Adhyaya 130

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि देवं पाशुपतेश्वरम् । उग्रसेनेश्वराद्देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਗ੍ਰਸੇਨੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਦਿਵ੍ਯ ਪਾਸ਼ੁਪਤੇਸ਼ਵਰ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

गोपादित्यात्तथाग्नेय्यां ध्रुवेशाद्दक्षिणां श्रितम् । सर्वपापहरं देवि पूर्वभागे व्यवस्थितम्

ਗੋਪਾਦਿਤ੍ਯ ਤੋਂ ਅਗਨੇਯ (ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ) ਵੱਲ ਅਤੇ ਧ੍ਰੁਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੈ, ਹੇ ਦੇਵੀ; ਪੂਰਬੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

गोपादित्यात्तथा लिंगं दर्शनात्सर्वकामदम् । अस्मिन्युगे समाख्यातं संतोषेश्वरसंज्ञितम्

ਅਤੇ ਗੋਪਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਨੇੜੇ ਹੀ ਉਹ ਲਿੰਗ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ‘ਸੰਤੋਸ਼ੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 4

संतुष्टो भगवान्यस्मात्तेषां तत्र तपस्विनाम् । तेन संतोषनाम्ना तु प्रख्यातं धरणीतले

ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਤਪਸ੍ਵੀ ਜਨਾਂ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ, ਇਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਉੱਤੇ ਇਹ ‘ਸੰਤੋਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

युगलिंगं महादेवि सिद्धिस्थानं महाप्रभम् । स्थानं पाशुपतानां च भेषजं पापरोगिणाम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਹ ਯੁਗ-ਲਿੰਗ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ ਹੈ—ਸਿੱਧੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਆਸਨ; ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ, ਅਤੇ ਪਾਪ-ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਔਖਧੀ ਹੈ।

Verse 6

चत्वारो मुनयः सिद्धास्तस्मिंल्लिंगे यशस्विनि । वामदेवस्तु सावर्णिरघोरः कपिलस्तथा । तस्मिंल्लिंगे तु संसिद्धा अनादीशे निरंजने

ਹੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਚਾਰ ਸਿੱਧ ਮੁਨੀ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋਏ—ਵਾਮਦੇਵ, ਸਾਵਰਣੀ, ਅਘੋਰ ਅਤੇ ਕਪਿਲ। ਉਸੇ ਲਿੰਗ ਤੇ, ਅਨਾਦੀ ਨਿਰੰਜਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ, ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ।

Verse 7

तस्य देवस्य सामीप्ये वने श्रीमुखसंज्ञितम् । लक्ष्मीस्थानं महादेवि सिद्धयोगैस्तु सेवितम्

ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਨੇੜੇ ‘ਸ਼੍ਰੀਮੁਖ’ ਨਾਮ ਦਾ ਇਕ ਵਨ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਿੱਧ ਯੋਗੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 8

तत्र पाशुपताः श्रेष्ठा मम लिंगार्चने रताः । तेषां चैव निवासार्थं तद्देव्या निर्मितं वनम्

ਉੱਥੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ। ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਲਈ ਹੀ ਉਹ ਵਨ ਦੇਵੀ ਵੱਲੋਂ ਰਚਿਆ ਗਿਆ।

Verse 9

तस्य मध्ये तु सुश्रोणि लिंगं पूर्वमुखं स्थितम् । तस्मिन्पाशुपताः सिद्धा अघोराद्या महर्षयः । अनेनैव शरीरेण गतास्ते शिवमन्दिरम्

ਉਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਹੇ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ, ਪੂਰਬ-ਮੁਖ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਅਘੋਰ ਆਦਿ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਮੰਦਰ-ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।

Verse 10

तत्र प्राभासिके क्षेत्रे सुरसिद्धनिषेविते । रोचते मे सदा वासस्तस्मिन्नायतने शुभे । सर्वेषामेव स्थानानामतिरम्यमतिप्रियम्

ਉਸ ਪ੍ਰਾਭਾਸਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਧਾਮ ਵਿੱਚ ਮੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਸਦਾ ਮੈਨੂੰ ਰਮਣੀਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ—ਸਭ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਿਯ।

Verse 11

तत्र पाशुपता देवि मम ध्यानपरायणाः । मम पुत्रास्तु ते सर्वे ब्रह्मचर्येण संयुताः

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਭ ਮੇਰੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਸਮਾਨ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਦੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ।

Verse 12

दान्ताः शांता जितक्रोधा ब्राह्मणास्ते तपस्विनः । तल्लिंगस्य प्रभावेन सिद्धिं ते परमां गताः

