Adhyaya 153
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸਥਿਤ ਹਿਰਣ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ਦਾਇਕ ਮਹਾਤਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲਿੰਗ ਕ੍ਰਿਤਸਮਰਾ, ਅਗਨਿਤੀਰਥ, ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ; ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ ਦੇ ਕੋਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ‘ਪੰਜ ਭੈਰਵ’ ਵੀ ਇਸ ਧਾਮ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਿਸਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪੂਰਬ ਪਾਸੇ ਘੋਰ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਕੇ ਉੱਤਮ ਯਜ੍ਞ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਹਿੱਸੇ ਲਈ ਆਏ, ਪਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ (ਮਾਨਧਨ) ਘੱਟ ਪੈ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਯਜ੍ਞ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਗਈ। ਤਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਅੱਗੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਦੇਵਹਿਤ ਲਈ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ‘ਕਾਂਚਨ-ਵਾਹਿਨੀ’ (ਸੁਵਰਨ-ਵਾਹਿਨੀ) ਬਣ ਗਈ। ਉਸ ਦੀ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਵਹਿੰਦੀ ਧਾਰਾ ਤੋਂ ਅਣਗਿਣਤ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਉਪਜੇ ਅਤੇ ਅਗਨਿਤੀਰਥ ਤੱਕ ਖੇਤਰ ਭਰ ਗਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਹ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕਮਲ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਵੰਡ ਕੇ ਯਜ੍ਞ ਸੰਪੰਨ ਕੀਤਾ; ਬਚੇ ਕਮਲ ਧਰਤੀ ਹੇਠ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ—ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ‘ਹਿਰਣ੍ਯੇਸ਼ਵਰ’, ਜਿਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ ਦਾ ਜਲ ਕਈ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਦੱਬੇ ਕਮਲਾਂ ਕਰਕੇ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਪੂਜਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਾਘ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਸਮਾਨ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣਨ-ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਵਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि हिरण्येश्वरमुत्तमम् । ब्रह्मकुण्डस्य वायव्ये धनुषां द्वितये स्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਹ્મਕੁੰਡ ਦੇ ਵਾਯਵ੍ਯ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਪਾਸੇ, ਦੋ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਉੱਤਮ ਹਿਰਣ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ।”
Verse 2
सर्वपापप्रशमनं दारिद्र्यौघविनाशनम् । कृतस्मराच्च परतो ह्यग्नितीर्थाच्च पूर्वतः
ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕ੍ਰਿਤਸ੍ਮਰਾ ਦੇ ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਅਗ੍ਨਿਤੀਰਥ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 3
यमेश्वराच्च नैरृत्ये समुद्रस्योत्तरे तथा । तस्य लिंगस्य प्राग्भागे ब्रह्मा तेपे महत्तपः । आराधयामास तदा देवदेवं त्रिलोचनम्
ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੈਰ੍ਰਿਤ੍ਯ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਪਾਸੇ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ; ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਮਹਾਨ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤਦ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 4
ततस्तुष्टो महादेवो ब्रह्मन्ब्रूहि वरो मम
ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਬੋਲੋ—ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਵਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਹੈ।”
Verse 5
ब्रह्मोवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव याज यामीति मे मतिः । स्थानं च यन्महापुण्यं तन्ममाख्यातुमर्हसि
ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ, ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਯਜ੍ਞ ਕਰਾਂ। ਅਤੇ ਜੋ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਚਿਤ ਹੈ।”
Verse 6
ईश्वर उवाच । कृतस्मराद्ब्रह्मकुंडं यमेशात्सागरावधि । एतदंतरमासाद्य पापी चापि विमुच्यते
