Adhyaya 138
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ‘ਈਸ਼ਵਰ ਉਵਾਚ’ ਵਾਲੇ ਸ਼ੈਵ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦਵੀਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦਾ ਥਾਂ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਥਾਨ ‘ਪੰਜ ਧਨੁ’ ਦੀ ਮਾਪ-ਸੀਮਾ ਅੰਦਰ ਆਉਂਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੀਰਥ ਦੀ ਪਾਵਨਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਰਿਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੂ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਲ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਘਾਹ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਜਲ-ਬੂੰਦ ਪੀਣ ਦਾ ਨਿਯਮ ਰੱਖ ਕੇ ਸੰਯਮ ਤੇ ਭਗਤੀ ਦਾ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਇਆ। ਈਸ਼ਵਰ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ‘ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਖੇਤਰ’ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਸਥਾਨ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ, ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਅਤੇ ਤਪੋਭਗਤੀ ਦੀ ਨੈਤਿਕ ਰੀਤ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यैव पश्चिमे भागे धनुपां पञ्चके स्थितम् । तृणबिन्द्वीश्वरंनाम तीव्रभक्त्या प्रतिष्ठितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸੇ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪੰਜ ਧਨੁ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦਵੀਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਧਾਮ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਤੀਵ੍ਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
Verse 2
कृत्वा महत्तपो देवि तृणबिंदुमु नीश्वरः । मासिमासि कुशाग्रेण जलबिंदुं निपीय वै
ਹੇ ਦੇਵੀ! ਮਹਾਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦੁ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਨੇ ਮਹੀਨੇ ਦਰ ਮਹੀਨੇ ਕੁਸ਼ਾ ਦੀ ਨੋਕ ਤੋਂ ਜਲ ਦੀ ਇਕ ਬੂੰਦ ਹੀ ਪੀਤੀ।
Verse 3
संवत्सराण्यनेकानि एवमाराध्य चेश्वरम् । संप्राप्तं परमां सिद्धिं क्षेत्रे प्राभासिके शुभे
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੇਕ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ, ਇਸ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 138
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये तृणबिंद्वीश्वरमाहात्म्य वर्णनंनामाष्टात्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪੂਜਨੀਯ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਭਾਗ ਵਿੱਚ—‘ਤ੍ਰਿਣਬਿੰਦਵੀਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ੧੩੮ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।