Adhyaya 146
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 146

Adhyaya 146

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਛਾਇਆ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣਾ ਇੱਕ ਪੈਰ ਗੁਆ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪੀੜਾ ਸਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਵ ਸਾਕਸ਼ਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਵਰ ਮੰਗਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਯਮ ਆਪਣੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਪੈਰ ਦੀ ਪੁਨਰ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਯਮ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯਮੇਸ਼ਵਰ-ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਪ-ਵਿਮੋਚਨ ਮਿਲੇ। ਸ਼ਿਵ ਵਰ ਦੇ ਕੇ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਯਮ ਦਾ ਪੈਰ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਰਤਦੇ ਹਨ। ਯਾਤਰਾ-ਉਪਦੇਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ—ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਸਮੇਂ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮੰਦਰ ਨੇੜੇ ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਤਿਲ-ਪਾਤਰ, ਦੀਵਾ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਕਾਂਚਨ ਯਮ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰਬ ਪਾਤਕ ਨਾਸ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਨੈਤਿਕ ਕਾਰਣਤਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਗਤੀ, ਤਪ ਅਤੇ ਵਿਧੀਬੱਧ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਡਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

।ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि धर्मराजप्रतिष्ठितम् । यमेश्वरं महादेवं तस्यै वोत्तरतः स्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਧਰਮਰਾਜ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਉਸ ਮਹਾਦੇਵ ਕੋਲ ਜਾਵੇ; ਉਹ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 2

यदा शप्तो धर्मराजश्छायया वरवर्णिनि । तदा तस्यापतत्पादः स च दुःखान्वितोऽभवत्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣ ਵਾਲੀਏ, ਜਦੋਂ ਛਾਇਆ ਨੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ, ਤਦੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੈਰ ਝੜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਹ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਘਿਰ ਗਿਆ।

Verse 3

ततः प्राभासिके क्षेत्रे तपस्तेपे महातपाः । स्थापयामास लिंगं तु तत्र देवस्य शूलिनः

ਤਦੋਂ ਉਸ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਸਿਕ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 4

तस्य तुष्टो महादेवस्ततः प्रत्यक्षतां गतः । अब्रवीद्धर्म भद्रं ते वरं वरय चेप्सितम्

ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਤਦ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬੋਲੇ— “ਹੇ ਧਰਮ, ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਵਰ ਤੂੰ ਚਾਹੇਂ, ਮੰਗ ਲੈ।”

Verse 5

तदाऽब्रवीद्धर्मराजः पादः प्रपतितो मम । प्रसादात्तव देवेश जायतां पुनरेव हि

ਤਦ ਧਰਮਰਾਜ ਬੋਲੇ— “ਮੇਰਾ ਪੈਰ ਝੜ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲਏ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਜੁੜ ਜਾਵੇ।”

Verse 6

एतल्लिंगं सुरश्रेष्ठ यन्मया निर्मितं तव । एतद्ये भक्तिसंयुक्ताः पश्यंति प्राणिनो भुवि

“ਹੇ ਸੁਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਲਿੰਗ ਜੋ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਘੜਿਆ ਹੈ— ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ…”

Verse 7

तेषां तव प्रसादेन भूयात्पापविमोक्षणम्

“…ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਹੋਵੇ।”

Verse 8

एवं भविष्यतीत्युक्ता ह्यन्तर्धानं गतो हरः । यमोऽपि लब्धपादस्तु पुनरेव दिवं ययौ

ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ— “ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ”— ਹਰ (ਸ਼ਿਵ) ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋ ਗਏ। ਅਤੇ ਯਮ ਵੀ, ਪੈਰ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 9

तस्मिन्दृष्टे सुरश्रेष्ठ यमलोकसमुद्भवम् । न भयं विद्यते नृणामपि दुष्कृतकारिणाम्

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ! ਯਮਲੋਕ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਉਤਪੰਨ ਉਸ (ਲਿੰਗ/ਦੇਵਤਾ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਲੈਣ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ—ਪਾਪਕਰਮੀ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ—ਕੋਈ ਭਯ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 10

भ्रातृद्वितीयासंयोगे स्नात्वा पुष्करिणीजले । यमेश्वरसमीपस्थो यमेशमवलोकयेत्

ਭ੍ਰਾਤ੍ਰੀ-ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼ਕਰিণੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਯਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਯਮ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 11

तिलपात्रं प्रदातव्यं दीपं गाः कांचना दिकम् । यमदेवं समुद्दिश्य मुच्यते सर्वपातकैः

ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ, ਦੀਵਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨਾ—ਇਹ ਦਾਨ ਯਮਦੇਵ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।