Adhyaya 165

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि सावित्रीं लोकमातरम् । महा पापप्रशमनीं सोमेशादीशदिक्स्थिताम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਲੋਕਮਾਤਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ—ਜੋ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ—ਅਤੇ ਜੋ ਸੋਮੇਸ਼ ਆਦਿ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 2

संयतात्मा नरः पश्येत्तत्र तां नियतात्मवान्

ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਉੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ।

Verse 3

ब्रह्मणा यष्टुकामेन सावित्री सहधर्मिणी । कृता तां बलतो ज्ञात्वा गायत्रीं कोपमाविशत्

ਜਦੋਂ ਯਜ્ઞ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਧਰਮ-ਸਹਚਰੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਜਾਣ ਲਿਆ ਕਿ ਇਹ ਬਲਪੂਰਵਕ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।

Verse 4

ततः संत्यज्य सा देवी ब्रह्माणं कमलोद्भवम् । सपत्नीरोषसन्तप्ता प्रभासं क्षेत्रमाश्रिता

ਤਦ ਉਹ ਦੇਵੀ ਕਮਲ-ਜਨਮ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਸੌਤਣੀ-ਰੋਸ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਈ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਬੈਠੀ।

Verse 5

तपः करोति विपुलं देवैरपि सुदुःसहम् । तत्र स्थले स्थिता देवी साऽद्यापि प्रियदर्शना

ਉਹ ਉੱਥੇ ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਸਹਿਣੀ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਕਰ ਹੈ; ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਉਹ ਦੇਵੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 6

श्रीदेव्युवाच । किमर्थं सा परित्यक्ता सावित्री ब्रह्मणा पुरा । गायत्री च कथं प्राप्ता केन चास्य निवेदिता

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਤਿਆਗਿਆ? ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਉਸ ਕੋਲ ਕਿਵੇਂ ਆਈ—ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ?”

Verse 7

कीदृशीं तां च गायत्रीं लब्धवान्पद्मसंभवः । यस्तां पत्नीं समुत्सृज्य तस्यामेव मनो दधौ

“ਅਤੇ ਉਹ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਦਮ-ਸੰਭਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਕੇਵਲ ਉਸੀ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ?”

Verse 8

कस्य सा दुहिता देव किमर्थं च विवाहिता । एतन्मे कौतुकं सर्वं यथावद्वक्तुमर्हसि

ਹੇ ਦੇਵ! ਉਹ ਕਿਸ ਦੀ ਧੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਨ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਇਹ ਸਾਰੀ ਜਿਗਿਆਸਾ ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਯਥਾਰਥ ਵਾਪਰਿਆ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਠੀਕ-ਠੀਕ ਦੱਸੋ।

Verse 9

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि सावित्र्याश्चरितं महत् । यथा सा ब्रह्मणा त्यक्ता गायत्री च विवाहिता

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਸੁਣੋ; ਮੈਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਮਹਾਨ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਕਿਵੇਂ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੀ ਗਈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਹੋਇਆ।

Verse 10

पुरा बुद्धिः समुत्पन्ना ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । इति वेदा मया प्रोक्ता यज्ञार्थं नात्र संशयः

ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਵ੍ਯਕਤ ਜਨਮ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੁੱਧਿ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ: ‘ਵੇਦ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਅਰਥ ਲਈ ਉਚਾਰੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’

Verse 11

यज्ञैः संतर्पिता देवा वृष्टिं दास्यंति भूतले । ततश्चौषधयः सर्वा भविष्यंति धरातले

ਯਜ੍ਞਾਂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ ਦੇਵਤਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਬਖ਼ਸ਼ਣਗੇ; ਫਿਰ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਸਭ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਨ-ਫਸਲਾਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਤ ਹੋਣਗੀਆਂ।

Verse 12

तस्मात्संजायते शुक्रं शुक्रात्सृष्टिः प्रवर्तते । सृष्ट्यर्थं सर्वलोकानां ततो यज्ञं करोम्यहम्

ਉਸ ਤੋਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਬੀਜ ਰੂਪ ਤੇਜ—ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚੱਲ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 13

दृष्ट्वा मां यज्ञ आसक्तं ये च विप्रा धरातले । ते यज्ञान्प्रचरिष्यंति शतशोऽथ सहस्रशः

ਮੈਨੂੰ ਯਜ्ञ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯਜ्ञਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਗੇ—ਸੈਂਕੜਿਆਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਾਰ ਵੀ।

Verse 14

एवं स निश्चयं कृत्वा यज्ञार्थं सुरसुंदरि । तीर्थं निवेशयामास पुष्करं नाम नामतः

ਇਉਂ ਯਜ्ञ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਯ ਕਰ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵ-ਸੁੰਦਰੀ, ਉਸ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਾਮ ਕਰਕੇ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 15

यज्ञवाटो महांस्तत्र आसीत्तस्य महात्मनः । तत्र देवर्षयः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः

ਉੱਥੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਯਜ्ञ-ਵਾਟ ਬਣੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਤੇ ਇੰਦਰ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਦੇਵਤਾ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ।

Verse 16

समायाता महादेवि यज्ञे पैतामहे तदा । पुण्यास्तेऽपि द्विजश्रेष्ठास्तत्रर्त्विजः प्रजज्ञिरे

ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਹ ਪੈਤਾਮਹ ਯਜ्ञ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਹ ਪੁੰਨਵਾਨ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਤ੍ਵਿਜ਼ (ਯਜ्ञ-ਪੁਰੋਹਿਤ) ਬਣੇ।

Verse 17

सावित्री लोकजननी पत्नी तस्य महात्मनः । गृहकार्ये समासक्ता दीक्षा कालव्यतिक्रमात् । अध्वर्युणा समाहूता सावित्री वाक्यमब्रवीत्

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਲੋਕ-ਜਨਨੀ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਘਰ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਅਤੇ ਦੀਕਸ਼ਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘਣ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਅਧਵਰਯੂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਤਦ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 18

सावित्र्युवाच । अद्यापि न कृतो वेषो न गृहे गृहमण्डनम् । लक्ष्मीर्नाद्यापि संप्राप्ता न भवानी न जाह्नवी

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਅਜੇ ਤੱਕ ਮੇਰਾ ਵੇਸ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਘਰ ਦੀ ਸਜਾਵਟ ਹੋਈ ਹੈ। ਲਕਸ਼ਮੀ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਆਈ—ਨਾ ਭਵਾਨੀ, ਨਾ ਜਾਹਨਵੀ।”

Verse 19

न स्वाहा न स्वधा चैव तथा चैवाप्यरुंधती । इन्द्राणी देवपत्न्योऽन्याः कथमेकाकिनी व्रजे

“ਨਾ ਸਵਾਹਾ ਹੈ, ਨਾ ਸਵਧਾ; ਅਰੁੰਧਤੀ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇੰਦਰਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ—ਮੈਂ ਇਕੱਲੀ ਕਿਵੇਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂ?”

Verse 20

उक्तः पितामहो गत्वा पुलस्त्येन महात्मना । सावित्री देव नायाति प्रसक्ता गृहकर्मणि

ਤਦ ਮਹਾਤਮਾ ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਗਏ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਹੀਂ ਆ ਰਹੀ; ਉਹ ਘਰੇਲੂ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੀ ਹੋਈ ਹੈ।”

Verse 21

त्वत्पत्नी किमिदं कर्म फलेन संप्रवर्तते । तच्छ्रुत्वा दीक्षितो वाचं शिखी मुंडी मृगाजिनी

“ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਇਹ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਤੱਬ ਹੈ—ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਹੜਾ ਫਲ ਨਿਕਲੇਗਾ?” ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦীক্ষਿਤ ਉਹ ਮਹਾਨ, ਚੋਟੀਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ-ਮਸਤਕ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, (ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ)।

Verse 22

पत्नीकोपेन संतप्तः प्राह देवं पुरंदरम्

ਪਤਨੀ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਪਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 23

गच्छ मद्वचनाच्छक्र पत्नीमन्यां कुतश्चन । गृहीत्वा शीघ्रमागच्छ न स्यात्कालात्ययो यथा

ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਕਿਤੇ ਤੋਂ ਹੋਰ ਇਕ ਪਤਨੀ ਲਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਨਿਯਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਨ ਜਾਵੇ।

