਹਰ ਥਾਂ ਗਾਉਂਦੇ, ਨੱਚਦੇ, ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਦੌੜ ਪੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 4

उन्मत्तवत्प्रलपते क्षितौ पतति मत्तवत् । क्रुद्धवद्धावति परान्मृतवत्कृष्यते हि सः

ਉਹ ਪਾਗਲ ਵਾਂਗ ਬਕਬਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੱਤੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ; ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਦੂਜਿਆਂ ਉੱਤੇ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੁਰਦੇ ਵਾਂਗ ਘਸੀਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

सुखभंगांश्च कुरुते लोको वातगृहीतवत् । भूतवद्भस्ममूत्रांबुकर्दमानवगाहते

ਲੋਕ ਹਵਾ-ਗ੍ਰਹਿ ਨਾਲ ਫੜੇ ਹੋਏ ਜਿਹਾ ਸੁਖ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਨੂੰ ਭੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਭੂਤ-ਗ੍ਰਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਰਾਖ, ਪਿਸ਼ਾਬ, ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਕੀਚੜ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 6

किमेष शास्त्रनिर्दिष्टो मार्गः किमुत लौकिकः । मुह्यते मे मनो देव तेन त्वं वक्तुमर्हसि

ਕੀ ਇਹ ਮਾਰਗ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ ਜਾਂ ਕੇਵਲ ਲੋਕ-ਰੀਤ ਹੈ? ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਕਹੋ।

Verse 7

कथं सा पुरुषैः पूज्या प्रभासक्षेत्रवासिभिः । कस्मात्तत्र गता देवी कस्मिन्काले समागता । कस्मिन्दिने तु मासे तु तस्याः कार्यो महोत्सवः

ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨ? ਦੇਵੀ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਗਈ, ਕਿਹੜੇ ਸਮੇਂ ਆਈ? ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਹਾ-ਉਤਸਵ ਕਿਹੜੇ ਦਿਨ ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਮਹੀਨੇ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

Verse 8

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्ते किंचिन्मनोगतम् । आस्तिकाः श्रद्दधानाश्च भवन्तीति मतिर्मम

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉੱਠਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ। ਮੇਰਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ ਆਸਤਿਕ ਬਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰਧਾ-ਭਰੋਸਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 9

चाक्षुषस्यान्तरेऽतीते प्राप्ते वैवस्वतेऽन्तरे । दक्षापमानात्संजाता तदा पर्वतपुत्रिका

ਜਦੋਂ ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਬੀਤ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵੈਵਸਵਤ ਮਨਵੰਤਰ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਦ ਦਕ੍ਸ਼ ਦੇ ਅਪਮਾਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਧੀ (ਪਾਰਵਤੀ) ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ।

Verse 10

द्वापरे तु द्वितीये वै दत्ता त्वं पर्वतेन मे । विवाहे चैव संजाते सर्वदेवमनोरमे

ਦੂਜੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਪਹਾੜ (ਹਿਮਾਲਯ) ਨੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਿਆਹ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰਮਣੀਯ ਲੱਗਾ।

Verse 11

त्वया च सहितः पूर्वं मन्दरे चारुकंदरे । अक्रीडं च मुदा युक्तो दिव्यक्रीडनकैः प्रिये । पीनोन्नतनितंबेन भ्राजमाना कुचोन्नताम्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਪਹਾੜ ਦੀਆਂ ਸੁੰਦਰ ਗੁਫ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਦਿਵ੍ਯ ਖੇਡ-ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ, ਆਨੰਦ-ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕੀਤੀ। ਤੂੰ ਭਰੇ ਹੋਏ ਉੱਪਰ ਉਠੇ ਨਿਤੰਬਾਂ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਉਭਰੇ ਸਤਨਾਂ ਨਾਲ ਦਿਪਦਿਪਾ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 12

सिताब्जवदनां हृष्टां दृष्ट्वाऽहं त्वां महाप्रभाम् । दग्धकामतरोः कन्दकंदलीमिव निःसृताम् । महार्हशयनस्थां त्वां तदा कामितवानहम्

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ! ਤੈਨੂੰ ਹੱਸਦੀ, ਸਫੈਦ ਕਮਲ-ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਅਤਿ ਤੇਜਸਵੀ ਵੇਖ ਕੇ—ਜਿਵੇਂ ਸੜੇ ਕਾਮਧੇਨੁ-ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੋਂ ਨਿਕਲੀ ਕੋਮਲ ਕਲੀ—ਅਤੇ ਮਹਾਰ੍ਹ ਸ਼ਯਨ ਉੱਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤੈਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 13

सुरते तव संजातं दिव्यं वर्षशतं यदा । तदा देवि समुत्थाय निरोधान्निर्गता बहिः

ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਸੁਰਤ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਦਿਵ੍ਯ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਬੀਤ ਗਏ, ਤਦ, ਹੇ ਦੇਵੀ! ਤੂੰ ਉੱਠ ਖੜੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨਿਯਮ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ।

Verse 14

तवोदकात्समुत्तस्थौ नार्येका गह्वरोदरा । कृष्णा करालवदना पिंगाक्षी मुक्तमूर्धजा

ਤੇਰੇ ਰਸ-ਉਦਕ ਤੋਂ ਇਕੋ ਨਾਰੀ ਉੱਠੀ—ਗਹਿਰੇ ਗਰਭ ਵਾਲੀ; ਕਾਲੀ ਵਰਣ ਦੀ, ਭਿਆਨਕ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲੀ।

Verse 15

कपालमालाभरणा बद्धमुण्डार्धपिंडका । खट्वांगकंकालधरा रुण्डमुंडकरा शिवा

ਉਸ ਨੇ ਕਪਾਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਧਾਰੀ, ਬੱਝੇ ਅੱਧੇ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਲਟਕਾਏ; ਖਟਵਾਂਗ ਅਤੇ ਕੰਗਾਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਰੁੰਡ-ਮੁੰਡ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ—ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਿਵਾ, ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸਹਚਰੀ।

Verse 16

द्वीपिचर्माम्बरधरा रणत्किंकिणिमेखला । डमड्डमरुकारा च फेत्कारपूरिताम्बरा

ਚੀਤੇ ਦੀ ਖਾਲ ਦੇ ਅੰਬਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ, ਛਣਛਣ ਕਰਦੀਆਂ ਘੁੰਘਰੂਆਂ ਵਾਲੀ ਮੇਖਲਾ ਬੱਝੀ; ਡਮਰੂ ਦੀ ਡਮੱਡਮ ਧੁਨ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਫੇਤਕਾਰ ਨਾਲ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ।

Verse 17

तस्याश्च पार्श्वगा अन्यास्तासां नामानि मे शृणु । सख्यो ब्राह्मणराक्षस्यस्तासां चैव सुदर्शनाः

