Adhyaya 148

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कूपं कुंडलसंभवम् । तस्यैव चोत्तरे भागे ब्रह्मकुण्डसमीपतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਕੁੰਡਲਸੰਭਵ ਨਾਮਕ ਕੂਏਂ ਵੱਲ ਜਾਵੇ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਹ્મਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ।

Verse 2

यत्र सिद्धो महादेवि रूपकुंडलहारकः । तत्र स्नात्वा नरो देवि मुच्येत्स्तेयकृतादघात्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜਿੱਥੇ ‘ਸੁੰਦਰ ਕੁੰਡਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰਕ’ ਨਾਮਕ ਸਿੱਧ ਨੇ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਚੋਰੀ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

सप्त जन्मानि देवेशि न तस्यान्वयसंभवः । चौरः कश्चिद्भवेत्क्रूरस्तत्र स्नानप्रभावतः

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨਹੀਂ ਚਲਦੀ; ਉਹ ਕੋਈ ਕਠੋਰ ਚੋਰ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਫਲ ਹੈ।

Verse 4

शिवरात्र्यां विशेषेण पिंडदानादिकां क्रियाम् । कुर्याच्छस्त्रहतानां च पापिनां तत्र मुक्तये

ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏਆਂ ਅਤੇ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇ।

Verse 5

देव्युवाच । कथं कुण्डलरूपं तु पृथिव्यां ख्यातिमागतम् । एतत्कथय मे देव विस्तराद्वदतां वर

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ‘ਕੁੰਡਲ-ਰੂਪ’ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਦੇਵ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ।”

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि महापुण्यां कथां पापप्रणाशनीम् । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो जन्मशतार्जितात्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯ ਕਥਾ ਸੁਣੋ ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸੌ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।”

Verse 7

प्रभासक्षेत्रमाहात्म्याच्छिवरात्र्यामुपोषितः । आसीत्सुदर्शनो राजा पृथिव्यामेकराट् सुधीः

ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਰੱਖਣ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸੀ—ਬੁੱਧੀਮਾਨ, ਅਤੇ ਇਕਛਤ੍ਰ ਸਮਰਾਟ।

Verse 8

धन्यो हि स धनाढ्यश्च प्रजां यत्नैरपालयत् । राज्यं तस्य सुसंपन्नं ब्राह्मणैरुपशोभितम् । समृद्धमृद्धिसंयुक्तं विटतस्करवर्जितम्

ਉਹ ਰਾਜਾ ਧੰਨ ਸੀ ਅਤੇ ਧਨਵਾਨ ਵੀ; ਉਸ ਨੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦਾ ਰਾਜ ਸੁਸੰਪੰਨ ਸੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਸਮ੍ਰਿੱਧ, ਐਸ਼ਵਰਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਅਤੇ ਲੁਟੇਰਿਆਂ ਤੇ ਚੋਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 9

तस्मिञ्जनपदे रम्ये पुरी भगवती शुभा । चातुर्वर्ण्यसमायुक्ता पुरप्राकारमंडिता

ਉਸ ਮਨੋਹਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਕ ਸ਼ੁਭ ਤੇ ਭਗਵਤੀ ਨਗਰੀ ਸੀ; ਚਾਰੋਂ ਵਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅਤੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਚੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ।

Verse 10

तस्मिन्पुरवरे रम्ये राज्यं निहतकण्टकम् । करोति बान्धवैः सार्द्धमृद्धियुक्तः सुदर्शनः । हिरण्यदत्तस्य सुतो जातो गांधारकन्यया

ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁਦਰਸ਼ਨ—ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਆਪਣੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ ਕੰਟਕ-ਰਹਿਤ (ਕਲੇਸ਼-ਰਹਿਤ) ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਹਿਰਣ੍ਯਦੱਤ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਸੀ, ਗਾਂਧਾਰ ਦੀ ਕੁਮਾਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ।

Verse 11

तस्य भार्या प्रिया साध्वी भर्तृव्रतपरायणा । सुनंदा नामविख्याता काशिराजसुता शुभा

ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਪਤਨੀ ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ-ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਰਾਇਣ। ਉਹ ਸੁਨੰਦਾ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਸ਼ੁਭ ਕਾਸ਼ੀਰਾਜ ਦੀ ਪੁਤਰੀ ਸੀ।

Verse 12

तया सार्धं हि राजेन्द्रो भोगान्स बुभुजे सदा । भुंजमानस्य भोगान्वै चिरकालो गतस्तदा

ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸਦਾ ਰਾਜਸੀ ਭੋਗ ਭੋਗੇ; ਅਤੇ ਭੋਗ ਭੋਗਦਿਆਂ-ਭੋਗਦਿਆਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤ ਗਿਆ।