Verse 24

जगाम बलहा तूर्णं वचनात्परमेष्ठिनः । अपश्यमानः कांचित्स्त्रीं या योग्या हंसवाहने

ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਬਲਹਾ ਤੁਰੰਤ ਚਲ ਪਿਆ; ਹੰਸਵਾਹਨ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਯੋਗ ਕੋਈ ਇਸਤਰੀ ਲੱਭਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੌੜਦਾ ਫਿਰਿਆ।

Verse 25

अथ शापाद्बिभीतेन सहस्राक्षेण धीमता । दृष्टा गोपालकन्यैका रूपयौवनशालिनी

ਤਦ ਸ਼ਾਪ ਤੋਂ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਸਹਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ (ਇੰਦਰ) ਨੇ ਇਕ ਗੋਪਾਲਕ ਕੁੜੀ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਰੂਪ ਅਤੇ ਯੌਵਨ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸੀ।

Verse 26

बिभ्रती तत्र पूर्णं सा कुम्भं कन्येत्यचोदयत् । तां गृहीत्वा ततः शक्रः समायाद्यत्र दीक्षितः । देवदेवश्चतुर्वक्त्रो विष्णुरुद्रसमन्वितः

ਉਹ ਉੱਥੇ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਘੜਾ ਧਾਰੇ ਖੜੀ ਸੀ; ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪੁਕਾਰਿਆ, “ਹੇ ਕੁੜੀਏ!” ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਕ੍ਰ ਉਸ ਥਾਂ ਆਇਆ ਜਿੱਥੇ ਦੀਕਸ਼ਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ—ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਦੇਵ ਚਤੁਰਵਕਤ੍ਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸ਼ਣੁ ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ।

Verse 27

संप्रदानं तु कृतवान्कन्याया मधुसूदनः

ਤਦ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਵਿਸ਼ਣੁ) ਨੇ ਉਸ ਕੁੜੀ ਦਾ ਵਿਧਿਵਤ ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ—ਅਰਥਾਤ ਕਨਿਆਦਾਨ—ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 28

प्रेरितः शंकरेणैव ब्रह्मा देवर्षिभिस्तथा । परिणीयतां ततो दीक्षां तस्याश्चक्रे यथात्मनः

ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਧੀਵਤ ਵਿਆਹ ਕਰਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਮਾਨ ਉਸ ਦੀ ਦੀਖਿਆ-ਸੰਸਕਾਰ ਵੀ ਕੀਤਾ।

Verse 29

ततः प्रवर्तितो यज्ञः सर्वकामसमन्वितः

ਤਦੋਂ ਯਜ್ಞ ਪ੍ਰਵਰਤਿਤ ਹੋਇਆ—ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 30

अत्रिर्होतार्चिकस्तत्र पुलस्त्योऽध्वर्युरेव च । उद्गाताऽथो मरीचिश्च ब्रह्माहं सुरपुंगवः

ਉੱਥੇ ਅਤ੍ਰਿ ਹੋਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਿਚ-ਪਾਠਕ ਸੀ; ਪੁਲਸਤ੍ਯ ਅਧਵਰ੍ਯੁ ਸੀ; ਮਰੀਚਿ ਉਦਗਾਤਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਮੈਂ, ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁਰੋਹਿਤ (ਯਜ್ಞ-ਨਿਗਰਾਨ) ਸੀ।

Verse 31

सनत्कुमारप्रमुखाः सदस्यास्तस्य निर्मिताः । वस्त्रैराभरणैर्युक्ता मुकुटैरंगुलीयकैः

ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਆਦਿ ਉਸ ਯਜ್ಞ ਲਈ ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਗਏ; ਉਹ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ, ਮੁਕੁਟਾਂ ਅਤੇ ਅੰਗੂਠੀਆਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸਨ।

Verse 32

भूषिता भूषणोपेता एकैकस्य पृथक्पृथक् । त्रयस्त्रयः पृष्ठतोऽन्ये ते चैवं षोडशर्त्विजः

ਉਹ ਭੂਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾਰ ਸਨ—ਹਰ ਇਕ ਦੇ ਆਭੂਸ਼ਣ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਨ। ਹੋਰ ਲੋਕ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿੱਛੇ ਖੜੇ ਸਨ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਰਿਤ੍ਵਿਜ ਸਜਾਏ ਗਏ।

Verse 33

प्रोक्ता भवद्भि र्यज्ञेऽस्मिन्ननुगृह्योऽस्मि सर्वदा । पत्नी ममेयं गायत्री यज्ञेऽस्मिन्ननुगृह्यताम्

ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਜੋ ਉਚਾਰਿਆ ਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਪਾ-ਪਾਤਰ ਹਾਂ। ਇਹ ਮੇਰੀ ਪਤਨੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਹੈ—ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ।

Verse 34

मृदुवस्त्रधरां साक्षात्क्षौमवस्त्रावगुण्ठिताम् । निष्क्रम्य पत्नीशालात ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः

ਨਰਮ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਅਤੇ ਸੁਤਲੇ (ਕੌਮ) ਦੇ ਘੂੰਘਟ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਮੰਡਪ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਈ; ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਪੁਰੋਹਿਤ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸਨ।

Verse 35

औदुम्बरेण दण्डेन संवृतो मृगचर्मणा । तया सार्धं प्रविष्टश्च ब्रह्मा तं यज्ञमण्डपम्

ਉਦੁੰਬਰ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਦੰਡ ਧਾਰੇ, ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 36

ईश्वर उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु संप्राप्ता देवयोषितः । संप्राप्ता यत्र सावित्री यज्ञे तस्मिन्निमंत्रिताः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਦੇਵ-ਯੋਸ਼ਿਤਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ; ਜਿੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹ ਸਭ ਆ ਗਈਆਂ।

Verse 37

भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना विष्णुपत्नी यशस्विनी । आमन्त्रिता सा लक्ष्मीश्च तत्रायाता त्वरान्विता

ਭ੍ਰਿਗੁ ਅਤੇ ਖ੍ਯਾਤੀ ਤੋਂ ਜਨਮੀ, ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਪਤਨੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਮਿਲਿਆ; ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਉਤਾਵਲੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 38

तत्र देवी महाभागा योगनिद्रादिभूषिता । देवी कांतिस्तथा श्रद्धा द्युतिस्तुष्टिस्तथैव च

ਉੱਥੇ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵੀ ਆਈ, ਜੋ ਯੋਗਨਿਦ੍ਰਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਸੀ; ਨਾਲ ਹੀ ਦੇਵੀਆਂ ਕਾਂਤੀ, ਸ਼੍ਰੱਧਾ, ਦ੍ਯੁਤੀ ਅਤੇ ਤੁਸ਼ਟੀ ਵੀ ਆਈਆਂ।

Verse 39

सती या दक्षतनया उमा या पार्वती शुभा । त्रैलोक्यसुन्दरी देवी स्त्रीणां सौभाग्यदायका

ਉਹੀ ਸਤੀ—ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ; ਉਹੀ ਸ਼ੁਭ ਉਮਾ, ਪਾਰਵਤੀ; ਤ੍ਰਿਲੋਕ-ਸੁੰਦਰੀ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਹਾਗ ਤੇ ਭਾਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।

Verse 40

जया च विजया चैव गौरी चैव महाधना । मनोजवा वायुपत्नी ऋद्धिश्च धनदप्रिया

ਜਯਾ ਤੇ ਵਿਜਯਾ ਵੀ ਆਈਆਂ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਮਹਾਧਨਾ ਵੀ; ਮਨੋਜਵਾ—ਵਾਯੁ ਦੀ ਪਤਨੀ; ਅਤੇ ਰਿੱਧੀ—ਧਨਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯਾ ਵੀ ਆਈ।

Verse 41

देवकन्यास्तथाऽयाता दानव्यो दनुवंशजाः । सप्तर्षीणां तथा पत्न्य ऋषीणां च तथैव च

ਉੱਥੇ ਦੇਵਕਨਿਆਵਾਂ ਵੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ, ਅਤੇ ਦਨੁ ਵੰਸ਼ ਤੋਂ ਜਨਮੀਆਂ ਦਾਨਵੀਆਂ ਵੀ; ਸਪਤ-ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਆਈਆਂ।