ਉਸ ਦੇ ਪਾਸੇ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵੀ ਸਨ—ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਸੁਣੋ। ਉਹ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਖੀਆਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਰਾਕ੍ਸ਼ਸੀਯਾਂ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਵੀ ਸੁੰਦਰ ਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲੀਆਂ ਸਨ।

Verse 18

दशकोटिप्रभेदेन धरां व्याप्य सुसंस्थिताः । मुख्यास्तत्र चतस्रो वै महाबलपराक्रमाः

ਦਸ ਕਰੋੜ ਭੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸੁਸਥਿਤ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚਾਰ ਮੁੱਖ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਮਹਾਬਲ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੀਆਂ।

Verse 19

रक्तवर्णा महाजिह्वाऽक्षया वै पापकारिणी । एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः

ਲਾਲ ਵਰਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਵੱਡੀ ਜੀਭ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਖੁੱਟ, ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਜਨਮੇ।

Verse 20

श्लेष्मातकतरौ ह्येते प्रायशः सुकृतालयाः । उत्तालतालचपला नृत्यंति च हसंति च

ਇਹ ਅਕਸਰ ਸ਼ਲੇਸ਼ਮਾਤਕ ਦੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿੱਸਦੀਆਂ ਹਨ, ਪੁੰਨ ਦੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀਆਂ। ਉੱਚੇ ਤਾਲ ਦੀ ਚਪਲਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਨੱਚਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ ਅਤੇ ਹੱਸਦੀਆਂ ਵੀ ਹਨ।

Verse 21

विज्ञेया इह लोकेऽस्मिन्भूतानां मूलनायकाः । अतिकृष्णा भवन्त्येते व्यंतरान्तरचारिणः

ਇਸੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਮੂਲ-ਨਾਇਕ ਜਾਣੇ ਜਾਣ। ਇਹ ਅਤਿ ਕਾਲੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵ੍ਯੰਤਰ ਹੋ ਕੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅੰਤਰਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।

Verse 22

वृक्षाग्रमात्रमाकाशं ते चरंति न संशयः

ਉਹ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਜਿਤਨੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਹੀ ਭਟਕਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 23

तथैव मम वीर्यात्तु मद्रूपाभरणः पुमान् । कपालखट्वांगधरो जातश्चर्मविगुण्ठितः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੇਰੀ ਹੀ ਵੀਰਤਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਇੱਕ ਪੁਰਖ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ—ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖੋਪੜੀ ਅਤੇ ਖਟਵਾਂਗ ਦੰਡ ਧਾਰੇ, ਅਤੇ ਚਮੜੇ ਨਾਲ ਲਪੇਟਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 24

अनुगम्यमानो बहुभिर्भूतैरपि भयंकरः । सिंहशार्दूलवदनैर्वदनोल्लिखितांबरैः

ਅਨੇਕਾਂ ਭੂਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੱਛੇ ਲੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭਿਆਨਕ ਸੀ—ਸਿੰਘ ਤੇ ਸ਼ਾਰਦੂਲ ਵਰਗੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਠੇ ਹੋਏ ਚਿਹਰੇ ਮਾਨੋ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਹੀ ਖੁਰਚਦੇ ਸਨ।

Verse 25

एवं देवि तदा जातः क्षुधाक्रान्तो बभाष माम् । अतोऽहं क्षुधितं दृष्ट्वा वरं हीमं च दत्तवान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਉਹ ਜਨਮਿਆ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਖਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਦਿੱਤਾ—ਉਚਿਤ ਵੀ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਵੀ।

Verse 26

युवयोर्हस्तसंस्पर्शान्नक्तमेवास्तु सर्वशः । नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा नातिबलावुभौ । पुत्रवद्रक्षतं लोकान्धर्मश्चैवानुपाल्यताम्

‘ਤੁਹਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ ਹਰ ਥਾਂ ਰਾਤ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਬਲਵਾਨ ਹੋਵੋਗੇ; ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਤਿ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰੋ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਯਥਾਵਤ ਪਾਲਣਾ ਹੋਵੇ।’

Verse 27

इत्युक्तौ तौ मया तत्र भूतमातृगणौ प्रिये । एकीभूतौ क्षणेनैव तौ भवानीभवोद्भवौ

ਇਉਂ ਮੈਂ ਉਥੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਭੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ-ਗਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਇਕ ਹੀ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਕਰੂਪ ਹੋ ਗਏ—ਭਵਾਨੀ ਅਤੇ ਭਵ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ।

Verse 28

दृष्ट्वा हृष्टमनाश्चाहमवोचं त्वां शुचिस्मिते

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰਾ ਮਨ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ, ਹੇ ਪਵਿੱਤਰ-ਹਾਸ ਵਾਲੀ।

Verse 29

कल्याणि पश्यपश्यैतौ ममांशाच्च समुद्भवौ । बीभत्साद्भुतशृंगारधारिणौ हास्यकारिणौ

ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਵੇਖ—ਵੇਖ ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ। ਇਹ ਭਯਾਨਕ, ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਰਸ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹਾਸ ਉਪਜਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 30

भ्रातृभांडा भूतमाता तथैवोदकसेविता । संज्ञात्रयं स्मृतं देवि लोके विख्यातपौरुषम्

‘ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਿਭਾਂਡਾ’, ‘ਭੂਤਮਾਤਾ’ ਅਤੇ ‘ਉਦਕਸੇਵਿਤਾ’—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਾਮ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੌਰੁਸ਼ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 31

पुनः कृतांजलिपुटौ दृष्ट्वा मामूचतुस्तदा । आवयोर्भगवन्कुत्र स्थाने वासो भविष्यति

ਫਿਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅੰਜਲੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: ‘ਹੇ ਭਗਵਨ, ਸਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿਹੜੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਗਾ?’