Verse 13

अकरोत्स महायज्ञान्ददौ दानानि भूरिशः । एवं कालो गतस्तस्य भार्यया सह सुव्रते

ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਨ ਯਜ੍ਞ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦਾਨ-ਧਰਮ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਸੁਵ੍ਰਤਾ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਮਾਂ ਬੀਤਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 14

कदाचिन्माघमासे तु शिवरात्र्यां वरानने । सस्मार पूर्वजातिं स भार्यामाहूय चाब्रवीत्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ, ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਪੂਰਵ ਜਨਮ ਯਾਦ ਕੀਤਾ; ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾ ਕੇ ਕਿਹਾ।

Verse 15

सुदर्शन उवाच । शिवरात्रिव्रतं देवि मया कार्यं वरानने । व्रतस्यास्य प्रभावेन प्राप्तं राज्यं मया किल

ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ-ਸਮਾਨੇ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਮੈਨੂੰ ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਸੇ ਵਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਂ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।

Verse 16

राज्ञ्युवाच । महान्प्रभावो राजेन्द्र एवमुक्तं त्वया मम । एतन्मे कारणं ब्रूहि आश्चर्यं हृदि वर्तते

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਬਹੁਤ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦੱਸੋ; ਮੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਚੰਭਾ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ।

Verse 17

राजोवाच । शृणु तीर्थस्य माहात्म्यं शिवरात्रिमुपोषणात् । तस्मिञ्छिवपुरे रम्ये स्वर्गद्वारे सुशोभने

ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਨੂੰ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਤੀਰਥ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਹੈ, ਉਹ ਸੁਣੋ। ਉਸ ਸੁਹਾਵਣੇ ਸ਼ਿਵਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਾਂਗ ਸ਼ੋਭਾਇਮਾਨ ਹੈ।

Verse 18

आदितीर्थे प्रभासे तु कामिके तीर्थ उत्तमे

ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਆਦਿਤੀਰਥ ਤੇ, ਅਤੇ ਕਾਮਿਕ ਨਾਮਕ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ।

Verse 19

ऋद्धियुक्ते पुरे तस्मिन्नित्यं धर्मानुसेविते । शिवरात्र्यां गतो राज्ञि तिथीनामुत्तमा तिथिः

ਉਸ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਨਗਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਨਿੱਤ ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਹੇ ਰਾਣੀ, ਤਿਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 20

मानवास्तत्र ये केचित्पुरराष्ट्रनि वासिनः । तत्रागता वरारोहे शिवरात्र्यामुपोषितुम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿਭਾਗ ਵਾਲੀ, ਉੱਥੇ ਨਗਰਾਂ ਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਜੋ ਵੀ ਲੋਕ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸ ਥਾਂ ਆ ਗਏ।

Verse 21

धननामा वणिक्कश्चित्तत्रैव वसते सदा । धनाढ्यः स तु धर्मात्मा सदा धर्मपरायणः

ਧਨ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਵਣਿਕ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਦਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ।

Verse 22

स भार्यासहितस्तत्र शिवरात्रिमुपोषितः । तस्य भार्याऽभवत्साध्वी रूपयौवनसंवृता

ਉੱਥੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਉਪਵਾਸ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਾਧਵੀ ਸੀ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਯੌਵਨ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ।

Verse 23

प्रचलन्मेखलाहारा सर्वाभरणभूषिता । स तया भार्यया सार्धं कामक्रोधविवर्जितः

ਹਿਲਦੀ ਮੇਖਲਾ ਤੇ ਹਾਰ ਨਾਲ, ਸਭ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈ ਉਹ ਖੜੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਉਸ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਿਹਾ।

Verse 24

प्रभासस्याग्रतो भूत्वा स्नातः शुक्लांबरः शुचिः । यथोक्तेन विधानेन भक्त्या निद्राविवर्जितः

ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਖੜ੍ਹ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਨਾਨ ਕੀਤਾ, ਚਿੱਟੇ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਹਾ; ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੋਕਤ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਨੀਂਦ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿਆ।

Verse 25

तत्राहं चौररूपेण पापः स्तैन्यं समाश्रितः । सच्छूद्राणां कुले जातो देवब्राह्मणपूजकः

ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਚੋਰ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਾਪੀ ਹੋ ਕੇ ਚੋਰੀ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾਇਆ। ਮੈਂ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਸ਼ੂਦ੍ਰ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ, ਤੱਥਾਪਿ ਦੇਵ-ਪੂਜਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸੀ।

Verse 26

पूर्वकर्मानुसंयोगाद्विकर्मणि रतः सदा । तस्यां रात्र्यामहं तत्र जनमध्ये तु संस्थितः

ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸਦਾ ਕੁਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਉਸ ਰਾਤ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ।

Verse 27

कुण्डलीनः स्थितस्तत्र रंध्रापेक्षी वरानने । वणिजस्तस्य भार्यायाश्छिद्रान्वेषणतत्परः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ, ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਕੁੰਡਲੀ ਮਾਰ ਕੇ ਬੈਠਾ ਰਿਹਾ, ਮੌਕਾ ਤੱਕਦਾ; ਵਪਾਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਛਿਦ੍ਰ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਸੀ।

Verse 28

सा रात्रिर्जाग्रतस्तस्य गता मे विजने तथा । गीतनृत्यादिनिर्घोषैर्वेदमंगलपाटकैः

ਉਸ ਦੀ ਉਹ ਰਾਤ ਜਾਗਦੇ ਲੰਘ ਗਈ, ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਵੀ ਇਕਾਂਤ ਥਾਂ ਵਿੱਚ; ਗੀਤ-ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਦੇ ਸ਼ੋਰ ਅਤੇ ਵੇਦ-ਮੰਗਲ ਪਾਠਾਂ ਦੀ ਧੁਨੀ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ।

Verse 29

तालशब्दैस्तथा बन्धैः पुस्तकानां च वाचकैः । एवं रात्र्यां तु शेषायां यावत्तिष्ठति तत्र वै

ਤਾਲ ਦੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ, ਬੰਧਾਂ, ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਅਤੇ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਤੱਕ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ।

Verse 30

निरोधेन समायुक्ता पीड्यमाना शुचिस्मिता । धनिभार्या निरोधार्ता देवागाराद्बहिर्गता

ਰੋਕ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ, ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਦੁਖੀ, ਪਵਿੱਤਰ ਮੁਸਕਾਨ ਵਾਲੀ ਧਨੀ ਦੀ ਪਤਨੀ—ਉਸ ਸੰਕੋਚ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ—ਦੇਵਾਲੇ ਦੇ ਅੰਗਣ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਗਈ।

Verse 31

तस्याः कर्णौ त्रोटयित्वा पुप्लुवेऽहं जले स्थितः । ततः कोलाहलस्तत्र कृतस्तत्पुरवासिभिः

ਉਸ ਦੇ ਕੰਨ ਚੀਰ ਕੇ ਮੈਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਛਾਲ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਨਗਰਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਕੋਲਾਹਲ ਮਚਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 32

श्रुत्वा कोलाहलं शब्दं कर्णत्रोटनजं तदा । धाविता रक्षकास्तत्र राजशासनकारकाः

ਕੰਨ ਚੀਰਨ ਤੋਂ ਉੱਠੇ ਉਸ ਕੋਲਾਹਲ ਭਰੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਤਦ ਰਾਜ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਖਵਾਲੇ ਉੱਥੇ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 33

तैरहं शस्त्रहस्तैश्च उल्काहस्तैः समंततः । निरीक्षितोऽथ न प्राप्तं सुवर्णं मन्मुखे स्थितम्

ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਕੇ ਤਲਾਸ਼ਿਆ; ਪਰ ਮੇਰੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਸੋਨਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 34

खड्गेन तीक्ष्णधारेण छित्त्वा शीर्षं तदा मम । उल्काहस्ता निरीक्षन्तो नापश्यन्स्वर्णमण्वपि

ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿੱਖੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਾਲਾਂ ਫੜ ਕੇ ਲੱਭਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦਾ ਇੱਕ ਕਿਣਕਾ ਵੀ ਨਾ ਲੱਭਾ।

Verse 35

हित्वा मां ते गताः सर्वे गत्वा राज्ञे न्यवेदयन् । न किञ्चित्तत्र संप्राप्तं हतोऽस्माभिश्च तत्क्षणात्

ਮੈਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕੀਤਾ: 'ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ; ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਪਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।'

Verse 36

कथयित्वा तु ते सर्वे यथादेशं गताः पुनः । ततो वै बन्धुना तत्र भयभीतेन चेतसा

ਇਹ ਦੱਸਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਆਪੋ-ਆਪਣੇ ਕੰਮਾਂ 'ਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਇਆ।

Verse 37

निखातं मम तत्रैव शिरः कायेन संयुतम् । खातं कृत्वा प्रिये तत्र ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੇਰਾ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦੱਬ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਹੇ ਪਿਆਰੀ, ਬ੍ਰਹਮ-ਤੀਰਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਟੋਆ ਪੁੱਟ ਕੇ ਅਜਿਹਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

Verse 38

पिहितोऽहं तु तत्रैव प्रभासे तीर्थ उत्तमे । शिवरात्रिप्रभावेन तज्जातिस्मरतां गतः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਰਗੇ ਉੱਤਮ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਦੱਬੇ ਜਾਣ ਕਾਰਨ, ਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਯਾਦ ਆ ਗਈ।