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰਿਤਸਮਰਾ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ ਤੱਕ ਅਤੇ ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੱਕ—ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਾਪੋਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
वहेद्विषुवती तत्र सदा पुण्यात्मनां नृणाम् । यत्र तत्र कुरु विभो मनसा ते यथेप्सितम्
ਉੱਥੇ ਵਿਸੁਵਤੀ ਨਦੀ ਸਦਾ ਪੁਣਿਆਤਮਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਹਿੰਦੀ ਰਹੇ। ਹੇ ਵਿਭੋ, ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰ।
Verse 8
इत्युक्तः स तदा ब्रह्मा प्रारेभे यज्ञमुत्तमम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਤਦੋਂ ਹੀ ਉੱਤਮ ਯਜ્ઞ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ।
Verse 9
ततो भागार्थिनो देवा इन्द्राद्यास्तत्र चागताः । ऋषयो भागकामास्तु सर्वे तत्र समागताः
ਫਿਰ ਭਾਗ ਦੇ ਇੱਛੁਕ ਦੇਵਤਾ—ਇੰਦਰ ਆਦਿ—ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਭਾਗ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।
Verse 10
ततो यज्ञागतेभ्यः स दक्षिणामददात्पुनः । ततोऽथ दक्षिणा क्षीणा दीयमाना यशस्विनि
ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਯਜ्ञ ਲਈ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਦਿੰਦੇ ਦਿੰਦੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਘਟ ਕੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਲੱਗੀ।
Verse 11
ततोब्रह्मा बहूद्विग्नो दध्यौ वै मनसा तदा । बद्धाञ्जलिपुटो भूत्वा इदं वचनमब्रवीत्
ਤਦੋਂ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋਏ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਅੰਜਲੀ ਜੋੜ ਕੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਬਚਨ ਉਚਾਰੇ।
Verse 12
भगवन्वै विरूपाक्ष क्रतुर्नैव समाप्यते । दक्षिणाहै न्यतो देव न याति परिपूर्णताम्
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਵਿਰੂਪਾਖਸ਼! ਇਹ ਕਰਤੂ (ਯਜ੍ਞ) ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਦੇਵ, ਇਹ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ।
Verse 13
दक्षिणासहिताः सर्वे यथा यांति तथा कुरु । पितामहवचः श्रुत्वा कृत्वा ध्यानं तदा मया
ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਨੂੰ ਦਕ੍ਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਕਰ। ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੈਂ ਤਦ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
Verse 14
स्मृता सरस्वती देवी देवानां हितकाम्यया । आगता सा महापुण्या उक्ता देवी मया तदा
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹਿਤ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯਮਈ ਦੇਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਤਦ ਮੈਂ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।
Verse 15
पद्मयोनेर्धनं क्षीणं क्रतुर्वै न समाप्यते । तस्मान्मम प्रसादेन भव काञ्चनवाहिनी
ਪਦ੍ਮਯੋਨੀ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦਾ ਧਨ ਮੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਯਜ੍ਞ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਾਞ੍ਚਨਵਾਹਿਨੀ ਬਣ—ਸੋਨੇ ਦੀ ਧਾਰਾ ਵਹਾਉਣ ਵਾਲੀ।
Verse 16
सरस्वत्यास्ततः स्रोत उत्थितं पश्चिमामुखम् । काञ्चनानां तु पद्मानि उच्छ्रितानि सहस्रशः
ਤਦੋਂ ਸਰਸਵਤੀ ਤੋਂ ਇਕ ਧਾਰਾ ਉੱਠੀ ਜੋ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਵਹਿਣ ਲੱਗੀ; ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ-ਹਜ਼ਾਰ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲ ਉੱਚੇ ਉੱਠ ਖਿੜ ਪਏ।
Verse 17
काञ्चनेन प्रवाहेण तोयं सारस्वतं शुभम् । दैत्यसूदनमासाद्य अग्नितीर्थावधि प्रिये । पूरयामास पद्मैश्च कोटिशश्च समंततः
ਸੁਵਰਨੀ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਜਲ ਵਹਿੰਦਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਦੈਤ੍ਯਸੂਦਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਤੇ ਅਗਨਿਤੀਰਥ ਤੱਕ ਫੈਲ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਕਰੋੜਾਂ ਕਮਲਾਂ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਰ ਦਿੱਤੀ।
Verse 18
काञ्चनानि तु तान्येव दत्त्वा विप्रेषु दक्षिणाम् । यज्ञं निर्वर्तयामास हृष्टो ब्रह्मा द्विजैः सह
ਉਹੀ ਸੁਵਰਨ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਵਜੋਂ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦ੍ਵਿਜ ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ ਸਮੇਤ ਯਜ੍ਞ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 19