Verse 32

इत्युक्तवन्तौ तौ तत्र वरेण च्छन्दितौ मया । अस्ति सौराष्ट्रविषये भारते क्षेत्रमुत्तमम्

ਇਉਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਜਦ ਬੋਲੇ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ: ‘ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਹੈ।’

Verse 33

प्रभासेति समाख्यातं तत्र क्षेमं मम प्रियम् । कूर्मस्य नैरृते भागे स्थितं वै दक्षिणे परे

ਉਹ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਿਯ ਕਲਿਆਣ-ਆਸਨ ਹੈ। ਉਹ ‘ਕੂਰਮ’ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 34

स्वाती विशाखा मैत्रं च यत्र ऋक्षत्रयं स्मृतम् । तस्मिन्स्थाने सदा स्थेयं यावन्मन्वन्तरावधि

ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਤੀ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ ਅਤੇ ਮੈਤ੍ਰ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਕਸ਼ਤਰ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਵੱਸੋ, ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ।

Verse 35

अन्यदा जीविकं वच्मि तव भूतप्रिये सदा

ਹੇ ਸਦਾ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਜੀਵਿਕਾ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ।

Verse 36

यत्र कण्टकिनो वृक्षा यत्र निष्पाववल्लरी । भार्या पुनर्भूर्वल्मीकस्तास्ते वसतयश्चिरम्

ਜਿੱਥੇ ਕੰਟਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰੁੱਖ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਸ਼ਪਾਵ ਦੀ ਲਤਾ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਉੱਥੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ‘ਪੁਨਰਭੂ’ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਵਲਮੀਕ (ਚਿਟੀ ਦਾ ਟੀਲਾ) ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣੇ; ਇਹ ਤੇਰੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਾਸੇ ਹੋਣਗੇ।

Verse 37

यस्मिन्गृहे नराः पञ्च स्त्रीत्रयं तावतीश्च गाः । अन्धकारेंधनाग्निश्च तद्गृहे वसतिस्तव

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਪੁਰਖ, ਤਿੰਨ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਗਾਂਵਾਂ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਹਨੇਰਾ, ਇੰਧਨ ਤੇ ਅੱਗ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

Verse 38

भूतैः प्रेतैः पिशाचैश्च यत्स्थानं समधिष्ठितम् । एकावि चाष्टबालेयं त्रिगवं पञ्चमाहिषम् । षडश्वं सप्तमातंगं तद्गृहे वसतिस्तव

ਜੋ ਥਾਂ ਭੂਤਾਂ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿਸਾਚਾਂ ਵੱਲੋਂ ਘੇਰੀ ਹੋਈ ਹੋਵੇ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਓਥੇ ਹੀ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈ: ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਭੇਡ, ਅੱਠ ਬੱਛੜੇ-ਸਾਂਡ, ਤਿੰਨ ਗਾਂਵਾਂ, ਪੰਜ ਮਹਿਸਾਂ, ਛੇ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹਾਥੀ ਹੋਣ—ਉਸੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ।

Verse 39

उद्दालकान्नपिटकं तद्वत्स्थाल्यादिभाजनम् । यत्र तत्रैव क्षिप्तं च तव तच्च प्रतिश्रयम्

ਜਿੱਥੇ ਅੰਨ-ਭੋਜਨ ਦੀ ਟੋਕਰੀ ਅਤੇ ਹੰਡੀਆਂ-ਪਾਤਰ ਆਦਿ ਬਰਤਨ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਬੇਤਰਤੀਬ ਸੁੱਟੇ ਪਏ ਹੋਣ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਓਥੇ ਵੀ ਤੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੈ।

Verse 40

मुशलोलूखले स्त्रीणामास्या तद्वदुदुंबरे । भाषणं कटुकं चैव तत्र देवि स्थितिस्तव

ਮੁਸਲ ਤੇ ਓਖਲੀ ਵਿੱਚ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦੁੰਬਰ (ਅੰਜੀਰ) ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਬੋਲ ਕੌੜੇ ਹੋਣ—ਹੇ ਦੇਵੀ, ਓਥੇ ਤੇਰੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ।

Verse 41

खाद्यन्ते यत्र धान्यानि पक्वापक्वानि वेश्मनि । तद्वच्छाखाश्च तत्र त्वं भूतैः सह चरिष्यसि

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੱਕੇ ਤੇ ਕੱਚੇ ਅਨਾਜ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਖਾਧੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਟਾਹਣੀਆਂ ਤੇ ਲੱਕੜੀਆਂ ਵੀ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਪਈਆਂ ਹੋਣ—ਉੱਥੇ ਤੂੰ ਭੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਭਟਕਦੀ ਫਿਰੇਂਗੀ।

Verse 42

स्थालीपिधाने यत्राग्निं ददते विकला नराः । गृहे तत्र दुरिष्टानामशेषाणां समाश्रयः

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਸਾਵਧਾਨ ਜਾਂ ਅਸਮਰਥ ਲੋਕ ਹੰਡੀ ਦੇ ਢੱਕਣ ਉੱਤੇ ਅੱਗ ਰੱਖ ਦੇਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਘਰ ਦੁਰਲੱਛਣਾਂ ਤੇ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਆਸਰੇ ਦਾ ਠਿਕਾਣਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 43

मानुष्यास्थि गृहे यत्र अहोरात्रे व्यवस्थितम् । तत्रायं भूतनिवहो यथेष्टं विचरिष्यति

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਹੱਡੀਆਂ ਦਿਨ ਰਾਤ ਰੱਖੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਫਿਰਦਾ ਰਹੇਗਾ।

Verse 44

सर्वस्मादधिकं ये न प्रवदन्ति पिनाकिनम् । साधारणं वदंत्येनं तत्र भूतैः समाविश

ਜੋ ਪਿਨਾਕੀਨ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ‘ਸਧਾਰਣ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 45

कन्या च यत्र वै वल्ली रोहीनाम जटी गृहे । अगस्त्य पादपो वापि बंधुजीवो गृहेषु वै

ਅਤੇ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ‘ਕਨਿਆ’ ਨਾਮ ਦੀ ਬੇਲ, ਜਾਂ ‘ਰੋਹੀ’ ਨਾਮ ਦਾ ਜਟਾਧਾਰੀ ਪੌधा, ਜਾਂ ‘ਅਗਸਤ੍ਯ’ ਪੌधा, ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਬੰਧੁਜੀਵ’ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਘਰ ਵੀ ਐਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਲਈ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 46

करवीरो विशेषेण नंद्यावर्तस्तथैव च । मल्लिका वा गृहे येषां भूतयोग्यं गृहं हि तत्

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਕਰਵੀਰ (ਕਨੇਰ), ਅਤੇ ਨੰਦਿਆਵਰਤ ਪੌधा, ਜਾਂ ਮੱਲਿਕਾ (ਚੰਬੇਲੀ) ਹੋਵੇ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਘਰ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਵਾਸ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ।

Verse 47

तालं तमालं भल्लातं तिंतिणीखंडमेव वा । बकुलं कदलीखंडं कदंबः खदिरोऽपि वा

ਤਾਲ, ਤਮਾਲ, ਭੱਲਾਤ ਜਾਂ ਤਿੰਤਿਣੀ ਦੀ ਟਾਹਣੀ ਵੀ; ਬਕੁਲ, ਕੇਲੇ ਦਾ ਝੁੰਡ, ਕਦੰਬ ਜਾਂ ਖਦਿਰ ਵੀ—ਘਰ ਦੇ ਆੰਗਣ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 48