ਉਹ ਤਪਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ-ਜਿਤੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 13

तस्मात्तं पूजयेन्नित्यं क्षेत्रवासी द्विजोत्तमः

ਇਸ ਲਈ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਉਸ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।

Verse 14

देव्युवाच । भगवन्देवदेवेश संसारार्णवतारक । प्रभासे तु महाक्षेत्रे त्वदीयव्रतचारिणाम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵੈਸ਼, ਸੰਸਾਰ-ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ! ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਉਸ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਤੇਰੇ ਵਰਤਾਂ ਦਾ ਆਚਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ…

Verse 15

स्थानं तेषां महत्पुण्यं योगं पाशुपतं तथा । कथयस्व प्रसादेन लिंगमाहात्म्यमुत्तमम्

ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾ-ਪੁਣ੍ਯਮਯ ਨਿਵਾਸ-ਸਥਾਨ, ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਵੀ ਕਥਨ ਕਰੋ; ਅਤੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉੱਤਮ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਵਰਣਨ ਕਰੋ।

Verse 16

किमादिनाम देवस्य कथं पूज्यो नरोत्तमैः । कथं पाशुपतास्तत्र सदेहाः स्वर्गमागताः

ਉਹ ਦੇਵਤਾ ‘ਆਦਿ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ? ਨਰੋਤਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪੂਜਣਯ ਹੈ? ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਸਮੇਤ ਕਿਵੇਂ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ?

Verse 17

एतत्कथय देवेश दयां कृत्वा मम प्रभो

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਈਸ਼! ਹੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਕਥਨ ਕਰੋ।

Verse 18

ईश्वर उवाच । यस्त्वया पृछ्यते भद्रे योगः पाशुपतो महान् । तेषां चैव प्रभावो यस्तथा लिंगस्य सुव्रते

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਦ੍ਰੇ, ਜਿਸ ਮਹਾਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਪੁੱਛਦੀ ਹੈਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ, ਅਤੇ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵੀ—ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤੇ—ਮੈਂ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 19

अनादीशस्य देवस्य आदिनाम महाप्रभे । तस्मिंल्लिंगे तु ये देवि मदीयव्रतमाश्रिताः

ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ, ਉਹ ਦੇਵਤਾ ਅਨਾਦੀ ਈਸ਼ ਹੈ; ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ‘ਆਦਿ’ ਨਾਮ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਉਸ ਲਿੰਗ ਸੰਬੰਧੀ ਮੇਰੇ ਵ੍ਰਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ…

Verse 20

चिरं नियोगं सुश्रोणि व्रतं पाशुपतं महत् । धारयंति यथोक्तं तु मम विस्मयकारकम् । तेषामनुग्रहार्थाय मम चित्तं प्रधावति

ਚਿਰਕਾਲ ਤੋਂ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿਹ ਵਾਲੀਏ, ਉਹ ਕਠੋਰ ਨਿਯਮਾਂ ਨਾਲ ਮਹਾਨ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮੇਰਾ ਚਿੱਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 21

सूत उवाच । हरस्य वचनं श्रुत्वा देवी विस्मयमागता । उवाच वचनं विप्राः सर्वलोकपतिं पतिम्

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹਰ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੇਵੀ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ—ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਸਰਵਲੋਕਪਤੀ—ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 22

ममापि कौतुकं देव किमकार्षीत्ततो भवान् । तद्ब्रूहि मे महादेव यद्यहं तव वल्लभा

ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੌਤੁਕ ਹੈ—ਤਦ ਤੁਸੀਂ ਕੀ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕਿਉਂ? ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਜੇ ਮੈਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਹਾਂ।

Verse 23

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा महादेवो जगाद ताम् । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मम भक्तविचेष्टितम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਭਕਤਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 24

दृष्ट्वा चैव तपोनिष्ठां तेषामाद्यः सुरेश्वरः । उवाच वचनं देवः प्रणतान्पार्श्वतः स्थितान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਪੋਨਿਸ਼ਠਾ—ਤਪ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਨਿਸ਼ਠਾ—ਵੇਖ ਕੇ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜ੍ਹੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਇਆਂ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 25

