Adhyaya 151
ਅਧਿਆਇ 151 ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਦੱਖਣ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਕੋਲ ਸਥਿਤ ਤੀਜੇ ਭੈਰਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਇੱਕ ਸ਼ੈਵ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸੰਯਮ ਅਤੇ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਭਗਤੀ-ਤਪ ਕਰਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਸੰਨ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਵਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ—ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ “ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ” ਦੀ ਗੰਧ, ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵਿਧੀ-ਪੂਰਵਕ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨਚਾਹੇ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਦਬਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥ-ਸਿੱਧੀ ਪਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸ਼ੈਵ-ਭਾਵ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਵਿਵੇਕੀ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਵੀ ਦੋਸ਼ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव दक्षिणे भागे तृतीयो भैरवः स्थित । ब्रह्मकुण्डसमीपे तु सावित्र्या संप्रतिष्ठितः
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਸੇ ਸਥਾਨ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਤੀਜਾ ਭੈਰਵ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।”
Verse 2
आराध्य तत्र देवेशं देवानां प्रपितामहम् । वायुभक्षा निराहारा तोषयामास शंकरम्
ਉੱਥੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪਰਮ ਪਿਤਾਮਹ—ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਵਾਯੁ-ਭਕਸ਼ਾ ਹੋ ਕੇ, ਅਹਾਰ ਤੋਂ ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ, ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 3
तुष्टः प्राहेश्वरो देवि शंकरस्तां वराननाम्
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਸ਼ੰਕਰ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ (ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ) ਨਾਲ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।
Verse 4
योऽस्मिन्कुंडे नरः स्नात्वा मल्लिंगं पूजयिष्यति । पौर्णमास्यां विधानेन गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्
“ਜੋ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਪੂਰਨਿਮਾ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ—”
Verse 5
दास्यं तस्य वरा निष्टान्मनसाऽभीसिताञ्छुभान्
ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵਰ ਦਿਆਂਗਾ—ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਹੋਏ ਸ਼ੁਭ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ, ਜੋ ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ।
Verse 6
महापातकयुक्तोऽपि मुक्तो भवति पातकैः । सर्वकामसमृद्धात्मा स भूयाद्वृषभध्वजः
ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭਧ੍ਵਜ (ਸ਼ਿਵ) ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ।
Verse 7
इत्येवमुक्त्वा देवेशि ततोऽन्तर्धानमागतः । सावित्री ब्रह्मलोके तु गता संस्थाप्य शंकरम्
ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਫਿਰ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।
Verse 8
इति संक्षेपतः प्रोक्तं सावित्रीशमहोदयम् । शृणुयाद्यस्तु मतिमान्स मुक्तः पातकैर्भवेत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਸ਼ ਦੇ ਮਹਾਨ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣੇ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 151
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मकुण्डमाहात्म्ये सावित्रीश्वरभैरवमाहात्म्यवर्णनंनामैकपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਵਿੱਚ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ, ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਕੁੰਡਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਸਾਵਿਤ੍ਰੀਸ਼ਵਰ ਭੈਰਵ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਇਕਵੰਜਾ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।