न्यग्रोधो हि गृहे येषामश्वत्थं चूत एव वा । उदुंबरश्च पनसः सर्वभूत प्रियं हि तत्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਿਆਗਰੋਧ (ਬਰਗਦ) ਜਾਂ ਅਸ਼ਵਤ्थ (ਪੀਪਲ) ਜਾਂ ਚੂਤ (ਆਮ) ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਉਦੁੰਬਰ ਜਾਂ ਪਨਸ (ਕਠਲ) ਵੀ—ਉਹ ਨਿਵਾਸ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਤੇ ਮਨੋਹਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 49

यत्र काकगृहं वै स्यादारामे वा गृहेऽपि वा । भिक्षुबिंबं च वै यत्र गृहे दक्षिणके तथा

ਜਿੱਥੇ ਕਾਕ-ਗ੍ਰਿਹ (ਕਾਂਵਾਂ ਦਾ ਘਰ/ਘੋਂਸਲਾ) ਹੋਵੇ—ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਘਰ ਅੰਦਰ ਵੀ—ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭਿਖਸ਼ੂ-ਬਿੰਬ (ਭਿਖਾਰੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ/ਨਿਸ਼ਾਨ) ਹੋਵੇ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਘਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ—

Verse 50

बिंबमूर्ध्वं च यत्रस्थं तत्र भूतनिवेशनम्

ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬਿੰਬ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਟਿਕਾਇਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

लिंगार्चनं न यत्रैव यत्र नास्ति जपादिकम् । यत्र भक्तिविहीना वै भूतानां तान्गृहान्वदेत्

ਜਿੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਜਪ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ; ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਭਕਤੀ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੈ—ਉਹ ਘਰ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕਹੇ ਜਾਣ।

Verse 52

मलिनास्यास्तु ये मर्त्या मलिनांबर धारिणः । मलदंता गृहस्था ये गृहं तेषां समाविश

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਰਤਿਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਮੈਲੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੈਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਹਿਨਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੰਦਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ।

Verse 53

अगम्यनिरता ये तु मैथुने व्यभिचारतः । संध्यायां मैथुनं यांति गृहं तेषां समाविश

ਜੋ ਅਗਮ੍ਯ ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਵਿਭਿਚਾਰ ਰਾਹੀਂ ਕਾਮਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲੇ ਮੈਥੁਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ।

Verse 54

बहुना किं प्रलापेन नित्यकर्मबहिष्कृताः । रुद्रभक्तिविहीना ये गृहं तेषां समाविश

ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਕੀ ਲਾਭ? ਜੋ ਨਿੱਤਕਰਮ ਤਿਆਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਰੁਦ੍ਰ-ਭਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ।

Verse 55

अदत्त्वा भुंजते योऽन्नं बंधुभ्योऽन्नं तथोदकम् । सपिण्डान्सोदकांश्चैव तत्कालात्तान्नरान्भज

ਜੋ ਬਿਨਾ ਦਾਨ ਕੀਤੇ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਤੇ ਜਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸਪਿੰਡ ਅਤੇ ਸੋਦਕ ਵਾਲੇ ਕਿਨ੍ਹ੍ਹੇ—ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਤੋਂ ਤੂੰ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾ।

Verse 56

यत्र भार्या च भर्ता च परस्परविरोधिनौ । सह भूतैर्गृहं तस्य विश त्वं भयवर्ज्जिता

ਜਿੱਥੇ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਪਤੀ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ—ਉਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ; ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਅੰਦਰ ਜਾ।

Verse 57

वासुदेवे रतिर्नास्ति यत्र नास्ति सदा हरिः । जपहोमादिकं नास्ति भस्म नास्ति गृहे नृणाम्

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਸੁਦੇਵ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ, ਜਿੱਥੇ ਸਦਾ ਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਪ-ਹੋਮ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਵੀ ਨਹੀਂ—

Verse 58

पर्वस्वप्यर्चनं नास्ति चतुर्दश्यां विशेषतः

ਪਵਿੱਤਰ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਰਚਨਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ।

Verse 59

कृष्णाष्टम्यां च ये मर्त्याः संध्यायां भस्मवर्जिताः । पंचदश्यां महादेवं न यजंति च यत्र वै

ਜੋ ਮਰਤ ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਨੂੰ ਸੰਧਿਆ-ਕਰਮ ਭਸਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਪੰਚਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਉਹ ਥਾਂ ਧਰਮ-ਹਾਨੀ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੈ।

Verse 60

पौरजानपदैर्यत्र प्राक्प्रसिद्धा महोत्सवाः । क्रियते पूर्ववन्नैव तद्गृहं वसतिस्तव

ਜਿੱਥੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਤੇ ਪਿੰਡਵਾਸੀਆਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਹੋਤਸਵ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ—ਉੱਥੇ ਉਹ ਘਰ ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 61

वेदघोषो न यत्रास्ति गुरुपूजादिकं न च । पितृकर्मविहीनं च तद्भूतस्य गृहं स्मृतम्

ਜਿੱਥੇ ਵੇਦ-ਘੋਸ਼ ਨਹੀਂ, ਗੁਰੂ-ਪੂਜਾ ਆਦਿਕ ਵੀ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਉਹ ਘਰ ਭੂਤ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 62

रात्रौरात्रौ गृहे यस्मिन्कलहो जायते मिथः । बालानां प्रेक्षमाणानां यत्र वृद्धश्च पूर्वतः । भक्षयेत्तत्र वै हृष्टा भूतैः सह समाविश

ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਾਤੋਂ-ਰਾਤ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਲੇਸ਼ ਉੱਠਦਾ ਰਹੇ, ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਵੱਡਾ ਵੀ ਅੱਗੇ ਹੋ ਕੇ ਝਗੜਾ ਕਰਾਏ—ਉੱਥੇ ਭੂਤਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ-ਸੁਖ ਨੂੰ ਭੱਖ ਲੈ।

Verse 63

कस्मिन्मासे दिने चापि भवित्री लोकपूजिता । इत्युक्तोऽहं तया देवि तामवोचं पुनः प्रिये

“ਕਿਹੜੇ ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਦਿਨ ਮੈਂ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜੀ ਜਾਵਾਂਗੀ?”—ਇਉਂ ਉਸ ਨੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ; ਤਦ ਮੈਂ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਿਹਾ।

Verse 64

अमा या माधवे मासि तस्मिन्या च चतुर्दशी । तस्यां महोत्सवस्तत्र भविता ते चिरंतनः

ਮਾਧਵ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਨੂੰ—ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਉੱਥੇ ਤੇਰਾ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਹੋਵੇਗਾ, ਜੋ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਿਕੇਗਾ।