Verse 42

प्लवा मित्रा दुहितरो विद्याधरगणास्तथा । पितरो रक्षसां कन्यास्तथाऽन्या लोकमातरः

ਪਲਵਾ ਤੇ ਮਿਤਰਾ—ਧੀਆਂ ਵੀ, ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਧਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਵੀ; ਪਿਤਰਗਣ, ਰਾਖਸ਼ਸੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ-ਮਾਤਾਵਾਂ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਈਆਂ।

Verse 43

वधूभिश्चैव मुख्याभिः सावित्री गन्तुमिच्छति । अदित्याद्यास्तथा देव्यो दक्षकन्याः समागताः

ਮੁੱਖ ਵਧੂਆਂ ਦੇ ਸੰਗ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੀ ਸੀ; ਅਦਿਤੀ ਆਦਿ ਦੇਵੀਆਂ—ਦਕਸ਼ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ—ਭੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ।

Verse 44

ताभिः परिवृता सार्धं ब्रह्माणी कमलालया । काश्चिन्मोदकमादाय काश्चित्पूपं वरानने

ਉਹਨਾਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾਣੀ—ਕਮਲ-ਨਿਵਾਸੀ ਦੇਵੀ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਚੱਲ ਪਈ; ਕੁਝ ਮੋਦਕ ਲੈ ਗਈਆਂ, ਕੁਝ ਪੂਪ (ਮਿੱਠੇ ਕੇਕ), ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ।

Verse 45

फलानि तु समादाय प्रयाता ब्रह्मणोऽन्तिकम् । आढकीश्चैव निष्पावान्राजमाषांस्तथाऽपराः

ਫਲ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਚੱਲ ਪਈਆਂ। ਕੁਝ ਆਢਕੀ ਦਾਲਾਂ, ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਪਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਫਲੀਆਂ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਰਾਜਮਾਸ਼ (ਉੱਤਮ ਬੀਨ) ਵੀ ਲੈ ਗਈਆਂ।

Verse 46

दाडिमानि विचित्राणि मातुलिंगानि शोभने । करीराणि तथा चान्या गृहीत्वा करमर्दकान्

ਕੁਝ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਅਨਾਰ ਅਤੇ ਸੁਹਣੇ ਮਾਤੁਲਿੰਗ (ਸਿਟਰੋਨ) ਲੈ ਗਈਆਂ, ਹੇ ਤੇਜਸਵੀ; ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਰੀਰ ਦੇ ਫਲ, ਅਤੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਕਰਮਰਦਕ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਚੁੱਕ ਲਏ।

Verse 47

कौसुंभं जीरकं चैव खर्जूरं चापरास्तथा । उततीश्चापरा गृह्य नालिकेराणि चापराः

ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕੌਸੁੰਭ (ਕੁਸੁੰਭ) ਅਤੇ ਜੀਰਾ, ਅਤੇ ਖਜੂਰ ਵੀ ਲਿਆਂਦੇ। ਕੁਝ ਨੇ ਉਤਤੀ ਲੈ ਲਈ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਨਾਰੀਅਲ ਚੁੱਕ ਲਏ।

Verse 48

द्राक्षया पूरितं चाम्रं शृङ्गाराय यथा पुरा । कर्बुराणि विचित्राणि जंबूकानि शुभानि च

ਅੰਗੂਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਆਮ—ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਸ-ਵਿਲਾਸ ਲਈ—ਅਤੇ ਰੰਗ-ਬਿਰੰਗੇ ਕਰਬੂਰ ਫਲ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਜੰਬੂ ਫਲ ਵੀ ਲਿਆਂਦੇ ਗਏ।

Verse 49

अक्षोडामलकान्गृह्य जंबीराणि तथा पराः । बिल्वानि परिपक्वानि चिर्भटानि वरानने

ਅਖਰੋਟ ਤੇ ਆਮਲਕ ਲੈ ਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਜੰਬੀਰ (ਨਿੰਬੂ) ਵੀ ਲਿਆਂਦੇ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੱਕੇ ਬਿਲਵ ਫਲ ਅਤੇ ਚਿਰਭਟ (ਖਰਬੂਜੇ) ਵੀ ਸਨ।

Verse 50

अन्नपानाधिकाराणि बहूनि विविधानि च । शर्करापुत्तलीं चान्या वस्त्रे कौसुम्भके तथा

ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ, ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਸਮੱਗਰੀਆਂ ਲਿਆਂਦੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਕ ਹੋਰ ਨੇ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀਆਂ ਮਿਠਾਈਆਂ ਅਤੇ ਕੌਸੁੰਭਕ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਚੁੱਕੇ।

Verse 51

एवमादीनि चान्यानि गृह्य पूर्वे वरानने । सावित्र्या सहिताः सर्वाः संप्राप्तास्तु तदा शुभाः

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਵਸਤਾਂ ਲੈ ਕੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਉਹ ਪਹਿਲੀਆਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਨਾਰੀਆਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਮੇਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੀਆਂ।

Verse 52

सावित्रीमागतां दृष्ट्वा भीतस्तत्र पुरंदरः । अधोमुखः स्थितो ब्रह्मा किमेषा मां वदिष्यति

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ ਉੱਥੇ ਪੁਰੰਦਰ (ਇੰਦਰ) ਡਰ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੂੰਹ ਨਿਵਾ ਕੇ ਖੜਾ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਸੋਚਦਾ, “ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਹੇਗੀ?”

Verse 53

त्रपान्वितौ विष्णुरुद्रौ सर्वे चान्ये द्विजातयः । सभासदस्तथा भीतास्तथैवान्ये दिवौकसः

ਵਿਸ਼ਣੁ ਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਲਾਜ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ; ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋਏ। ਸਭਾ ਦੇ ਸਦੱਸ ਡਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਲੋਕੀ ਜੀਵ ਵੀ ਓਹੋ ਜਿਹੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 54

पुत्रपौत्रा भागिनेया मातुला भ्रातरस्तथा । ऋतवो नाम ये देवा देवानामपि देवताः

ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਪੌਤਰੇ, ਭੈਣਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਮੇ ਅਤੇ ਭਰਾ ਵੀ; ਅਤੇ ‘਋ਤੁ’ ਨਾਮ ਦੇ ਦੇਵਤਾ—ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਪੂਜਨੀਯ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਸਭ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 55

विलक्षास्तु तथा सर्वे सावित्री किं वदिष्यति । ब्रह्मवाक्यानि वाच्यानि किं नु वै गोपकन्यया

ਸਭੇ ਹੈਰਾਨ ਖੜੇ ਰਹੇ: “ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਕੀ ਕਹੇਗੀ? ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਵਚਨ ਕਿਵੇਂ ਉਚਾਰੇ ਜਾਣ—ਅਤੇ ਗੋਪਕਨਿਆ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਨਿਕਲ ਸਕਣਗੇ?”

Verse 56

मौनीभूतास्तु शृण्वानाः सर्वेषां वदतां गिरः । अध्वर्युणा समाहूता नागता वरवर्णिनी

ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਸਭਨਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਦੇ ਰਹੇ। ਅਧਵਰਯੁ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਪਰ ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਵਰਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾ ਆਈ।

Verse 57

शक्रेणान्या तथाऽनीता दत्ता सा विष्णुना स्वयम् । अनुमोदिता च रुद्रेण पित्रा दत्ता स्वयं तथा

ਫਿਰ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਇਕ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਲਿਆਇਆ। ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਆਪ ਉਸ ਦਾ ਵਿਵਾਹ ਦਾਨ ਕੀਤਾ; ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਕਨਿਆਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 58

कथं सा भविता यज्ञः समाप्तिं वा कथं व्रजेत् । एवं चिन्तयतां तेषां प्रविष्टा कमलालया

“ਇਹ ਯਜ੍ਞ ਕਿਵੇਂ ਚੱਲੇਗਾ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ?”—ਇਉਂ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦਿਆਂ ਹੀ, ਕਮਲ-ਨਿਵਾਸਿਨੀ ਦੇਵੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ।

Verse 59

वृतो ब्रह्मा भार्यया स ऋत्विग्भिर्वेदपारगैः । हूयन्ते चाग्नयस्तत्र ब्राह्मणैर्वेदपारगैः

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ; ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਵੇਦ-ਵਿਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਅਗਨੀਆਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 60

पत्नीशाले तथा गोपी रौप्यशृंगा समेखला । क्षौमवस्त्रपरीधाना ध्यायन्ती परमेश्वरम्

ਪਤਨੀਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗੋਪੀ ਖੜੀ ਸੀ—ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਸੁਤਲੇ ਖੌਮ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕੀਤੇ—ਅਤੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।