ईश्वर उवाच । गच्छ शीघ्रं नन्दिकेश यत्र ते मम पुत्रकाः । चरंति च व्रतं घोरं मदीयं चातिदुष्करम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨੰਦਿਕੇਸ਼! ਤੁਰੰਤ ਜਾ, ਜਿੱਥੇ ਮੇਰੇ ਉਹ ਪੁੱਤਰ—ਤੇਰੇ ਅਧੀਨ—ਮੇਰਾ ਭਿਆਨਕ ਅਤੇ ਅਤਿ ਦੁਸ਼ਕਰ ਵਰਤ ਆਚਰ ਰਹੇ ਹਨ।”

Verse 26

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेन भक्त्या च मम नित्यशः । तेन ते मुनयः सिद्धाः स्वशरीरेण सुव्रताः

ਉਸ ਖੇਤਰ (ਪ੍ਰਭਾਸ) ਦੀ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿੱਤ ਭਕਤੀ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਉਹ ਸੁਵ੍ਰਤੀ ਮੁਨੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

Verse 27

तस्मान्मद्वचनान्नन्दिन्गच्छ प्राभासिकं शुभम् । आमन्त्रय त्वं तान्सर्वान्कैलासं शीघ्रमानय

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਨੰਦਿਨ! ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਤੂੰ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਨੂੰ ਜਾ। ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਕੈਲਾਸ ਲਿਆ ਆ।

Verse 28

इदं पद्मं गृहाण त्वं सनालं कलिकोज्ज्वलम् । लिंगस्य मूर्ध्नि दत्त्वेदं पद्मनालमिहानय

ਇਹ ਕਮਲ ਡੰਡੀ ਸਮੇਤ ਲੈ ਲੈ, ਜੋ ਨਵੇਂ ਕੋਪਲਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਿੰਗ ਦੇ ਮਸਤਕ ਉੱਤੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਲਿਆ ਆ।

Verse 29

मुक्तस्तदा स वै नन्दी देवदेवेन शंभुना । कैलासनिलयात्तस्मात्प्रभासं क्षेत्रमागतः

ਤਦ ਨੰਦੀ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਸ਼ੰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੈਲਾਸ-ਨਿਵਾਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 30

दृष्ट्वा चैव पुनर्लिङ्गं देवदेवस्य शूलिनः । दृष्ट्वा तांश्चैव योगीन्द्रान्परं विस्मयमागतः

ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਦੇ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੇਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਪਰਮ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਨੰਦੀ ਅਤਿ ਗਹਿਰੇ ਵਿਸਮਯ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ।

Verse 31

केचिद्ध्यानरतास्तत्र केचिद्योगं समाश्रिताः । केचिद्व्याख्यां प्रकुर्वन्ति विचारमपि चापरे

ਉੱਥੇ ਕਈ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ, ਕਈ ਯੋਗ-ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਏ ਹੋਏ। ਕਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਸੁਖਮ ਵਿਚਾਰ-ਮੰਥਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸਨ।

Verse 32

कुर्वन्त्यन्ये लिंगपूजां प्रणामं च तथाऽपरे । प्रदक्षिणं प्रकुर्वन्ति साष्टांगं प्रणमन्ति च

ਹੋਰ ਕਈ ਲਿੰਗ-ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਕੁਝ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਸ਼ਟਾਂਗ ਦੰਡਵਤ ਕਰ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਵੀ ਕਰਦੇ ਸਨ।

Verse 33

केचित्स्तुतिं प्रकुर्वन्ति भावयज्ञैस्तथा परे । केचित्पूजां च कुर्वन्ति अहिंसाकुसुमैः शुभैः

ਕਈ ਸਤੁਤੀ-ਗੀਤ ਗਾਂਦੇ ਸਨ, ਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਭਾਵ-ਯਜ੍ਞ ਰੂਪ ਅੰਦਰੂਨੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਦੇ। ਕਈ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ‘ਫੁੱਲਾਂ’ ਨਾਲ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ—ਨਿਰਦੋਸ਼ਤਾ ਤੋਂ ਜੰਮੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ।

Verse 34

भस्मस्नानं प्रकुर्वंति गण्डुकैः स्नापयन्ति च । एवं व्याकुलतां यातं तपस्विगणमण्डलम्

ਉਹ ਭਸਮ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਗੰਡੂਕ (ਜਲ-ਪਾਤਰ) ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਵੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਪਸਵੀਆਂ ਦਾ ਸਮੂਹ-ਮੰਡਲ ਤੀਬਰ ਕਿਰਿਆਸ਼ੀਲਤਾ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 35

तत्तादृशमथालोक्य नन्दी विस्मयमागतः । चिन्तयामास मनसा सर्वं तेषां निरीक्ष्य च

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਵੇਖ ਕੇ ਨੰਦੀ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਭ ਕਰਮ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ।

Verse 36

आगतोऽहमिमं देशं न कश्चिन्मां निरीक्षते । न केनचिदहं पृष्टोऽभ्यागतः कुत्र कस्य च

“ਮੈਂ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹਾਂ, ਪਰ ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਕੋਈ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦਾ—‘ਤੂੰ ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਕਿਸ ਦਾ ਹੈਂ?’”