Verse 65

याः स्त्रियस्तां च यक्ष्यंति तस्मिन्काले महोत्सवे । बलिभिः पुष्पधूपैश्च मा तासां त्वं गृहे विश

ਉਸ ਮਹਾਨ ਉਤਸਵ ਦੇ ਸਮੇਂ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੀਆਂ—ਬਲੀ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਧੂਪ ਅਰਪਣ ਕਰਦੀਆਂ—ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਾ ਕਰੀਂ।

Verse 66

नारायण हृषीकेश पुण्डरीकाक्ष माधव । अच्युतानंत गोविंद वासुदेव जनार्दन

ਨਾਰਾਇਣ, ਹ੍ਰਿਸ਼ੀਕੇਸ਼, ਪੁੰਡਰੀਕਾਖ੍ਸ਼, ਮਾਧਵ; ਅਚ੍ਯੁਤ, ਅਨੰਤ, ਗੋਵਿੰਦ, ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜਨਾਰਦਨ—ਇਹ ਨਾਮ ਸਤੁਤੀ ਵਜੋਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 67

नृसिंह वामनाचिंत्य केशवेति च ये जनाः । रुद्र रुद्रेति रुद्रेति शिवाय च नमोनमः

ਜੋ ਲੋਕ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ—“ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ, ਵਾਮਨ, ਅਚਿੰਤ੍ਯ, ਕੇਸ਼ਵ”—ਅਤੇ “ਰੁਦ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ, ਰੁਦ੍ਰ” ਜਪਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਐਸੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 68

वक्ष्यंति सततं हृष्टास्तेषां धनगृहादिषु । आरामे चैव गोष्ठे च मा विशेथाः कथंचन

ਉਹ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਧਨ-ਖ਼ਜ਼ਾਨਿਆਂ, ਘਰਾਂ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਗਾਂ ਜਾਂ ਗੋਸ਼ਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਨਾ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਣਾ।

Verse 69

देशाचाराञ्ज्ञा तिधर्माञ्जपं होमं च मंगलम् । दैवतेज्यां विधानेन शौचं कुर्वंति ये जनाः । लोकापवादभीता ये पुमांसस्तेषु मा विश

ਜੋ ਪੁਰਖ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀਆਂ ਆਗਿਆਵਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪ, ਹੋਮ, ਮੰਗਲ ਕਰਮ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ-ਨਿੰਦਾ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਕਦੇ ਨਾ ਜਾਣਾ।

Verse 70

देव्युवाच । कदा पूजा प्रकर्तव्या भूतमातुः सुखार्थिभिः । पुरुषैर्देवदेवेश एतन्मे वक्तुमर्हसि

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੇਸ਼! ਭਲਾਈ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਖ ਭੂਤਮਾਤਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਦੋਂ ਕਰਨ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 71

ईश्वर उवाच । सर्वत्रैषा भगवती बालानां हितकारिणी । नामभेदैः कालभेदैः क्रियाभेदैश्च पूज्यते

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹਰ ਥਾਂ ਇਹ ਭਗਵਤੀ, ਬਾਲਕਾਂ ਦੀ ਹਿਤਕਾਰੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਵੱਖਰੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।”

Verse 72

प्रतिपत्प्रभृति वैशाखे यावच्चतुर्दशीतिथिः । तावत्पूजा प्रकर्तव्या प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः

ਵੈਸ਼ਾਖ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਪਦਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਚੌਦਵੀਂ ਤਿਥੀ ਤੱਕ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਭਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਯਥੋਚਿਤ ਸੇਵਾ-ਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 73

भग्नामपि गतां चैनां जरत्तरुतले स्थिताम् । सेचयिष्यंति ये भक्त्या जलसंपूर्णगंडुकैः

ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਟੁੱਟੀ ਹੋਵੇ, ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟ ਗਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਰੁੱਖ ਹੇਠ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਭਰੇ ਘੜਿਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਾਅ (ਅਭਿਸੇਕ) ਕਰਨਗੇ—

Verse 74

ग्रीवासूत्रकसिन्दूरैः पुष्पैर्धूपैस्तथार्चयेत् । तत्र सिद्धवटः पूज्यः शाखां चास्य विनिक्षिपेत्

ਗਲ ਦੇ ਸੂਤਰ (ਤਾਬੀਜ਼-ਧਾਗੇ), ਸਿੰਦੂਰ, ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਉੱਥੇ ਸਿੱਧਵਟ (ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਵਟ) ਵੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਭੇਟ ਵਜੋਂ ਰੱਖੇ।

Verse 75

पूजितां तां नरैर्यत्नादवलोक्य शुभेप्सुभिः । भोजयेत्क्षिप्रासंयावकृशरापूपपायसैः

ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਿਤ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਤਦ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਕਰਣ, ਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਰਾ, ਸੰਯਾਵਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਰਾ, ਪੂਪ ਕੇਕ ਅਤੇ ਪਾਯਸ (ਖੀਰ) ਆਦਿ ਨਾਲ।

Verse 76

एवं विधिं यः कुरुते पुरुषो भक्तिभावतः । स पुत्रपशुवृद्धिं च शरीरारोग्यमाप्नुयात्

ਜੋ ਪੁਰਖ ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ-ਧਨ ਦੀ ਵਾਧਾ, ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਅਰੋਗਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 77

न शाकिन्यो गृहे तस्य न पिशाचा न राक्षसाः । पीडां कुर्वन्ति शिशवो यान्ति वृद्धिमनामयाम्

ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ, ਨਾ ਪਿਸਾਚ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼ਸ ਵੱਸਦੇ; ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਅਤੇ ਬਾਲਕ ਨਿਰੋਗ ਰਹਿ ਕੇ ਸੁਸਥ ਬਲ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਹਨ।

Verse 78

अथ देवि प्रवक्ष्यामि प्रतिपत्प्रभृति क्रमात् । यथोत्सवो नरैः कार्यः प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः

ਹੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਥਮਾ ਤਿਥੀ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸਾਂਗਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਤਸਵ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਹੈ—ਆਯੋਜਕਾਂ ਅਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ।

Verse 79

विकर्मफलनिर्द्देशैः पाखंडानां विटंबनैः । प्रदर्श्यते हास्यपरैर्नरैरद्भुतचेष्टितैः

ਅਦਭੁਤ ਚੇਸ਼ਟਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਹਾਸ-ਪਰਦਰਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਨਾਟਕ ਰਚਦੇ ਹਨ—ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿਖਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਦੀ ਵਿਡੰਬਨਾ ਕਰ ਕੇ।

Verse 80

पञ्चम्यां तु विशेषेण रात्रौ कोलाहलः शुभे । जागरं तत्र कुर्वीत देवीं पूज्य प्रयत्नतः

ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਮਈ ਕੋਲਾਹਲ ਹੋਵੇ; ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 81

विश्वस्य धनलोभेन स्वाध्यायो निहतः पतिः । आरोप्यमाणं शूलाग्रमेनं पश्यत भो जनाः

‘ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ, ਸਵਾਧਿਆਇ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਪਤੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ!’—ਹੇ ਲੋਕੋ, ਵੇਖੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਸੂਲੀ ਦੇ ਅਗੇ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 82

दृष्टो भवद्भिर्दुष्टः स परदारावमर्शकः । छित्त्वा हस्तौ च खड्गेन खरारूढस्तु गच्छति

ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ਜੋ ਪਰਾਈ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵੱਢੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਗਧੇ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 83

शीर्णश्चैवासिपत्रेण अस्याभरणभूषितः । सुखासन समारूढः सुकृती यात्यसौ सुखम्

ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਤਲਵਾਰ ਦੀ ਧਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਸੁਖਦਾਈ ਆਸਣ 'ਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪੁੰਨੀ ਪੁਰਖ ਸੁਖ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 84

हे जनाः किं न पश्यध्वं स्वामिद्रोहकरं परम् । करपत्रैर्विदार्यंतमुच्छलच्छोणितान्तरम्

ਹੇ ਲੋਕੋ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਸੁਆਮੀ ਨਾਲ ਧ੍ਰੋਹ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਮਹਾਂ ਪਾਪੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ? ਉਸਨੂੰ ਆਰਿਆਂ ਨਾਲ ਚੀਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਦਰੋਂ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਫੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।

Verse 85

चौरः किलायं संप्राप्तः सर्वोद्वेगकरः परः । दंडप्रहाराभिहतो नीयते दंडपाशकैः

ਅਸਲ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਚੋਰ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। ਡੰਡਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸਨੂੰ ਡੰਡੇ ਅਤੇ ਫਾਹੇ ਫੜੇ ਹੋਏ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 86

प्रेक्षकैश्चेष्टितः शश्वदारटन्विविधैः स्वरैः । संयम्य नीयते हन्तुं लज्जितोऽधोमुखो जनाः

ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਉਕਸਾਏ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਰੌਲਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਮਾਰਨ ਲਈ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ—ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਹੇਠਾਂ ਵੱਲ ਹੈ, ਹੇ ਲੋਕੋ।

Verse 87

सितकेशं सितश्मश्रुं सितांबरधरध्वजम् । विटंकाद्यैश्च चेटीभिर्हन्यमानं न पश्यथि

ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ—ਚਿੱਟੇ ਕੇਸਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟੀ ਦਾਢੀ ਵਾਲਾ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ, ਧਵਜ ਉਠਾਏ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਾਸੀਆਂ ਤੇ ਸੇਵਕ ਲਾਠੀਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਾਰ ਰਹੇ ਹਨ?

Verse 88

गृहान्निष्क्राम्य मां रंडां गृहं नीत्वाऽकरोद्रतिम् । कस्मादसौ न कुरुते मूढो भरणपोषणम्

“ਮੈਨੂੰ, ਇਕ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ, ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਰਤੀ-ਸੁਖ ਭੋਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮੂਰਖ ਮੇਰੀ ਭਰਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਦੀ ਧਰਮਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਨਿਭਾਂਦਾ?”

Verse 89

भैरवाभरणो नेता सदा घूर्णितलोचनः । प्रवृत्ततंद्रवन्मूढो वध्यश्चासावितस्ततः

“ਭੈਰਵ ਵਾਂਗ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਨੇਤਾ, ਸਦਾ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ—ਤੰਦਰਾਵਸਥਾ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਮੂਰਖ ਜਿਹਾ—ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਦੰਡ ਅਤੇ ਵਧ ਦੇ ਯੋਗ ਠਹਿਰਿਆ।”

Verse 90

निर्वेदेकोऽस्य हृदये धनक्षेत्रादिसंभवः । गृहीतं यदनेनाद्य बालेनापि महाव्रतम् । रक्ताक्षं काककृष्णांगं सत्वरं किं न पश्यथि

“ਧਨ, ਖੇਤ ਆਦਿ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸੰਸਾਰੀ ਵਿਰਾਗ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਅੱਜ ਉਸ ਨੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ‘ਮਹਾਵ੍ਰਤ’ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਰੂਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ—ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਕਾਂ ਵਾਂਗ ਕਾਲੇ ਅੰਗ?”

Verse 91

तरुकोटरगान्बद्ध्वा अन्याञ्छृंखलया तथा । शरौघैः काष्ठकैश्चैव बहुभिः शकलीकृतान्

“ਕੁਝ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਖੋਖਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ੰਜੀਰਾਂ ਨਾਲ ਜਕੜਿਆ। ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਬੌਛਾਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 92

विमुक्तहक्काहुंकारा न्सुप्रहारान्निरीक्षत

ਵੇਖੋ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਪ੍ਰਹਾਰ, ਜੋ ਕਠੋਰ ਚੀਖਾਂ ਤੇ ਗੱਜਣ ਨਾਲ ਛੱਡੇ ਗਏ ਹਨ!

Verse 93

इमां कृष्णार्धवदनां ग्रहीष्यसि दुरात्मिकाम् । विमुक्तकेशां नृत्यन्तीं पश्यध्वं योगिनीमिव

ਤੂੰ ਇਸ ਦੁਸ਼ਟ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਫੜ ਲਵੇਂਗਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁਖ ਅੱਧਾ ਕਾਲਾ ਹੈ। ਵੇਖੋ—ਇਸ ਦੇ ਕੇਸ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਇਹ ਯੋਗਿਨੀ ਵਾਂਗ ਨੱਚਦੀ ਹੈ!