Verse 61

पतिव्रता पतिप्राणा प्राधान्येन निवेशिता । कृपान्विता विशालाक्षी तेजसा भास्करोपमा

ਉਹ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਸੀ, ਪਤੀ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਣ-ਧਨ ਸੀ; ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾਈ ਗਈ। ਕਰੁਣਾਮਈ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਤੇਜ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਸੀ।

Verse 62

द्योतयंती सदस्तत्र सूर्यस्येव यथा प्रभा । ज्वलमानस्तथा वह्निर्भ्रमंते चर्त्विजस्तथा

ਉਹ ਉੱਥੇ ਯਜ੍ਞ-ਸਭਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣ। ਅਗਨੀ ਵੀ ਦਹਕ ਰਹੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਰਿਤਵਿਜ਼ ਵੀ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਚਲ-ਫਿਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 63

पशूनामवदानानि गृह्णंति द्विजसत्तमाः । प्राप्ता भागार्थिनो देवा विलंबसमयोऽभवत्

ਦੁਇਜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਨਿਯਤ ਹਿੱਸੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਏ। ਆਪਣੇ ਭਾਗ ਦੇ ਅਰਥੀ ਦੇਵਤਾ ਆ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਰ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵਿਲੰਬ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 64

कालहीनं न कर्तव्यं कृतं न फलदं भवेत् । वेदेष्वयमधीकारो दृष्टः सर्वो मनीषिभिः

ਅਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜੋ ਅਕਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਉਹ ਫਲਦਾਇਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਅਧਿਕਾਰ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵਤ੍ਰ ਦਿੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਮਨੀਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਹੈ।

Verse 65

प्रवर्ग्ये क्रियमाणे तु ब्राह्मणैर्वेदपारगैः । क्षीरद्वये हूयमाने मंत्रेणाध्वर्युणा तथा

ਜਦੋਂ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਵਰਗ੍ਯ ਯਾਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਅਧ੍ਵਰ੍ਯੁ ਪੁਰੋਹਿਤ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੋ ਦੁੱਧ-ਆਹੁਤੀਆਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਢਾਲ ਰਿਹਾ ਸੀ—

Verse 66

उपहूतोपहूतेन आगतेषु द्विजन्मसु । क्रियमाणे तथा भक्ष्ये दृष्ट्वा देवी क्रुधान्विता । उवाच देवी ब्रह्माणं सदोमध्ये तु मौनिनम्

ਨਿਯੋਤੇ ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯੋਤੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਏ ਹੋਏ ਦੁਇਜ ਜਦ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਸਭਾ-ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮੌਨ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 67

किमेवं बुध्यते देव कृतमेतद्विचेष्टितम् । मां परित्यज्य यः कामात्कृतवानसि किल्बिषम्

“ਹੇ ਦੇਵ! ਤੂੰ ਐਸਾ ਕਿਵੇਂ ਸੋਚਿਆ ਤੇ ਐਸਾ ਹੀ ਕਰ ਬੈਠਿਆ? ਕਾਮ-ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਪਮਈ ਅਪਰਾਧ ਕਰ ਬੈਠਿਆ ਹੈ।”

Verse 68

न तुल्या पादरजसा समा साऽधिशिरः कृता

ਉਹ ਤਾਂ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦੇ ਵੀ ਸਮਾਨ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ ਭੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਮੰਨ ਕੇ, ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 69

यद्वदंति नराः सर्वे संगताः सदसि स्थिताः । आश्चर्यं च प्रभूणां तु कुरुते यं यमिच्छति

ਸਭ ਲੋਕ ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਇਹੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਪ੍ਰਭੂ-ਸਮਰੱਥ ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਚਾਹੁਣ, ਜਦੋਂ ਚਾਹੁਣ, ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਅਚੰਭਾ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 70

भवता रूपलोभेन कृतं कर्म विगर्हितम्

ਰੂਪ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਕਰ ਬੈਠਿਆ ਹੈਂ।

Verse 71

न पुत्रेषु कृता लज्जा पौत्रेषु च न ते विभो । कामकारकृतं मन्ये ह्येतत्कर्म विगर्हितम्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਅੱਗੇ ਤੈਨੂੰ ਲਾਜ ਆਈ, ਨਾ ਪੌਤਰਾਂ ਅੱਗੇ। ਮੈਂ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ ਇਹ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਕਰਮ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 72

पितामहोऽसि देवानामृषीणां प्रपितामहः । कथं न ते त्रपा जाता आत्मनः पश्यतस्तनुम्

ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਿਤਾਮਹ ਹੈਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ। ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਨਾ ਆਈ?

Verse 73

लोकमध्ये कृतं हास्यमिह चैव विगर्हितः । यद्येष ते स्थितो भावस्तिष्ठ देव नमोऽस्तु ते

ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਵਿਚ ਤੂੰ ਹਾਸੇ ਦਾ ਪਾਤਰ ਬਣਿਆ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਇਹੀ ਭਾਵ ਅਟੱਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਹੈਂ ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਹੁ, ਹੇ ਦੇਵ—ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 74

अहं कथं सखीनां तु दर्शयिष्यामि वै मुखम् । भर्त्रा मे विहिता पत्नी कथमेतदहं वदे

ਮੈਂ ਆਪਣੀਆਂ ਸਖੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਖਾਵਾਂ? ਮੈਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਖਾਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਪਤਨੀ ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ?

Verse 75

ब्रह्मोवाच । ऋत्विग्भिरहमाज्ञप्तो दीक्षा कालोऽतिवर्तते । पत्नीं विना न होमोत्र शीघ्रं पत्नीमिहानय

ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਿਤਵਿਕ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਦੀਕਸ਼ਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਤਨੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇੱਥੇ ਹੋਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ; ਜਲਦੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਓ।

Verse 76

शक्रेणैषा समानीता दत्ता चैवाऽथ विष्णुना । गृहीता च मया त्वं हि क्षमस्वैकं मया कृतम् । न चापराध्यं भूयोऽन्यं करिष्ये तव सुव्रते

ਇਹ ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੇ ਲਿਆ ਕੇ ਪਹੁੰਚਾਈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਮੈਂ ਇਸ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਲਿਆ। ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਹੋਏ ਇਸ ਇਕ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਮਾਫ ਕਰ। ਮੈਂ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਕੋਈ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 77

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा क्रुद्धा ब्रह्माणं शप्तुमुद्यता । यदि मेऽस्ति तपस्तप्तं गुरवो यदि तोषिताः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਉਦਯਤ ਹੋਈ—“ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤਪ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੇ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਹਨ…”

Verse 78

सर्वब्राह्मणशालासु स्थानेषु विविधेष्वपि । न तु ते ब्राह्मणाः पूजां करिष्यंति कदाचन

ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਸ਼ਾਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਦੇ ਭੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ।

Verse 79

ऋते वै कार्तिकीमेकां पूजां सांवत्सरीं तव । करिष्यंति द्विजाः सर्वे सत्येनानेन ते शपे । एतद्बुद्ध्वा न कोपोस्तु हतो हन्ति न संशयः

ਕਾਰਤਿਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਇਕੋ ਸਾਲਾਨਾ ਪੂਜਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਸਾਰੇ ਦਵਿਜ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੇ। ਇਸ ਸੱਚ ਦੀ ਕਸਮ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੀਂ—ਜੋ ਮਾਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵਾਪਸ ਮਾਰਦਾ ਹੈ।

Verse 80

सावित्र्युवाच । भोभोः शक्र त्वयानीता आभीरी ब्रह्मणोऽन्तिकम् । यस्मादीदृक्कृतं कर्म तस्मात्त्वं लप्स्यसे फलम्

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਤੂੰ ਹੀ ਗੋਪਣੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਲੈ ਆਇਆ। ਜਿਹੋ ਜਿਹਾ ਕਰਮ ਤੂੰ ਕਰਵਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ।

Verse 81

यदा संग्राममध्ये त्वं स्थाता शक्र भविष्यसि । तदा त्वं शत्रुभिर्बद्धो नीतः परमिकां दशाम्

ਜਦੋਂ ਤੂੰ, ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ, ਯੁੱਧ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜਾ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਵੈਰੀ ਤੈਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣਗੇ ਅਤੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਦੁਖਦਾਈ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ।

