
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਸੋਮੇਸ਼/ਈਸ਼-ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਰਮ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਪੀਠ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ ‘ਸਿੱਧਲਕਸ਼ਮੀ’ ਹੈ; ਪ੍ਰਭਾਸ ਨੂੰ ਜਗਤ-ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ‘ਪਹਿਲਾ ਪੀਠ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭੈਰਵ ਦੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀਚਰੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ਚਰੀ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਸੁਤੰਤਰ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਲੰਧਰ, ਕਾਮਰੂਪ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ-ਰੁਦ੍ਰ-ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ, ਰਤਨਵੀਰਯ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਆਦਿ ਮਹਾਪੀਠਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰਵਿਤਤਾ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ‘ਮਹੋਦਯ’ ਨਾਮਕ ਆਧਾਰ/ਸਹਾਇਕ ਪੀਠ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਾਮਰੂਪ ਵਰਗਾ ਗਿਆਨ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਚੱਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦੇਵੀ ਦੀ ‘ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਪਾਪ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਸਿੱਧੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ। ਸ਼੍ਰੀਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਲਕਸ਼ਮੀ (ਦੁਰਭਾਗ) ਦਾ ਡਰ ਦੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਾਨਿਧ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਸਾਧਨਾ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ—ਦੀਖਿਆ ਅਤੇ ਸਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੱਖ-ਜਪ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਤ੍ਰਿਮਧੁ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਫਲ ਨਾਲ ਹੋਮ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ; ਤ੍ਰਿਤੀਆ, ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वैष्णवीं शक्तिमुत्तमाम् । सोमेशादीशदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थिताम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸੋਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ, ਸਥਿਤ ਹੈ।”
Verse 2
सिद्धलक्ष्मीति विख्याता ह्यत्र पीठाधिदेवता
ਇੱਥੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੀਠ ਦੀ ਅਧਿਦੇਵਤਾ ‘ਸਿੱਧਲਕਸ਼ਮੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 3
ब्रह्माण्डे प्रथमं पीठं यत्प्रभासं व्यवस्थितम् । तत्र देवि महापीठे योगिन्यो भूचराः खगाः । भैरवेण समे तास्तु क्रीडन्ते स्वेच्छया प्रिये
ਜੋ ਪੀਠ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਸਭ ਪੀਠਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਮਹਾਪੀਠ ਵਿੱਚ ਯੋਗਿਨੀਆਂ—ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੀ ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ—ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਭੈਰਵ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰੀੜਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 4
जालंधरं महापीठं कामरूपं तथैव च । श्रीमद्रुद्रनृसिंहं च चतुर्थं पीठमुत्तमम्
ਜਾਲੰਧਰ ਮਹਾਪੀਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਮਰੂਪ ਵੀ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ। ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਰੁਦ੍ਰ-ਨ੍ਰਿਸਿੰਹ ਚੌਥਾ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਪੀਠ ਹੈ।
Verse 5
रत्नवीर्यं महापीठं काश्मीरं पीठमेव च । एतानि देवि पीठानि यो वेत्ति स च मन्त्रवित्
ਰਤਨਵੀਰ੍ਯ ਮਹਾਪੀਠ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਾਸ਼ਮੀਰ ਵੀ ਪੀਠ ਹੀ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੀਠਾਂ ਨੂੰ ਸੱਚੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੰਤ੍ਰ-ਵਿਦ ਹੈ।
Verse 6
सर्वेषां चैव पीठानामाधारं पीठमुत्तमम् । सौराष्ट्रे तु महादेवि नाम्ना ख्यातं महोदयम् । कामरूपधरं ज्ञानं यत्राद्यापि प्रवर्तते
ਸਭ ਪੀਠਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਜੋ ਸਰਵੋਤਮ ਪੀਠ ਹੈ—ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਉਹ ਸੌਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ‘ਮਹੋਦਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕਾਮਰੂਪ-ਸਰੂਪ ਗਿਆਨ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਪ੍ਰਵਰਤ ਹੈ।
Verse 7
तत्र पीठे स्थिता देवी महालक्ष्मीति विश्रुता । सर्वपापप्रशमनी सर्वकार्यशुभप्रदा
ਉਸ ਪੀਠ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਫਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 8
श्रीपञ्चम्यां नरो यस्तु पूजयेत्तां विधानतः । गन्धपुष्पादिभिर्भक्त्या तस्यालक्ष्मीभयं कुतः
ਸ਼੍ਰੀਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਭਕਤੀ ਭਾਵ ਰੱਖੇ—ਉਸ ਨੂੰ ਅਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਡਰ ਕਿਵੇਂ ਰਹੇ?
Verse 9
उत्तरां दिशमास्थाय महाल क्ष्म्यास्तु सन्निधौ । यो जपेन्मन्त्रराज्ञीं तां सिद्धलक्ष्मीति विश्रुताम्
ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਸਨਮੁਖ ਜੋ ਉਸ ਮੰਤ੍ਰ-ਰਾਜ्ञੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ—ਜੋ ‘ਸਿੱਧਲਕਸ਼ਮੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 10
लक्षजाप्यविधानेन दीक्षास्नानादिपूर्वकम् । दशांशहोमसंयुक्तं त्रिमधुश्रीफलेसुभिः
ਲੱਖ ਜਪ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੀਕਸ਼ਾ, ਸਨਾਨ ਆਦਿ ਪੂਰਵਕ ਕਰਕੇ, ਜਪ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੋਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਤਿੰਨ ਮਧੁਰ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ-ਫਲ (ਨਾਰੀਅਲ) ਦੀ ਸ਼ੁਭ ਆਹੁਤੀ ਨਾਲ।
Verse 11
एवं प्रत्यक्षतां याति तस्य लक्ष्मीर्न संशयः । ददाति वांछितां सिद्धिमिह लोके परत्र च
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਭਗਤ ਲਈ ਲਕਸ਼ਮੀ ਪ੍ਰਤੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ—ਅਤੇ ਉਹ ਇੱਥੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਛਿਤ ਸਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ।
Verse 12
तृतीयायामथा ष्टम्यां चतुर्दश्यां विधानतः । यस्तां पूजयते भक्त्या तस्य सिद्धिः करे स्थिता
ਤੀਜੀ ਤਿਥੀ, ਅੱਠਵੀਂ ਅਤੇ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਹਥੇਲੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ।
Verse 132
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये सिद्धलक्ष्मीमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वात्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਕਰਣ ਅੰਦਰ ‘ਸਿੱਧਲਕਸ਼ਮੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਬੱਤੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਹਿਤਾ ਹੈ।