Verse 94

गम्भीर नूपुरध्वानप्रवृद्धोद्धततांडवा । उन्मत्तनेत्रचरणा यात्येषा डिम्भमण्डली

ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਧੁਨ ਨਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਧਤ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਜੰਗਲੀ ਤਾਂਡਵ—ਉਨਮੱਤ ਨੇਤਰ ਤੇ ਪਗਾਂ ਨਾਲ—ਇਹ ਡਿਮਭ ਮੰਡਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 95

कटीतटस्थपिटिकोल्लसत्कंबलधारिणी । अटते नटती ह्युर्वी परितश्च गृहाद्गृहम्

ਕਮਰ ਦੇ ਪਾਸੇ ਲਟਕਦੀ ਥੈਲੀ ਨਾਲ ਚਮਕਦੀ ਕੰਬਲਧਾਰিণੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨੱਚਦੀ-ਫਿਰਦੀ, ਘਰ-ਘਰ ਚੌਫੇਰੇ ਭਟਕਦੀ ਹੈ।

Verse 96

इत्येवमादिभिर्नित्यं प्रेरणीप्रेक्षणीयकैः । प्रेरयेत्तान्महानित्थं पुत्रभ्रातृसुहृद्वृतः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਕਸਾਉਂਦੇ ਤੇ ਦਿਖਾਵਟੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ—ਉਹ ਮਹਾਂ ਨੀਚ—ਪੁੱਤਰਾਂ, ਭਰਾਵਾਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ।

Verse 97

एकादश्यां नवम्यां वा दीपं प्रज्वाल्य कुण्डकम् । मुखबिंबानि तत्रैव लेपदारुकृतानि वै

ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਜਾਂ ਨਵਮੀ ਨੂੰ, ਛੋਟੇ ਕੁੰਡੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੁਖ-ਬਿੰਬਾਂ ਵਰਗੇ ਨਕਾਬ ਰੱਖਦੇ ਸਨ—ਜੋ ਲੱਕੜ ਅਤੇ ਲੇਪ (ਪਲਾਸਟਰ) ਨਾਲ ਬਣੇ ਹੁੰਦੇ।

Verse 98

विचित्राणि महार्हाणि रौद्रशान्तानि कारयेत् । मातृणां चण्डिकादीनां राक्षसानां तथैव च

ਵਿਚਿੱਤਰ ਤੇ ਮਹਾਰ੍ਹ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਜਾਣ—ਕਦੇ ਰੌਦ੍ਰ, ਕਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪ ਵਾਲੀਆਂ—ਮਾਤ੍ਰਿਕਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਚੰਡਿਕਾ ਆਦਿ ਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ।

Verse 99

भूतप्रेतपिशाचानां शाकिनीनां तथैव च । मुखानि कारयेत्तत्र हावभावकृतानि च

ਉੱਥੇ ਭੂਤਾਂ, ਪ੍ਰੇਤਾਂ, ਪਿਸਾਚਾਂ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਕਿਨੀਆਂ ਦੇ ਵੀ ਮੁਖ ਬਣਵਾਏ ਜਾਣ—ਹਾਵ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਰਸ-ਭੰਗਿਮਾ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹੋਏ।

Verse 100

रक्षिभिर्बहुभिर्गुप्तं तिर्य ग्ध्वनिपुरःसरम् । अमावास्यां महादेवि क्षिपेत्पूजाक्रमैर्नरः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਧੀ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਬਹੁਤੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਕੇ—ਤਿਰਛੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਕੋਲਾਹਲ ਦੇ ਨਾਲ—ਨਰ ਉਸ ਕਰਮ/ਅਰਪਣ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟੇ।

Verse 101

ततः प्रदोषसमये यत्र देवी जनैर्वृता । तत्र गच्छेन्महारावैः फेत्कारा कुलकीर्तनैः

ਫਿਰ ਪ੍ਰਦੋਸ਼ ਵੇਲੇ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਮਹਾ-ਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਤਿੱਖੀਆਂ ਚੀਖਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੁਲ-ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਐਲਾਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇ।

Verse 102

वीरचर्याविधानेन नगरे भ्रामयेन्निशि । वीरचर्या स कथितो दीपः सर्वार्थसाधकः

ਵੀਰਚਰਿਆ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮਣ ਕਰੇ। ਇਹ ਵੀਰਚਰਿਆ ਸਭ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ‘ਦੀਪਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 103

नित्यं निष्क्रामयेद्दीपं याव त्पञ्चदशी तिथिः । पञ्चदश्यां प्रकुर्वीत भूतमातुर्महोत्सवम् । तस्य गृहेश्वरं यावद्गृहे विघ्नं न जायते

ਪੰਦਰਵੀਂ ਤਿਥੀ ਤੱਕ ਨਿੱਤ ਦੀਪਕ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ। ਪੰਦਰਵੀਂ ਨੂੰ ਭੂਤਮਾਤ੍ਰ ਦਾ ਮਹੋਤਸਵ ਕਰੇ। ਉਸ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਵਿਘਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 104

अथ कालान्तरेऽतीते भूतमातुः शरीरतः । जाताः प्रस्वेदबिन्दुभ्यः पिशाचाः पञ्चकोटयः

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਉਪਰੰਤ ਭੂਤਮਾਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਪਸੀਨੇ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪੰਜ ਕਰੋੜ ਪਿਸਾਚ ਜਨਮੇ।

Verse 105

सर्वे ते क्रूरवदना जिह्वाज्वालाकृशोदराः । पाणिपात्राः पिशाचास्ते निसृष्टबलिभोजनाः

ਉਹ ਸਭ ਕ੍ਰੂਰ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਅੱਗ ਵਰਗੀਆਂ ਜੀਭਾਂ ਅਤੇ ਸੁੱਕੇ ਪੇਟਾਂ ਵਾਲੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਿਸਾਚ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪਿਆਲਾ ਬਣਾ ਕੇ ਰੱਖੇ ਬਲੀ-ਭੋਗ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦੇ ਸਨ।

Verse 106

धमनीसंतताः शुष्काः श्मश्रुलाश्चर्मवाससः । उलूखलैराभरणैः शूर्पच्छत्रासनांबराः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੁੱਕੀਆਂ ਨਸਾਂ ਉਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਚਮੜਿਆਂ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਦੇ ਸਨ। ਉਖਲਾਂ ਨੂੰ ਗਹਿਣੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਸੂਪ, ਛਤਰੀ, ਆਸਨ ਤੇ ਓਢਣਾਂ ਨੂੰ ਸਾਜ਼-ਸਾਮਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 107

नक्तं ज्वलितकेशाढ्या अंगारानुद्गिरंति वै । अंगारकाः पिशाचास्ते मातृमार्गानुसारिणः

ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਹ ਜਵਾਲਾਮਈ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੰਗਾਰੇ ਉਗਲਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚ ‘ਅੰਗਾਰਕ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਭੂਤਮਾਤਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਸਨ।

Verse 108

आकर्णदारितास्याश्च लंबभ्रूस्थूलनासिकाः । बलाढ्यास्ते पिशाचा वै सूतिकागृहवासिनः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਕੰਨਾਂ ਤੱਕ ਫਾਟੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਭੌਂਹਾਂ ਢਲਕੀਆਂ ਅਤੇ ਨੱਕ ਮੋਟੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚ ਬਲਵਾਨ ਸਨ ਅਤੇ ਸੂਤਿਕਾਗ੍ਰਿਹ—ਜਨਮ-ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਸਨ।