Verse 39

राज्यं निष्कण्टकं प्राप्तं समृद्धं वरवर्णिनि । एतत्प्रभासमाहात्म्यं शिवरात्रेरुपोषणात् । एतत्फलं मया लब्धं गत्वा तस्मादुपोषये

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਮੈਂ ਕਾਂਟਿਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਰਾਜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਹੈ—ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ। ਇਹ ਫਲ ਮੈਂ ਲੱਭਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਉਪਵਾਸ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 40

राज्ञ्युवाच । गच्छावस्तत्र यत्रैव कपालं पतितं तव । स्फोटिते च कपाले च हिरण्यं दृश्यते यदि । प्रत्ययो मे भवेत्पश्चात्तव वाक्यं न संशयः

ਰਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਆਓ ਅਸੀਂ ਓਥੇ ਹੀ ਚੱਲੀਏ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕਪਾਲ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਜੇ ਉਸ ਕਪਾਲ ਨੂੰ ਚੀਰਣ ‘ਤੇ ਅੰਦਰ ਸੋਨਾ ਦਿੱਸ ਪਏ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ; ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਬਚਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ।”

Verse 41

राजोवाच । कल्पं हि तिष्ठते चास्थि यावद्भूमिविपर्ययः । उत्तिष्ठ व्रज भद्रं ते प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम्

ਰਾਜਾ ਬੋਲੇ: “ਉਹ ਅਸਥੀ ਤਾਂ ਕਲਪ ਭਰ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਜਦ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਦਾ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉੱਠੋ, ਚੱਲੋ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ—ਪ੍ਰਭਾਸ, ਉਸ ਉੱਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ।”

Verse 42

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा यद्राज्ञा समुदीरितम् । गमनाय मतिं चक्रे शिवरात्र्या उपोषणे

ਰਾਜੇ ਦੇ ਕਹੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨ ਬਣਾ ਲਿਆ—ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੀ ਰਾਤ ਉਪਵਾਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ।

Verse 43

ततोऽश्वैर्जवनैयुर्क्तं रथं हेमविभूषितम् । आस्थाय सह पत्न्या च प्रभासं क्षेत्रमेयिवान्

ਫਿਰ ਤੇਜ਼ ਦੌੜਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੱਤਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਿਆ।

Verse 44

व्रतं कृत्वा प्रभासे तु यथोक्तं वरवर्णिनि । ब्रह्मतीर्थे समागत्य उद्धृत्य सकलं ततः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵਰਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਨੂੰ ਆਏ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਉਸ ਸਥਾਨ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਉਠਾ ਲਿਆ।

Verse 45

हिरण्यं दर्शयामास स्फोटयित्वा शवं स्वयम्

ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਲਾਸ਼ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਸੋਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 46

ईश्वर उवाच । जातसंप्रत्यया भार्या तस्य राज्ञो बभूव ह । जगाम परमं स्थानं यत्र कल्याणमुत्तमम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਰਾਜੇ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੁਣ ਪੱਕਾ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ—ਜਿੱਥੇ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਗਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 47

जनोऽपि विस्मितः सर्वो दृष्ट्वा चित्रं तदद्भुतम्

ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰਾ ਲੋਕ ਸਮੂਹ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਿਆ।

Verse 48

नदी चित्रपथानाम तत्रोत्पन्ना वरानने । चित्रादित्यस्य पूर्वेण ब्रह्मतीर्थस्य चोत्तरे

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ, ਉੱਥੇ ਚਿਤ੍ਰਾਪਥਾ ਨਾਮ ਦੀ ਨਦੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ—ਚਿਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਪੂਰਬ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਤੀਰਥ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ।

Verse 49

तस्यां तत्तिष्ठते तत्र सर्वपापप्रणाशनम्

ਉਸ ਨਦੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 50

श्रावणे मासि संप्राप्ते तस्मिन्कूपे विधानतः । यः स्नानं कुरुते देवि श्राद्धं तत्र विशेषतः

ਹੇ ਦੇਵੀ! ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਵਣ ਮਹੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕੋਈ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਕੂਏਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

चित्रादित्यं तु संपूज्य शिवलोके महीयते

ਚਿਤ੍ਰਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਿਵਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

एतत्ते कथितं सर्वं शिवरात्र्या महत्फलम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम्

ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸ਼ਿਵਰਾਤ੍ਰੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਫਲ ਵਜੋਂ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਵਰਤ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 53

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वापि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तो रुद्रलोके महीयते

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਸੁਣਦਾ ਵੀ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਰੁਦ੍ਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।