Adhyaya 135
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਇੱਕ ਰੱਖਿਆ-ਦੇਵੀ ਦਾ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਸ਼ੀਤਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਅਤੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸੇ ਨੂੰ ‘ਕਲਿਦੁਖਾਂਤਕਾਰিণੀ’—ਅਰਥਾਤ ਕਲੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ—ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਸਫੋਟ/ਫੋੜੇ-ਫੁੰਸੀਆਂ ਵਰਗੇ ਉਭਾਰ ਵਾਲੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਭਗਤੀ-ਵਿਧੀ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਨੂੰ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਹਨ; ਮਸੂਰ ਦੀ ਦਾਲ ਪੀਸ ਕੇ ਨਿਯਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਵਾਸਤੇ ਸ਼ੀਤਲਾ ਅੱਗੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਆਦਿ ਸਹਾਇਕ ਕਰਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਵੀ ਆਗਿਆ ਹੈ। ਕਪੂਰ, ਫੁੱਲ, ਕਸਤੂਰੀ, ਚੰਦਨ ਵਰਗੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਘਿਉ-ਪਾਇਸ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਜੋਂ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਵਸਤ੍ਰ/ਵਸਤੂਆਂ ਧਾਰਨ ਕਰਨ (ਪਰਿਧਾਪਨ) ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਬਿਲਵ-ਮਾਲਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ‘ਸਰਵ-ਸਿੱਧੀ’ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਹੀ ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਦਾ ਮੁੱਖ ਫਲ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितां पश्येद्देवीं दुःखांतकारिणीम् । शीतलेति पुरा ख्याता युगे द्वापरसंज्ञिते । कलौ पुनः समाख्यातां कलिदुःखान्तकारिणीम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਓਥੇ ਹੀ ਉਸ ਦੇਵੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਸ਼ੀਤਲਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਫਿਰ ‘ਕਲੀ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੀ ਸੰਹਾਰਣੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 2
शीतलं कुरुते देहं बालानां रोगवर्जितम् । पूजिता भक्तिभावेन तेन सा शीतला स्मृता
ਭਗਤੀ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜੀ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਠੰਢਕ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਸ਼ੀਤਲਾ’ (ਠੰਢਕ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ) ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Verse 3
विस्फोटानां प्रशांत्यर्थं बालानां चैव कारणात् । मानेन मापितान्कृत्वा मसूरांस्तत्र कुट्टयेत्
ਵਿਸਫੋਟ ਆਦਿ ਫੁੱਟਣ ਵਾਲੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖਾਤਰ, ਮਾਪ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਨਾਲ ਮਸੂਰ ਮਾਪ ਕੇ, ਓਥੇ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੂਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ (ਭੇਟ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਵਜੋਂ)।
Verse 4
शीतलापुरतो दत्त्वा बालाः सन्तु निरामयाः । विस्फोटचर्चिकादीनां वातादीनां शमो भवेत्
ਸ਼ੀਤਲਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਉਹ ਭੇਟ ਰੱਖ ਕੇ, ਬੱਚੇ ਨਿਰੋਗ ਰਹਿਣ; ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟ, ਚਰਚਿਕਾ ਆਦਿ, ਤੇ ਵਾਤ ਆਦਿ ਵਿਗਾੜਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹੋਵੇ।
Verse 5
श्राद्धं तत्रैव कुर्वीत ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत्
ਓਥੇ ਹੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਓਥੇ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 6
कर्पूरं कुसुमं चैव मृगनाभिं सुचन्दनम् । पुष्पाणि च सुगन्धानि नैवेद्यं घृतपायसम् । निवेद्य देव्यै तत्सर्वं दंपत्योः परिधापयेत्
ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਪੂਰ, ਫੁੱਲ, ਮ੍ਰਿਗਨਾਭੀ (ਕਸਤੂਰੀ), ਸੁਚੰਦਨ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਪੁਸ਼ਪ ਅਤੇ ਘੀ ਵਾਲੀ ਖੀਰ ਦਾ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੋ; ਇਹ ਸਭ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਦੰਪਤੀ ਨੂੰ ਉਹ ਪ੍ਰਸਾਦ-ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਧਾਰਨ ਕਰਵਾਓ।
Verse 7
नवम्यां शुक्लपक्षे तु मालां विल्वमयीं शुभाम् । भक्त्या निवेद्य तां देव्यै सर्वसिद्धिमवाप्नुयात्
ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਵਿਲਵ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਮਾਲਾ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਉਹ ਸਰਵ-ਸਿੱਧੀ, ਪੂਰਨ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 135
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुःखान्तकारिणीतिलागौरीमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चत्रिंदुत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ, “ਦੁਖਾਂਤਕਾਰিণੀ ਤਿਲਾਗੌਰੀ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਅਧਿਆਇ 135।