Verse 37

अहंकारावृताः सर्वे न वदन्ति च मां क्वचित् । एवं मनसि संधाय लिंगपार्श्वमुपागतः

“ਸਾਰੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪਰਦੇ ਨਾਲ ਢੱਕੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਕਿਤੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਮਨ ਵਿੱਚ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪਾਸੇ ਚਲਾ ਗਿਆ।”

Verse 38

दत्तं लिंगस्य तत्पद्मनालं छित्त्वा तु नन्दिना । अर्चयित्वा तु तन्नन्दी लिंगं पाशुपतेश्वरम् । नालं गृहीत्वा यत्नेन ऋषीन्वचनमब्रवीत्

ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਕਮਲ ਦਾ ਡੰਡਾ ਨੰਦੀ ਨੇ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਨੰਦੀ ਨੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤੇਸ਼ਵਰ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਭਕਤੀ-ਪੂਰਵਕ ਅਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਡੰਡਾ ਯਤਨ ਨਾਲ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਬਚਨ ਕਿਹਾ।

Verse 39

नन्दिकेश्वर उवाच । शासनाद्देवदेवस्य भवतां पार्श्वमागतः । आज्ञापयति देवेशस्तपस्विगणमण्डलम्

ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹਾਂ। ਦੇਵેશ ਇਸ ਤਪਸਵੀ-ਗਣ ਦੀ ਸਭਾ ਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 40

युष्माभिस्तत्र गन्तव्यं यत्र देवः सनातनः । युष्मान्सर्वान्समादाय गमिष्यामि भवालयम्

ਤੁਸੀਂ ਉਥੇ ਹੀ ਜਾਣਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਭ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਮੈਂ ਭਵ ਦੇ ਧਾਮ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਵਾਂਗਾ।

Verse 41

उत्तिष्ठताशु गच्छामः कैलासं पर्वतोत्तमम् । तूष्णींभूतास्ततः सर्वे प्रोचुस्ते संज्ञया द्विजाः । गम्यतामग्रतो नन्दिन्पश्चादेष्यामहे वयम्

ਉੱਠੋ, ਤੁਰੰਤ ਚੱਲੀਏ—ਕੈਲਾਸ, ਪਹਾੜਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਵੱਲ। ਤਦ ਸਭ ਦਵਿਜ ਮੁਨੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ: “ਅੱਗੇ ਚੱਲੋ, ਹੇ ਨੰਦਿਨ; ਅਸੀਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਵਾਂਗੇ।”

Verse 42

एवमुक्तस्तु मुनिभिर्नन्दी शीघ्रतरं गतः । कथयामास तत्सर्वं कुपितेनान्तरात्मना

ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਨੰਦਿਨ ਹੋਰ ਵੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਅੰਦਰਲੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ (ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ) ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।

Verse 43

नन्दिकेश्वर उवाच । देव तत्र गतोऽहं वै यत्र ते योगिनः स्थिताः । सन्तोषितो न चैवाहं केनचित्तत्र संस्थितः

ਨੰਦਿਕੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਥੇ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਯੋਗੀ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪਰ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 44

न मां देव निरीक्षन्ते नालपंति कथंचन । पद्मं तत्र मया देव स्थापितं लिंग मूर्धनि

ਹੇ ਦੇਵ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਤੱਕ ਨਹੀਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਸ਼ਿਰੋਭਾਗ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਕਮਲ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ।

Verse 45

उक्तं देव मया तेषां योगीन्द्राणां महेश्वर । आज्ञप्ता देवदेवेन इहागच्छत मा चिरम्

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ! ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਯੋਗੀੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: ‘ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਨੇ ਆਗਿਆ ਦਿੱਤੀ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਆਓ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੋ।’

Verse 46

एतच्छ्रुत्वा वचः स्वामिन्सर्वे तत्र महर्षयः । आगमिष्याम इति वै पृष्ठतो गच्छ मा चिरम्

ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਸਵਾਮੀ, ਉੱਥੇ ਦੇ ਸਭ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਅਸੀਂ ਤੁਰੰਤ ਆਵਾਂਗੇ।’ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, ‘ਤੂੰ ਅੱਗੇ ਚੱਲ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰੀਂ।’