शेषाणि यानि पद्मानि तानि निःक्षिप्य भूतले । तदूर्ध्वं स्थापयामास लिगं तु कनके श्वरम्
ਜੋ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲ ਬਚ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਖੇਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉੱਪਰ ਕਨਕੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ।
Verse 20
तत्र लिंगं प्रतिष्ठाप्य सर्वदेवनमस्कृतम् । ऋषिभ्यो दक्षिणां प्रादादेकैकस्य यथाक्रमम् । काञ्चनानां च पद्मानां प्रत्येकमयुतं ददौ
ਉੱਥੇ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕ੍ਰਿਤ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ-ਇਕ ਨੂੰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਿੱਤੀ। ਅਤੇ ਹਰ ਇਕ ਨੂੰ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ-ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੇ।
Verse 21
ततः शेषाणि पद्मानि निहितानि धरातले । ब्रह्मकुण्डस्य मध्ये तु नापुण्यो लभते नरः
ਤਦੋਂ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕਮਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰੱਖੇ ਗਏ। ਪਰ ਬ੍ਰਹ્મਕੁੰਡ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਅਪੁਣ੍ਯ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਾਭ ਜਾਂ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
Verse 22
तत्कुण्डतोयमद्यापि नानावर्णं प्रदृश्यते । तत्राधः पद्मसंयोगान्नीरं स्वर्णायते क्षणात्
ਉਸ ਕੁੰਡ ਦਾ ਜਲ ਅੱਜ ਵੀ ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਓਥੇ ਹੇਠਾਂ ਕਮਲਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 23
हिरण्मयानि पद्मानि अधः कृत्वा प्रजापतिः । लिंगमूर्ध्वं प्रतिष्ठाप्य स्वयं पूजितवांस्तदा । हिरण्यकमलैर्दिव्यैर्हिरण्येशस्ततोऽभवत्
ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੇ ਹੇਠਾਂ ਸੁਵਰਨਮਯ ਕਮਲ ਵਿਛਾਏ; ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਪ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ‘ਹਿਰਣ੍ਯੇਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।
Verse 24
सर्वपापप्रशमनं तथा दारिद्र्यनाशनम् । दृष्ट्वा हिरण्मयेशानं सर्वपापैः प्रमुच्यते
ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹਿਰਣ੍ਮਯੇਸ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 25
माघ मासे चतुर्दश्यां यस्तल्लिंगं प्रपूजयेत् । पूजितं तेन सकलं ब्रह्माण्डं सचराचरम्
ਮਾਘ ਮਾਸ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ—ਚਰ ਅਚਰ ਸਮੇਤ—ਮਾਨੋ ਪੂਜਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 26
सर्वदानानि दत्तानि सर्वे देवाश्च तोषिताः । ब्रह्माण्डं तेन दत्तं स्याद्येन तल्लिंगमर्चितम्
ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੇ ਮਾਨੋ ਸਭ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਲਏ; ਐਸਾ ਸਮਝੋ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਪੂਰਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
Verse 27
एतन्मया ते कथितं स्नेहेन वरवर्णिनि । न कस्यचिन्मयाऽख्यातं महागोप्यं वरानने
ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ; ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀਏ, ਇਹ ਮਹਾ-ਗੁਪਤ ਭੇਦ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ।
Verse 28
य इदं शृयुयाद्भक्त्या पठेद्वा भक्तिसंयुतः । स गच्छेद्देवलोकं तु मुक्तः सर्वैस्तु पातकैः
ਜੋ ਇਹ ਕਥਾ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਸੁਣੇ, ਜਾਂ ਭਕਤੀ-ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Verse 29
इति ते चातिविख्याताः पवित्राः पञ्च भैरवाः । ब्रह्मकुण्डसमीपस्थाः कथितास्तव सुन्दरि
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਬ੍ਰਹ્મਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਵੱਸਦੇ, ਅਤਿ-ਵਿਖਿਆਤ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਭੈਰਵਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਹੈ।
Verse 153
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्ये हिरण्येश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिपञ्चाशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਬ੍ਰਹ્મਕੁੰਡ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਹਿਰਣ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਤਿਰਪੰਜਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।