Verse 82

अकिंचनो नष्टसुतः शत्रूणां नगरे स्थितः । पराभवं महत्प्राप्य अचिरादेव मोक्ष्यसे

ਸਭ ਸਾਧਨਾਂ ਤੋਂ ਖਾਲੀ, ਪੁੱਤਰ ਨਾਸ ਹੋਇਆ, ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੋਇਆ—ਵੱਡੀ ਬੇਇੱਜਤੀ ਸਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ।

Verse 83

शक्रं शप्त्वा तदा देवी विष्णुं चाऽथ वचोब्रवीत्

ਸ਼ਕ੍ਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵੀ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 84

गुरुवाक्येन ते जन्म यदा मर्त्ये भवि ष्यति । भार्याविरहजं दुःखं तदा त्वं तत्र भोक्ष्यसे

ਗੁਰੂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦ ਤੂੰ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਪਤਨੀ-ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਦੁੱਖ ਤੂੰ ਭੋਗੇਂਗਾ।

Verse 85

हृतां शत्रुगणैः पत्नीं परे पारे महोदधेः । न च त्वं ज्ञायसे सीतां शोकोपहचेतनः

ਜਦ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਟੋਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮਹਾਂਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰਲੇ ਕੰਢੇ ਲੈ ਜਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਉਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣੇਂਗਾ—ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਤੇਰੀ ਚੇਤਨਾ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 86

भ्रात्रा सह परां काष्ठामापदं दुःखितस्तथा । पशूनां चैव संयोगश्चिरकालं भविष्यति

ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਤੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਪੱਤੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਹੱਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਵੀ ਰਹੇਗੀ।

Verse 87

तथाऽह रुद्रं कुपिता यदा दारुवने स्थितः । तदा ते मुनयः क्रुद्धाः शापं दास्यंति ते हर

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾਰੁਵਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਜਾਏ, ਤਦ ਉਹ ਮੁਨੀ ਵੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਹਰ, ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਣਗੇ।

Verse 88

भोभोः कापालिक क्षुद्र पत्न्योऽस्माकं जिहीर्षसि । तदेतद्भूषितं लिंग भूमौ रुद्र पतिष्यति

ਓਏ ਓਏ, ਨੀਚ ਕਾਪਾਲਿਕ! ਤੂੰ ਸਾਡੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈਂ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਲਿੰਗ, ਹੇ ਰੁਦ੍ਰ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਵੇਗਾ।

Verse 89

विहीनः पौरुषेण त्वं मुनिशापाच्च पीडितः । गंगातीरे स्थिता पत्नी सा त्वामाश्वासयिष्यति

ਪੌਰੁਸ਼ ਤੋਂ ਵਿਹੀਣ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਤੂੰ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਗੰਗਾ-ਤਟ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦੀ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ ਤੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇਵੇਗੀ।

Verse 90

अग्ने त्वं सर्वभक्षोऽसि पूर्वं पुत्रेण मे कृतः । भ्रूणहा धर्म इत्येष कथं दग्धं दहाम्यहम्

ਹੇ ਅਗਨੀ! ਤੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈਂ; ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਐਸਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਪਰ ‘ਭ੍ਰੂਣ-ਹੱਤਿਆ ਧਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ’—ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੜ ਚੁੱਕਾ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਾੜਾਂ?

Verse 91

जातवेदस रुद्रस्त्वां रेतसा प्लावयिष्यति । मेध्येषु च कृतज्वाला ज्वालया त्वां ज्वलिष्यति

ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ! ਰੁਦ੍ਰ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੇਤਸ ਨਾਲ ਡੁਬੋ ਦੇਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਯਜ੍ਞਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅੱਗ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਆਪਣੀ ਤਪਤ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਸਾੜੇਗੀ।

Verse 92

ब्राह्मणानृत्विजः सर्वान्सावित्री ह्यशपत्तदा

ਤਦ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ—ਜੋ ਰਿਤ੍ਵਿਜ਼ (ਯਜ੍ਞ-ਪੁਰੋਹਿਤ) ਸਨ—ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 93

प्रतिग्रहाग्निहोत्राश्च वृथा दारा वृथाश्रमाः । सदा क्षेत्राणि तीर्थानि लोभादेव गमिष्यथ

ਤੁਹਾਡਾ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋਵੇਗਾ; ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋਣਗੇ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥ, ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋਣਗੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸ਼੍ਰਮ। ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੋਗੇ।

Verse 94

परान्नेषु सदा तृप्ता अतृप्ताः स्वगृहेषु च । अयाज्ययाजनं कृत्वा कुत्सितस्य प्रतिग्रहम्

ਪਰਾਏ ਅੰਨ ਨਾਲ ਸਦਾ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਅਤ੍ਰਿਪਤ—ਅਯਾਜ੍ਯਾਂ ਲਈ ਯਾਜਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਨੀਚ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕੂਤਸਿਤ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ (ਦਾਨ) ਲੈ ਕੇ।

Verse 95

वृथा धनार्जनं कृत्वा व्यवश्चैव तथा वृथा । मृतानां तेन प्रेतत्वं भविष्यति न संशयः

ਵਿਅਰਥ ਧਨ ਜੋੜ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਕੇ—ਉਸ ਕਰਕੇ ਮਰੇ ਹੋਇਆਂ ਲਈ ਪ੍ਰੇਤ-ਅਵਸਥਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 96

एवं शक्रं तथा विष्णुं रुद्रं वै पावकं तथा । ब्रह्माणं ब्राह्मणांश्चैव सर्वांस्तानशपत्तदा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਵਿਸ਼ਣੁ, ਰੁਦ੍ਰ, ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ), ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ—ਉਹ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 97

शापं दत्त्वा तथा तेषां तदा सावस्थिता स्थिरा

ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਉਹ ਤਦ ਅਡੋਲ ਤੇ ਅਟੱਲ ਖੜੀ ਰਹੀ।

Verse 98

लक्ष्मीः प्राह सखीं तां च इन्द्राणी च वरानना । अन्या देव्यस्तथा प्राहुः साऽह स्थास्यामि नात्र वै । तत्र चाहं गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न तु ध्वनिम्

ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਸਖੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ; ਹੋਰ ਦੇਵੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਆਖਿਆ। ਉਹ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਤਈ ਨਹੀਂ ਰਹਾਂਗੀ; ਮੈਂ ਉਥੇ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਧੁਨੀ ਨਾ ਸੁਣਾਈ ਦੇਵੇ।”

Verse 99

ततस्ताः प्रमदाः सर्वाः प्रयाताः स्वं निकेतनम् । सावित्री कुपिता तासां पुनः शापाय चोद्यता

ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ਾਪ ਦੇਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਹੋਈ।

Verse 100

यस्मान्मां संपरित्यज्य गतास्ता देवयोषितः । तासामपि तथा शापं प्रदास्ये कुपिता भृशम्

“ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੇਵੀ-ਸਤ੍ਰੀਆਂ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਵੀ—ਘੋਰ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇਵਾਂਗੀ।”

Verse 101

नैकत्र वासो लक्ष्म्यास्तु भविष्यति कदाचन । रुद्रापि चंचला तावन्मूर्खेषु च वसिष्यसि

“ਲਕਸ਼ਮੀ ਕਦੇ ਵੀ ਇਕ ਥਾਂ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਵੱਸੇਗੀ। ਅਤੇ ਤੂੰ, ‘ਰੁਦ੍ਰਾ’ ਕਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਭੀ, ਤਦ ਤੱਕ ਚੰਚਲ ਰਹੇਂਗੀ ਅਤੇ ਮੂਰਖਾਂ ਵਿਚ ਵੱਸੇਂਗੀ।”

Verse 102

म्लेच्छेषु पर्वतीयेषु कुत्सिते कुष्ठिते तथा । वाचाटे चावलिप्ते च अभिशस्ते दुरात्मनि । एवंविधे नरे तुभ्यं वसतिः शापकारिता

“ਇਸ ਸ਼ਾਪ ਕਰਕੇ ਤੇਰਾ ਵਾਸ ਐਸੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ: ਮਲੇਛ, ਪਹਾੜੀ ਵਸਨੀਕ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ, ਕੋੜ੍ਹੀ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ, ਅਹੰਕਾਰੀ, ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਏ ਹੋਏ ਅਤੇ ਦੁਸ਼ਟ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ।”

Verse 103

शापं दत्त्वा ततस्तस्या इन्द्राणीमशपत्तदा

ਇਉਂ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਇੰਦਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।

Verse 104

त्वष्टुर्वाचा गृहीतेन्द्रे पत्यौ ते दुष्टकारिणि । नहुषाय गते राज्ये दृष्ट्वा त्वां याचयिष्यति

“ਹੇ ਕੁਕਰਮੀ! ਜਦੋਂ ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਇੰਦਰ ਤਵਸ਼ਟ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਰਾਜ ਨਹੁਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ, ਤਦ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ (ਅਨੁਚਿਤ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ) ਮੰਗੇਗਾ।”

Verse 105

अहमिन्द्रः कथं चैषा नोपतिष्ठति चालसा । सर्वान्देवान्हनिष्यामि लप्स्ये नाहं शचीं यदि

“ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਹਾਂ—ਇਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਕਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ? ਜੇ ਮੈਂ ਸ਼ਚੀ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾਵਾਂ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿਆਂਗਾ!”