Verse 47

इत्युक्ते तैस्तथा देव अहं शीघ्रमिहागतः । शृणु चेमं गृहाण त्वं यथेष्टं कुरु मे प्रभो

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਉਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ। ਹੁਣ ਇਹ ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੋ; ਜਿਵੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਾਵੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਕਰੋ।

Verse 48

एकं मे संशयं देव च्छेत्तुमर्हसि सांप्रतम् । मया विना महादेव आगमिष्यंति ते कथम् । संशयो मे महादेव कथयस्व महेश्वर

ਹੇ ਦੇਵ, ਮੇਰਾ ਇੱਕ ਸੰਦੇਹ ਹੁਣੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਆਉਣਗੇ? ਇਹੀ ਮੇਰਾ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਦੱਸੋ, ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ।

Verse 49

ईश्वर उवाच । शृणु नंदिन्यथाश्चर्यं तेषां वै भावितात्मनाम् । न दृश्यन्त इमे सिद्धा मां मुक्त्वाऽन्यैः सुरैरपि

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਣ, ਹੇ ਨੰਦਿਨ, ਉਹਨਾਂ ਭਾਵਿਤਾਤਮਾ ਸਿੱਧਾਂ ਦਾ ਅਦਭੁਤ ਚਰਿਤ੍ਰ। ਇਹ ਸਿੱਧ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਨਹੀਂ।

Verse 50

मद्भावभावितास्ते वै योगं विंदंति शांकरम् । पश्यैतत्कौतुकं नंदिन्दर्शयामि तवाधुना

ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰੰਗੇ ਹੋਏ ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਯੋਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਨੰਦਿਨ, ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਕੌਤਕ ਵੇਖ—ਮੈਂ ਹੁਣੇ ਤੈਨੂੰ ਦਿਖਾਂਦਾ ਹਾਂ।

Verse 51

आनीतं यत्त्वया नालं तस्मिन्नाले तु सूक्ष्मवत् । प्रविश्य चागताः सर्वे योगैश्वर्यबलेन च

ਜੋ ਨਲਕਾ-ਡੰਡੀ ਤੂੰ ਲਿਆਇਆ ਸੀ, ਉਸੇ ਡੰਡੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸੁਖਮ ਜਿਹੇ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ; ਯੋਗ-ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਬਲ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਆਏ।

Verse 52

एवमुक्तस्तदा नंदी विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अपश्यन्नालमध्यस्थान्महर्षीन्परमाणुवत्

ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਸੁਣ ਕੇ ਨੰਦੀ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਨਲਕਾ-ਡੰਡੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ।

Verse 53

यथार्करश्मिमध्यस्था दृश्यन्ते परमाणवः । एवं तन्नालमध्यस्था दृश्यंत ऋषयः पृथक्

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਟੰਗੇ ਹੋਏ ਪਰਮਾਣੂ ਦਿੱਸਦੇ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨਲਕਾ-ਡੰਡੀ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦਿੱਸ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 54

एवं दृष्ट्वा तदा नंदी विस्मयोत्फुल्ललोचनः । आश्चर्यं परमं गत्वा किञ्चिन्नेवाब्रवीत्पुनः

ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ ਨੰਦੀ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਖਿੜ ਗਈਆਂ। ਉਹ ਪਰਮ ਆਸ਼ਚਰਯ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਬੋਲਿਆ।

Verse 55

एवं तत्कौतुकं दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् । किं दृश्यते महादेव हृष्टः कस्मान्महेश्वर

ਉਹ ਅਦਭੁਤ ਕੌਤਕ ਵੇਖ ਕੇ ਦੇਵੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਕੀ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਹੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ, ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ?”

Verse 56

इत्युक्ते वचने देव्या प्रोवाचेदं महेश्वरः

ਦੇਵੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਇਉਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 57

ईश्वर उवाच । योगयुक्ता महात्मानो योगे पाशुपते स्थिताः । एते मां च समाराध्य प्रभासक्षेत्रवासिनम् । ईदृशीं सिद्धिमापन्नाः स्वच्छंदगतिचारिणः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਯੋਗ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਟਿਕੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸੀ ਸਿੱਧੀ ਪਾਈ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਭੈ ਗਤੀ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦੇ ਹਨ।”