Verse 109

पृष्ठतः पाणिपादाश्च पृष्ठगा वातरंहसा । विषादनाः पिशाचास्ते संग्रामे पिशिताशनाः

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਪੈਰ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਉਹ ਹਵਾ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਦੌੜਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਿਸ਼ਾਚ ਵਿਸਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਾਸ ਭੱਖਦੇ ਸਨ।

Verse 110

एवंविधान्पिशाचांस्तु दृष्ट्वा दीनानुकम्पया । तेभ्योऽहमवदं किञ्चित्कारुण्यादल्पचेतसाम्

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਦਇਆ ਨਾਲ ਦ੍ਰਵਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੈਂ ਦੁਖੀਆਂ ਉੱਤੇ ਕਰੁਣਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਬਚਨ ਕਹੇ—ਅਲਪ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰਕੇ।

Verse 111

अन्तर्धानं प्रजादेहे कामरूपित्वमेव च । उभयोः संध्ययोश्चारं स्थानान्याजीवितं तथा

‘ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਅੰਤರ್ಧਾਨ ਹੋ ਜਾਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰਥਾ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆ ਵੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਮਨ, ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਸਾਧਨ—ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 112

गृहाणि यानि नग्नानि शून्यान्यायतनानि च । विध्वस्तानि च यानि स्यू रचनारोषितानि च

ਉਹ ਘਰ ਜੋ ਨੰਗੇ ਤੇ ਬੇਪਰਦ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੰਦਰ-ਧਾਮ ਤੇ ਆਵਾਸ ਜੋ ਸੁੰਨੇ ਪਏ ਹਨ; ਜੋ ਢਹਿ-ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਉਜਾੜ ਕੇ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ—

Verse 113

राजमार्गोपरथ्याश्च चत्वराणि त्रिकाणि च । द्वाराण्यट्टालकांश्चैव निर्गमान्संक्रमांस्तथा

ਰਾਜਮਾਰਗ ਅਤੇ ਗਲੀਆਂ-ਕੂਚੇ, ਚੌਕ ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਰਾਹੇ; ਫਾਟਕ ਅਤੇ ਅਟਾਲਕ, ਨਿਕਾਸ ਅਤੇ ਪਾਰਘਾਟ ਵੀ—

Verse 114

पथो नदीश्च तीर्थानि चैत्यवृक्षान्महापथान् । स्थानानि तु पिशाचानां निवासायाददां प्रिये

ਰਾਹ, ਨਦੀਆਂ, ਤੀਰਥ, ਪਵਿੱਤਰ ਵ੍ਰਿਖ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਮਾਰਗ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਮੈਂ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਨਿਯਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 115

अधार्मिका जनास्तेषामा जीवो विहितः पुरा । वर्णाश्रमाचारहीनाः कारुशिल्पिजनास्तथा

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਤੋਂ ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਅਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਹੋਵੇ—ਜੋ ਵਰਣ-ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਐਸੇ ਹੀ ਕਾਰੀਗਰ ਤੇ ਸ਼ਿਲਪੀ ਵੀ।

Verse 116

अनुतापाश्च साधूनां चौरा विश्वासघातिनः । एतैरन्यैश्च बहुभिरन्यायोपार्जितैर्धनैः

ਜੋ ਸਾਧੂਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪਛਤਾਵਾ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦੇ, ਚੋਰ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਘਾਤੀ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨਿਆਇ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਧਨ ਨਾਲ—

Verse 117

आरभ्यते क्रिया यास्तु पिशाचास्तत्र देवताः । मधुमासदिने दध्ना तिलचूर्णसुरासवैः

ਉੱਥੇ ਜੋ ਭੀ ਕਰਮ-ਕਾਂਡ ਆਰੰਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਿਸ਼ਾਚ ਹੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਧੁ ਮਾਸ ਦੇ ਦਿਨ ਦਹੀਂ, ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ, ਸੁਰਾ ਅਤੇ ਆਸਵ (ਖਮੀਰਿਆ ਪਾਨ) ਨਾਲ—

Verse 118

पूपैर्हारिद्रकृशरैस्तिलैरिक्षुगुडौदनैः । कृष्णानि चैव वासांसि धूम्राः सुमनसस्तथा

ਪੂਪ (ਮਿੱਠੇ ਕੇਕ), ਹਲਦੀ-ਸੁਗੰਧਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਰ, ਤਿਲ, ਗੰਨੇ ਦੇ ਗੁੜ ਨਾਲ ਪਕਿਆ ਚੌਲ, ਅਤੇ ਕਾਲੇ ਵਸਤ੍ਰ; ਨਾਲ ਹੀ ਧੂਸਰ ਰੰਗ ਦੇ ਸੁਗੰਧੀਤ ਪੁਸ਼ਪ—ਇਹ ਸਭ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 119

सर्वभूतपिशाचानां कृता देवी मया शुभा । एवंविधा भूतमाता सर्वभूतगणैर्वृता

ਸਾਰੇ ਭੂਤਾਂ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਸ਼ੁਭ ਦੇਵੀ ਰਚੀ ਹੈ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਭੂਤ-ਮਾਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵ-ਗਣਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 120

प्रभासे संस्थिता देवी समुद्रादुत्तरेण तु । य एतां वेद वै देव्या उत्पत्तिं पापनाशिनीम्

ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ। ਜੋ ਕੋਈ ਦੇਵੀ ਦੀ ਇਸ ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਉਤਪੱਤੀ-ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—

Verse 121

कुत्सिता संतति स्तस्य न भवेच्च कदाचन । भूतप्रेतपिशाचानां न दोषैः परिभूयते

ਉਸ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿੰਦਿਤ ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਅਤੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ ਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 122

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वसौभाग्यसंयुतः । सर्वान्कामानवाप्नोति नारीहृदयनंदनः

ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਹਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰੀਆਂ ਦੇ ਹਿਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 123

ये मानयंति निजहासकलैर्विलासैः संसेवया अभयदा भवभूतमाताम् । ते भ्रातृभृत्यसुतबंधुजनैर्युताश्च सर्वोपसर्ग रहिताः सुखिनो भवन्ति

ਜੋ ਆਪਣੇ ਹਾਸ-ਖੇਡ ਭਰੇ ਉਤਸਵਾਂ ਅਤੇ ਭਕਤੀਮਈ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਭਵ ਦੇਵੀ ਦੀ ਭੂਤ-ਮਾਤਾ—ਅਭਯ ਦਾਤ੍ਰੀ—ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਭਰਾਵਾਂ, ਸੇਵਕਾਂ, ਪੁੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਟੁੰਬ-ਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁਖੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਭ ਉਪਸਰਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 167

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भूत मातृकामाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਭੂਤ-ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ, ਜੋ ਅਧਿਆਇ 167 ਹੈ, ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।