Verse 106

नष्टा त्वं च तदा शस्ता वने महति दुःखिता । वसिष्यसि दुराचारे शापेन मम गर्विते

“ਤਦ ਤੂੰ ਤਿਆਗੀ ਜਾਵੇਂਗੀ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਹੰਕਾਲੀ ਜਾਵੇਂਗੀ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ। ਹੇ ਗਰਵਿਤੇ, ਦੁਰਾਚਾਰਣੀ! ਮੇਰੇ ਸ਼ਾਪ ਨਾਲ ਤੂੰ ਓਥੇ ਵੱਸੇਂਗੀ।”

Verse 107

देवभार्यासु सर्वासु तदा शापमयच्छत

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਦੇਵ-ਪਤਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਉਚਾਰਿਆ।

Verse 108

न चापत्यकृता प्रीतिः सर्वास्वेव भविष्यति । दह्यमाना दिवारात्रौ वंध्याशब्देन दुःखिताः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੰਤਾਨ-ਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਦਿਨ ਰਾਤ ਦੁੱਖ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜਦੀਆਂ, ‘ਬਾਂਝ’ ਦੇ ਤਾਣੇ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।

Verse 109

गौरीमेवं तथा शप्त्वा सा देवी वरवर्णिनी । उच्चै रुरोद सावित्री भर्तृ यज्ञाद्बहिः स्थिता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕੇ, ਉਹ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਹੋਈ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਰੋਈ।

Verse 110

रोदमाना तु सा दृष्टा विष्णुना च प्रसादिता । मा रोदीस्त्वं विशालाक्षि एह्यागच्छ सदः शुभे

ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਂਦੀ ਦੇਖ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ: “ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਾ ਰੋ; ਆ, ਸ਼ੁਭ ਸਦਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ।”

Verse 111

प्रविष्टा च शुभे यागे मेखलां क्षौमवाससी । गृहाण दीक्षां ब्रह्माणि पादौ ते प्रणमे शुभे

ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਯਾਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ, ਕਮਰਬੰਦ ਅਤੇ ਖੌਮ ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ। “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ; ਹੇ ਸ਼ੁਭੇ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ/ਕਰਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 112

एवमुक्ताऽब्रवीदेनं नाहं कुर्यां वचस्तव । तत्राहं च गमिष्यामि यत्र श्रोष्ये न च ध्वनिम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਥਾਂ ਜਾਵਾਂਗੀ ਜਿੱਥੇ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਧੁਨੀ ਤੱਕ ਨਾ ਸੁਣਾਂ।”

Verse 113

एतावदुक्त्वा व्यरमदुच्चैः स्थाने क्षितौ स्थिता

ਇਤਨਾ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਸਥਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੜੀ ਹੀ ਠਹਿਰ ਗਈ।

Verse 114

विष्णुस्तदग्रतः स्थित्वा बद्ध्वा च करसंपुटम् । तुष्टाव प्रणतो भूत्वा भक्त्या परमया युतः

ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂ ਉਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 115

विष्णुरुवाच । नमोऽस्तु ते महादेवि भूर्भुवःस्वस्त्रयीमयि । सावित्रि दुर्गतरिणि त्वं वाणी सप्तधा स्मृता

ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੋਵੇ—ਤੂੰ ਭੂਰ-ਭੁਵਹ-ਸ੍ਵਹ ਅਤੇ ਤ੍ਰੈਵੇਦ-ਸਰੂਪ ਹੈਂ। ਹੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਤੂੰ ਵਾਣੀ ਦੇ ਸੱਤ ਰੂਪਾਂ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈਂ।

Verse 116

सर्वाणि स्तुतिशास्त्राणि लक्षणानि तथैव च । भविष्या सर्वशास्त्राणां त्वं तु देवि नमोऽस्तु ते

ਸਾਰੀਆਂ ਸ্তুਤੀ-ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੀ ਆਗਾਮੀ ਮੂਲ-ਸ੍ਰੋਤ ਬਣੇਗੀ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 117

श्वेता त्वं श्वेतरूपासि शशांकेन समानना । शशिरश्मिप्रकाशेन हरिणोरसि राजसे । दिव्यकुंडलपूर्णाभ्यां श्रवणाभ्यां विभूषिता

ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਧਵਲ ਹੈਂ, ਧਵਲ-ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਹੈਂ; ਤੇਰਾ ਮੁਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਵਰਗਾ ਹੈ। ਚੰਦ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਤੂੰ ਹਰਿਣ-ਚਰਮ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੀ ਹੈਂ। ਦਿਵ੍ਯ ਕੁੰਡਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਕਾਨ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ।

Verse 118

त्वं सिद्धिस्त्वं तथा ऋद्धिः कीर्तिः श्रीः संततिर्मतिः । संध्या रात्रि प्रभातस्त्वं कालरात्रिस्त्वमेव च

ਤੂੰ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਰਿੱਧੀ; ਤੂੰ ਹੀ ਕੀਰਤੀ, ਸ਼੍ਰੀ, ਸੰਤਾਨ ਅਤੇ ਮਤਿ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਸੰਧਿਆ, ਰਾਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਤ ਹੈਂ—ਅਤੇ ਤੂੰ ਹੀ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ ਵੀ ਹੈਂ।

Verse 119

कर्षुकाणां यथा सीता भूतानां धारिणी तथा । एवं स्तुवंतं सावित्री विष्णुं प्रोवाच सुव्रता

ਜਿਵੇਂ ਹਲ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਸੀਤਾ (ਹਲ ਦੀ ਲਕੀਰ) ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਸਭ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਧਾਰਣੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਕਿਹਾ।

Verse 120

सम्यक्स्तुता त्वया पुत्र अजेयस्त्वं भविष्यसि । अवतारे सदा वत्स पितृमातृसु वल्लभः

ਪੁੱਤਰ, ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਯਥਾਰਥ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਅਜੇਯ ਹੋਵੇਂਗਾ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਤਸ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਿਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਰਹੇਗਾ।

Verse 121

अनेन स्तवराजेन स्तोष्यते यस्तु मां सदा । सर्वदोषविनिर्मुक्तः परं स्थानं गमिष्यति

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਸਤਵਰਾਜ—‘ਸਤੁਤੀਆਂ ਦੇ ਰਾਜਾ’—ਨਾਲ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ।

Verse 122

गच्छ यज्ञं चिरं तस्य समाप्तिं नय पुत्रक

ਜਾ, ਪੁੱਤਰ, ਅਤੇ ਉਸ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਪੂਰਨਤਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ।

Verse 123

कुरुक्षेत्रे प्रयागे च भविष्ये यज्ञकर्मणि । समीपगा स्थिता भर्तुः करिष्ये तव भाषितम्

ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਯਜ્ઞ-ਕਰਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਕਰਾਂਗੀ।

Verse 124

एवमुक्तो गतो विष्णुर्ब्रह्मणः सद उत्तमम् । सावित्री तु समायाता प्रभासे वरवर्णिनि

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਧਾਮ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 125

गतायामथ सावित्र्यां गायत्री वाक्यमब्रवीत्

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਚਲੀ ਗਈ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 126

शृण्वंतु मुनयो वाक्यं मदीयं भर्तृसन्निधौ । यदहं वच्मि संतुष्टा वरदानाय चोद्यता

ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਸੁਣਨ। ਜੋ ਮੈਂ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ, ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ, ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।

