
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਅੰਦਰ ਈਸ਼ਵਰ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਲਲੇਖਿਤ ਇਕ ਤੀਰਥ/ਮੰਦਰ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਧਨੁਸ਼-ਲੰਬਾਈਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਲਿੰਗ ਨੂੰ “ਅਨੰਤేశਵਰ” ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੰਤ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਅਤੇ ਨਾਗਰਾਜ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਧਾਮ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਨਾਗ-ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਾਵ ਜੁੜਦਾ ਹੈ। ਫਾਲਗੁਣ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ, ਆਹਾਰ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ‘ਤੇ ਸੰਯਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਕ ਪੰਚੋਪਚਾਰ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇ—ਇਹ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਸੱਪ ਦੇ ਡੰਗ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ ਦਾ ਅੱਗੇ ਨਾ ਵਧਣਾ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ “ਅਨੰਤ-ਵ੍ਰਤ” ਦੀ ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਮਧੁ-ਪਾਇਸ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲੇ ਪਾਇਸ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣਾ—ਦਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀ-ਸਤਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੇ ਅਟੁੱਟ ਅੰਗ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तस्य दक्षिणतः स्थितम् । ईशाने लक्ष्मणेशाच्च धनुषां षोडशे प्रिये
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਉਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ—ਈਸ਼ਾਨ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਲਕਸ਼ਮਣੇਸ਼ ਤੋਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਧਨੁਸ਼ ਦੂਰ।
Verse 2
अनन्तेश्वरनामानमनन्तेन प्रतिष्ठितम् । नागराजेन देवेशि ज्ञात्वा क्षेत्रं तु पावनम्
ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਅਨੰਤేశਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਅਨੰਤ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਨਾਗਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪਾਵਨ ਮੰਨਿਆ।
Verse 3
यस्तु तं पूजयेद्देवि पंचम्यां फाल्गुने सिते । पञ्चोपचारविधिना जिताहारो जितेन्द्रियः
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਫਾਲਗੁਨ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ, ਪੰਜ ਉਪਚਾਰਾਂ ਦੀ ਵਿਧੀ ਨਾਲ, ਆਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 4
न तं दशंति फणिनो दश वर्षाणि पंच च । विषं न क्रमते देवि देहे त्वचरमेव वा
ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਦਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਸੱਪ ਨਹੀਂ ਡੰਗਦੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਵਿਸ਼ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਤਈ ਫੈਲਦਾ ਹੈ।
Verse 5
तस्मात्तं पूजयेद्यत्नात्पंचम्यां च विशेषतः
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ।
Verse 6
तत्रानंतव्रतं कार्यं मधुपायससंयुतम् । पायसं मधुसंयुक्तं देयं विप्राय भोजनम्
ਉੱਥੇ ਅਨੰਤ-ਵ੍ਰਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲੇ ਖੀਰ ਸਮੇਤ। ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ-ਯੁਕਤ ਖੀਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਭੋਜਨ-ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 161
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्येऽनन्तेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकषष्ट्युत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਅਨੰਤేశਵਰ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਇਕਾਹਠਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।