
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਹਾਕਾਲੀ ਦੇ ਮਹਾਤਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਕਾਲੀ ਪਾਤਾਲ-ਵਿਵਰ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਦੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਸ਼ਟਮੀ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲ, ਧੂਪ ਆਦਿ ਨਾਲ, ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਤੇ ਬਲੀ ਸਮੇਤ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਲਈ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਇੱਕ ਵਰਤ ਦਾ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਹੈ—ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਨਿਯਮਤ ਉਪਾਸਨਾ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫਲ-ਦਾਨ। ਗੌਰੀ-ਵਰਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਕੁਝ ਦਾਲਾਂ/ਅਨਾਜ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨ ਵਰਗੇ ਆਹਾਰ-ਨਿਯਮ ਵੀ ਕਹੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੇ ਧਨ-ਧਾਨ੍ਯ ਦਾ ਅਕਸ਼ਯ ਰਹਿਣਾ, ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੇ ਵਿਪੱਤੀਆਂ ਦਾ ਦੂਰ ਹੋਣਾ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਦੁર્ભਾਗ ਦਾ ਸ਼ਮਨ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪੀਠ ਕਹਿ ਕੇ, ਆਸ਼ਵਿਨ ਸ਼ੁਕਲ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਰਾਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थिता देवि महाकालीति विश्रुता । अधः स्थिते महापीठे पातालविवरान्विते
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧਾ ਉਹ ਵੱਸਦੀ ਹੈ—ਹੇਠਾਂ ਸਥਿਤ ਮਹਾਪੀਠ ਉੱਤੇ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਵੱਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿਵਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।”
Verse 2
सर्वदुःखप्रशमनी सर्वशत्रुक्षयंकरी । पूजनीया विधानेन कृष्णाष्टम्यां महानिशि । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैः क्रव्यैर्बलिभिरेव च
ਉਹ ਜੋ ਸਭ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਅਸ਼ਟਮੀ ਦੀ ਮਹਾਨਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ—ਸੁਗੰਧਾਂ, ਫੁੱਲਾਂ, ਧੂਪ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਾਸ-ਨਿਵੇਦਨ ਤੇ ਬਲੀ-ਅਰਪਣ ਨਾਲ ਵੀ।
Verse 3
फलतृतीयां नारी च कुर्याद्वै तत्र भाविता । वर्षमेकं सिते पक्षे देवीं पूज्य विधानतः । फलानि ब्राह्मणे देयान्येव नूनं विधानतः
ਉੱਥੇ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਾਰੀ ‘ਫਲ-ਤ੍ਰਿਤੀਆ’ ਦਾ ਵਰਤ ਕਰੇ। ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਤੱਕ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਨਿਯਮ ਮੁਤਾਬਕ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਫਲ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 4
एतानि वर्जयेन्नक्ते ह्यन्नानि सुरसुन्दरि । निष्पावा आढकी मुद्गा माषाश्चैव कुलित्थकाः
ਹੇ ਸੁਰਸੁੰਦਰਿ, ਨਕਤ-ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਨ-ਦਾਲਾਂ ਤਿਆਗਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ: ਨਿਸ਼ਪਾਵਾ, ਆਢਕੀ, ਮੁਦਗ (ਹਰੀ ਮੂੰਗ), ਮਾਸ਼ (ਉੜਦ), ਅਤੇ ਕੁਲਿੱਥ (ਘੋੜਾ-ਚਣਾ)।
Verse 5
मसूरा राजमाषाश्च गोधूमास्त्रिपुटास्तथा । चणका वर्तला वापि मकुष्ठाश्चैवमादयः
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਸੂਰ, ਰਾਜਮਾਸ਼, ਗੋਧੂਮ (ਗੇਹੂੰ), ਤ੍ਰਿਪੁਟ, ਚਣਕਾ (ਚਣਾ), ਵਰਤਲਾ ਵੀ, ਅਤੇ ਮਕੁਸ਼ਠ ਆਦਿਕ ਭੀ ਤਿਆਗਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
Verse 6
न भक्ष्यास्तावत्ते देवि यावद्गौरीव्रतं चरेत् । तस्याः पुण्यफलं वक्ष्ये कथ्यमानं शृणुष्व मे
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਗੌਰੀ-ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਚਰਨ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਭੋਜਨਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਮੈਂ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।
Verse 7
धनं धान्यं गृहे तस्या न कदाचित्क्षयं व्रजेत् । दुःखिता दुर्भगा दीना सप्त जन्मानि नो भवेत्
ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਧਨ ਤੇ ਅਨਾਜ ਕਦੇ ਘਟਦਾ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਦੁਖੀ, ਬਦਕਿਸਮਤ ਜਾਂ ਦਰਿਦ੍ਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ—ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੱਕ ਵੀ ਨਹੀਂ।
Verse 8
महाकालीव्रतं प्रोक्तं देव्या माहात्म्यसंयुतम् । कृतं पातकनाशाय सर्वकामसमृद्धये
ਇਹ ਮਹਾਕਾਲੀ-ਵ੍ਰਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਪ-ਨਾਸ ਲਈ ਅਤੇ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
एवं देवि समाख्यातं महाकालीमहोदयम् । क्षेत्रपीठं महादेवि मन्त्रसिद्धिप्रदायकम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਕਾਲੀ ਦਾ ਮਹੋਦਯ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੀਠ ਹੈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਜੋ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।
Verse 10
आश्वयुक्छुक्लपक्षे तु नवम्यां तत्र जागृयात् । पीठे पूजाबलिं दत्त्वा मन्त्रं कामं जपन्निशि । सौम्यचित्तः समाप्नोति वांछितां सिद्धिमुत्तमाम्
ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ। ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ, ਰਾਤ ਭਰ ਇੱਛਿਤ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਮਨਚਾਹੀ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 133
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये महाकालीमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ ‘ਮਹਾਕਾਲੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ—ਅਧਿਆਇ 133—ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।