Verse 127

ब्रह्माणं पूजयिष्यंति नरा भक्तिसमन्विताः । तेषां वस्त्रं धनं धान्यं दाराः सौख्यं सुताश्च वै

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਨਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵਸਤ੍ਰ, ਧਨ, ਧਾਨ, ਪਤਨੀਆਂ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣਗੇ।

Verse 128

अविच्छिन्नं तथा सौख्यं गृहं वै पुत्रपौत्रिकम् । भुक्त्वाऽसौ सुचिरं कालं ततो मोक्षं गमिष्यति

ਅਟੁੱਟ ਸੁਖ ਅਤੇ ਪੁੱਤਰ-ਪੌਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਧੰਨ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ—ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੱਕ ਭੋਗ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 129

शक्राहं ते वरं वच्मि संग्रामे शत्रुभिः सह । तदा ब्रह्मा मोचयिता गत्वा शत्रुनिकेतनम्

ਹੇ ਸ਼ਕ੍ਰ! ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਕ ਵਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ: ਜਦ ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂਗਾ, ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੱਕ ਜਾ ਕੇ ਤੇਰਾ ਮੁਕਤਿਦਾਤਾ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 130

सपुत्रशत्रुनाशात्त्वं लप्स्यसे च परं मुदम् । अकंटकं महद्राज्यं त्रैलोक्ये ते भविष्यति

ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਪਾਵੇਂਗਾ; ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਨਿਰਵਿਘਨ, ਮਹਾਨ ਰਾਜ ਅਧਿਕਾਰ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 131

मर्त्यलोके यदा विष्णो ह्यवतारं करिष्यसि । भ्रात्रा सह परं दुःखं स्वभार्या हरणं च यत्

ਅਤੇ ਹੇ ਵਿਸ਼ਨੂ! ਜਦ ਤੂੰ ਮਰਤ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰੇਂਗਾ, ਤਦ ਭਰਾ ਸਮੇਤ ਤੈਨੂੰ ਪਰਮ ਦੁੱਖ ਹੋਵੇਗਾ—ਅਰਥਾਤ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਹਰਨ।

Verse 132

हत्वा शत्रुं पुनर्भार्यां लप्स्यसे सुरसन्निधौ । गृहीत्वा तां पुनः प्राज्यं राज्यं कृत्वा गमिष्यसि

ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਤੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਫਿਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ ਕੇ, ਫਲਦਾਇਕ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ, ਤੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰੇਂਗਾ।

Verse 133

एकादश सहस्राणि कृत्वा राज्यं पुनर्दिवम् । ख्यातिस्ते विपुला लोके चानुरागो भविष्यति

ਗਿਆਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਰਾਜ ਕਰ ਕੇ ਤੂੰ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਰਤੇਂਗਾ। ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਕੀਰਤੀ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਉਪਜੇਗਾ।

Verse 134

गायत्री ब्राह्मणांस्तांश्च सर्वानेवाब्रवीदिदम्

ਤਦ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 135

युष्माकं प्रीणनं कृत्वाऽ तृप्तिं यास्यंति देवताः । भवंतो भूमिदेवा वै सर्वे पूज्या भविष्यथ

ਤੁਹਾਡੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਕਰਵਾ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਭੀ ਸੰਤੋਖ ਪਾਂਦੇ ਹਨ। ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਤੀ ਦੇ ਦੇਵ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋਵੋਗੇ।

Verse 136

युष्माकं पूजनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः । प्राणायामेन चैकेन सर्वमेतत्तरिष्यथ

ਤੁਹਾਡੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ, ਅਨੇਕਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਅਤੇ ਇਕੋ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸਭ (ਦੋਸ਼ ਤੇ ਕਠਿਨਾਈਆਂ) ਪਾਰ ਕਰ ਲਵੋਗੇ।

Verse 137

प्रभासे तु विशेषेण जप्त्वा मां वेदमातरम् । प्रतिग्रहकृतान्दोषान्न प्राप्स्यध्वं द्विजोत्तमाः

ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਮੈਨੂੰ—ਵੇਦਮਾਤਾ ਨੂੰ—ਜਪ ਕੇ, ਹੇ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜੋ, ਦਾਨ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਪਜੇ ਦੋਸ਼ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣਗੇ।

Verse 138

पुष्करे चान्नदानेन प्रीताः सर्वे च देवताः । एकस्मिन्भोजिते विप्रे कोटिर्भवतिभोजिता

ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਨਾਲ ਮਾਨੋ ਕਰੋੜਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਇਆ ਹੋਵੇ।

Verse 139

ब्रह्महत्यादिपापानि दुरितानि च यानि च । तरिष्यंति नराः सर्वे दत्ते युष्मत्करे धने

ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਆਦਿ ਪਾਪ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਵੀ ਦੁਰਿਤ ਹਨ—ਜਦ ਧਨ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਭ ਮਨੁੱਖ ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 140

महीयध्वे तु जाप्येन प्राणायामैस्त्रिभिः कृतैः । ब्रह्महत्यासमं पापं तत्क्षणादेव नश्यति

ਪਰ ਜਪ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਮਹਾਨ ਸਨਮਾਨ ਪਾਵੋਗੇ। ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਸਮਾਨ ਪਾਪ ਵੀ ਉਸੇ ਛਿਨ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 141

दशभिर्जन्मजनितं शतेन तु पुरा कृतम् । त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्री हंति किल्बिषम्

ਦਸ ਜਪਾਂ ਨਾਲ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਇਸ ਜਨਮ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਸੌ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕੀਤੇ ਪਾਪ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਮੈਲ ਵੀ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 142

एवं ज्ञात्वा सदा पूज्या जाप्ये च मम वै कृते । भविष्यध्वं न सन्देहो नात्र कार्या विचारणा

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਕਰੋ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਜਪ ਕਰਦੇ ਰਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲ ਪਾਵੋਗੇ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਇੱਥੇ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 143

ओंकारेण त्रिमात्रेण सार्धेन च विशेषतः । पूज्याः सर्वे न सन्देहो जप्त्वा मां शिरसा सह

ਤਿੰਨ ਮਾਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਓੰਕਾਰ (ਪ੍ਰਣਵ) ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੋੜੇ ਰੂਪ ਨਾਲ—ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ—ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਜਪ ਕੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 144

अष्टाक्षरस्थिता चाहं जगद्व्याप्तं मया त्विदम् । माताऽहं सर्ववेदानां वेदैः सर्वैरलङ्कता

ਮੈਂ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹੀ ਵਿਆਪਤ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਭ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹਾਂ।

Verse 145

जत्वा मां परमां सिर्द्धि पश्यन्ति द्विजसत्तमाः । प्राधान्यं मम जाप्येन सर्वेषां वो भविष्यति

ਮੈਨੂੰ ਜਪ ਕੇ ਤੇ ਪੂਜ ਕੇ, ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਮੰਤਰ ਦੇ ਜਪ ਨਾਲ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਧਾਨਤਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 146

गायत्रीसारमात्रोऽपि वरं विप्रः सुयन्त्रितः । नायंत्रितश्चतुर्वेदः सर्वाशी सर्वविक्रयी

ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸਾਰ ਮਾਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ, ਜੇ ਸੁਯੰਤਰਿਤ ਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ। ਪਰ ਜੋ ਅਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹੈ—ਚਾਹੇ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 147

यस्माद्भवतां सावित्र्या शापो दत्तो सदे त्विह । अत्र दत्तं हुतं चापि सर्वमक्षयकारकम् । दत्तो वरो मया तेन युष्माकं द्विजसत्तमाः

ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਅਖੰਡ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

Verse 148

अग्निहोत्रपरा विप्रास्त्रिकालं होमदायिनः । स्वर्गं ते तु गमिष्यंति एकविंशतिभिः कुलैः

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਗ્નਿਹੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ ਹਨ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਵੇਲਿਆਂ ਹੋਮ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਆਪਣੇ ਇਕੀ ਕੁਲਾਂ ਸਮੇਤ।

Verse 149

एवं शक्रे च विष्णौ च रुद्रे वै पावके तथा । ब्रह्मणो ब्रह्मणानां च गायत्री सा वरं ददौ । तस्मिन्काले वरं दत्त्वा ब्रह्मणः पार्श्वगाऽभवत्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ), ਵਿਸ਼ਣੂ, ਰੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਪਾਵਕ (ਅਗਨੀ) ਨੂੰ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਵੀ, ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵਰ ਦਿਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪਾਸ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 150

हरिणा तु समाख्यातं लक्ष्म्याः शापस्य कारणम् । युवतीनां च सर्वासां शापस्तासां पृथक्पृथक्

ਫਿਰ ਹਰਿ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਯੁਵਤੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਏ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸ਼ਾਪਾਂ ਦਾ ਵੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ—ਹਰ ਇਕ ਦਾ ਆਪਣਾ ਆਪਣਾ।

Verse 151

लक्ष्म्यास्तदा वरं प्रादाद्गायत्री ब्रह्मणः प्रिया

ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਗਾਇਤ੍ਰੀ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 152

अकुत्सिताः सदा पुत्रि तव वासेन शोभने । भविष्यति न संदेहः सर्वेभ्यः प्रीतिदायकाः

‘ਹੇ ਧੀਏ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਿੰਦਿਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ; ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਤੇਰੇ ਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਮਨਭਾਵਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।’

Verse 153

ये त्वया वीक्षिताः सर्वे सर्वे वै पुण्यभाजनाः । तेषां जातिः कुलं शीलं धर्मश्चैव वरानने

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਉੱਤੇ ਤੂੰ ਨਿਗਾਹ ਪਾਈ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੁੰਨ ਦੇ ਪਾਤਰ ਹਨ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤਿ, ਕੁਲ, ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਧਰਮ ਭੀ ਸ਼ੁਭ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 154

परित्यक्तास्त्वया ये तु ते नरा दुःखभागिनः । सभायां ते न शोभन्ते मन्यन्ते न च पार्थिवैः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਰਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈਂ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਦੇ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਸਭਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਮਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ।

Verse 155

आशिषश्चैव तेषां तु कुर्वते वै द्विजोत्तमाः । सौजन्यं तेषु कुर्वन्ति नप्ता भ्राता पिता गुरुः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਦਵਿਜ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੌਤਰਾ, ਭਰਾ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਵੀ ਸੌਜਨ੍ਯ ਤੇ ਦਇਆ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।

Verse 156

बांधवोऽसि न संदेहो न जीवेऽहं त्वया विना । त्वयि दृष्टे प्रसन्ना मे दृष्टिर्भवति शोभना । मनः प्रसीदतेऽत्यर्थं सत्यंसत्यं वदामि ते

ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬਾਂਧਵ ਹੈਂ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਤੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਅਤਿ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ-ਸੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 157

एवंविधानि वाक्यानि त्वया दृष्ट्या निरीक्षिते । सज्जनास्ते वदिष्यन्ति जनानां प्रीतिदायकाः

ਜਦ ਤੂੰ ਐਸੀ ਕਿਰਪਾਲੂ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਵੇਖਦੀ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੱਜਣ ਲੋਕ ਐਸੇ ਬਚਨ ਬੋਲਣਗੇ ਜੋ ਸਭ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।

Verse 158

इन्द्राणि नहुषः प्राप्य स्वर्गं त्वां याचयिष्यति । अदृष्ट्वा तु हतः पापो अगस्त्यवचनाद्द्रुतम्

ਹੇ ਇੰਦਰਾਣੀ! ਨਹੁਸ਼ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਤੇਰੇ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇਗਾ। ਪਰ ਤੇਰਾ ਯਥੋਚਿਤ ਦਰਸ਼ਨ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਉਹ ਪਾਪੀ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਵਚਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਦੰਡਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।

Verse 159

सर्पत्वं समनुप्राप्य प्रार्थयिष्यति तं मुनिम् । दर्पेणाहं विनष्टोऽस्मि शरणं मे मुने भव

ਸਰਪ-ਰੂਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰੇਗਾ: ‘ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ; ਹੇ ਮੁਨੇ, ਮੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਬਣੋ।’

Verse 160

वाक्येन तेन तस्यासौ नृपस्य भगवानृषिः । कृत्वा मनसि कारुण्यमिदं वचनमब्रवीत्

ਉਸ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਰੁਣਾ ਧਾਰ ਕੇ ਇਹ ਉੱਤਰ ਕਿਹਾ।

Verse 161

उत्पत्स्यति कुले राजा त्वदीये कुरुनंदन । सार्पं कलेवरं दृष्ट्वा प्रश्नैस्त्वामुद्धरिष्यति

ਹੇ ਕੁਰੂ-ਨੰਦਨ! ਤੇਰੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰਾਜਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਤੇਰਾ ਸਰਪ-ਦੇਹ ਵੇਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਤੋਂ ਉਧਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।

Verse 162

सोऽप्यजगरतां त्यक्त्वा पुनः स्वर्गं गमिष्यति । अश्वमेधे कृते भर्त्रा सह यासि पुनर्दिवि । प्राप्स्यसे वर दानेन ममानेन सुलोचने

ਉਹ ਵੀ ਅਜਗਰ-ਅਵਸਥਾ ਤਿਆਗ ਕੇ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦੋਂ ਤੇਰੇ ਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੂੰ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਦਿਵ੍ਯ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਵੇਂਗੀ। ਹੇ ਸੁਲੋਚਨੇ! ਮੇਰੇ ਇਸ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਤੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਂਗੀ।

Verse 163

देवपत्न्यस्तदा सर्वास्तुष्टया परिभाषिताः । अपत्यैरपि हीनाः स्युर्नैव दुःखं भविष्यति

ਤਦੋਂ ਦੇਵਪਤਨੀਆਂ ਸਭ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਤਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੰਝੀਆਂ ਰਹਿਣ ਤਾਂ ਭੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 164

इति दत्त्वा वरान्देवी गायत्री लोकसंमता । जगामादर्शनं देवी सर्वेषां पश्यतां तदा

ਇਉਂ ਵਰ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮੰਨੀ ਹੋਈ ਦੇਵੀ ਗਾਇਤ੍ਰੀ, ਸਭ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਈ।

Verse 165

सावित्री तु तदा देवी प्रभासं क्षेत्रमागता । कृतस्मरस्य शृङ्गे तु श्रीसोमेश्वरपूर्वतः

ਤਦੋਂ ਦੇਵੀ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਈ—ਕ੍ਰਿਤਸਮਰ ਨਾਮਕ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ।

Verse 166

मन्वन्तरे चाक्षुषे च द्वितीये द्वापरे शुभे । तत्र यज्ञः समारब्धो ब्रह्मणा लोककारिणा

ਦੂਜੇ, ਚਾਕ੍ਸ਼ੁਸ਼ ਮਨਵੰਤਰ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਉਪਕਾਰਕ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਯਜ੍ਞ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।

Verse 167

यज्ञे याता महात्मानो देवाः सप्तर्षयो वराः । स्वायंभुवे तु ये शस्ताः शप्तास्ते चाभवन्पुरा

ਉਸ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇਵਤਾ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਪਤ਋ਸ਼ੀ ਆਏ। ਜੋ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਨ, ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਪਤ ਵੀ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਸਨ।

Verse 168

तस्मात्कालात्समारभ्य प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः

ਉਸ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਨਿਵਾਸੀ ਹੋ ਗਏ।

Verse 169

सावित्री लोकजननी लोकानुग्रहकारिणी । यस्तां पूजयते भक्त्या पक्षमेकं निरंतरम् । ब्रह्मपूजाविधानेन तस्य पुत्रो ध्रुवो भवेत्

ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਨਨੀ ਹੈ, ਜੀਵਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਪੱਖ ਨਿਰੰਤਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਧ੍ਰੁਵ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 170

पाण्डुकूपे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा लिंगानि पञ्च वै । पाण्डवैः स्थापितानीह दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत्

ਪਾਂਡੁ-ਕੂਪ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਪੰਜ ਲਿੰਗਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 171

ज्येष्ठस्य पूर्णिमायां तु सावित्रीस्थलसंनिधौ । पठेद्यो ब्रह्मसूक्तानि मुच्यते सर्वपातकैः

ਜੇਠ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ-ਸਥਲ ਦੇ ਸਨਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ-ਸੂਕਤ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 172

एतत्ते सर्वविख्यातमाख्यातं कल्मषापहम् । यश्चेदं शृणुयाद्भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम्

ਇਹ ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਮਲਿਨਤਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।