Verse 58

इत्युक्तवति देवेश ऋषयस्ते महाप्रभाः । पद्मनालाद्विनिःसृत्य सर्वे वै योगमायया । प्रदक्षिणां प्रकुर्वंति देवं देव्या बहिष्कृतम्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਇਹ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰਿਸ਼ੀ, ਯੋਗਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਕਮਲ ਦੀ ਨਾਲੀ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ, ਦੇਵ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ; ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਰਹੀ।

Verse 59

देव्युवाच । किमर्थं मां न पश्यंति दुराचारा इमे द्विजाः । विस्मयोऽयं महादेव कथयस्व प्रसादतः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਦਵਿਜ ਮੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ? ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ, ਇਹ ਅਚੰਭਾ ਹੈ—ਕਿਰਪਾ ਕਰ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।”

Verse 60

ईश्वर उवाच । प्रकृतित्वान्न पश्यंति सिद्धा ह्येते महातपाः । एवमुक्ता तु गिरिजा देवेदेवेन शूलिना

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ (ਪ੍ਰਗਟ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈਂ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਹਾਤਪਸੀ ਸਿੱਧ ਤੇਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।” ਇਉਂ ਕਹਿ ਕੇ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲਧਾਰੀ ਸ਼ੂਲੀ ਨੇ ਗਿਰਿਜਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 61

चुकोप तेषां सुश्रोणी शशाप क्रोधितानना । स्त्रीलौल्येन दुराचारा नाशमेष्यथ गर्विणः

ਤਦ ਸੁਸ਼੍ਰੋਣੀ ਦੇਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਈ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ: “ਸਤ੍ਰੀ-ਲੌਲਤਾ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਅਹੰਕਾਰੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੋਗੇ।”

Verse 62

राजप्रतिग्रहासक्ता वृत्त्या देवार्चने रताः । भविष्यथ कलौ प्राप्ते लिंगद्रव्योपजीविनः

“ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਦਾਨ-ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਰਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੇਵ-ਅਰਚਨ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਜੀਵਿਕਾ ਬਣਾਕੇ, ਜਦ ਕਲਿਯੁਗ ਆਵੇਗਾ, ਤੁਸੀਂ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯ (ਮੰਦਰ-ਧਨ) ਉੱਤੇ ਜੀਊਣ ਵਾਲੇ ਬਣੋਗੇ।”

Verse 63

वेश्यासक्ताश्च संभ्रांता सर्वलोकबहिष्कृताः । देवद्रव्यविनाशाय भविष्यथ कलौ युगे

“ਵੇਸ਼ਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਆਸਕਤ ਅਤੇ ਭਟਕੇ ਹੋਏ, ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਗੇ ਹੋਏ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਦੇਵ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਦੇ ਵਿਨਾਸ ਦੇ ਕਾਰਕ ਬਣੋਗੇ।”

Verse 64

इति दत्ते तदा शाप ऋषीणां च महात्मनाम् । गौरीं प्रसादयामासुस्ते च सर्वे सुरेश्वराः

ਇਉਂ ਜਦ ਮਹਾਤਮਾ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ—ਗੌਰੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 65

देवदेवस्य वचनात्प्रसन्ना साऽभवत्पुनः । नालं देवोऽपि संगृह्य दक्षिणाशां समाक्षिपत्

ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ ਦੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਈ। ਫਿਰ ਦੇਵ ਨੇ ਕਮਲ ਦੀ ਨਲੀ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।

Verse 66

पतितं तच्च वै नालं प्रभासक्षेत्रमध्यतः । तदेव लिंगं संजातं महानालेति विश्रुतम्

ਉਹੀ ਨਲੀ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਹੀ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ, ਜੋ ‘ਮਹਾਨਾਲ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 67

कलौ युगे च संप्राप्ते तद्ध्रुवेश्वरसंज्ञितम् । संस्थितं चोत्तरेशाने तस्मात्पाशुपतेश्वरात्

ਜਦੋਂ ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਲਿੰਗ ‘ਧ੍ਰੁਵੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਸ਼ੁਪਤੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

Verse 68

पुराऽनादीशनामेति पश्चात्पाशुपतेश्वरः । प्रभासे तु महाक्षेत्रे स्थितः पातकनाशनः

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਉਹ ‘ਅਨਾਦੀਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ; ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਪਾਸ਼ੁਪਤੇਸ਼ਵਰ’ ਹੋਇਆ। ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 69

इदं स्थानं परं श्रेष्ठं मम व्रतनिषेवणम् । इदं लिंगं परं ब्रह्म अनादीशेति संज्ञितम्

ਇਹ ਸਥਾਨ ਪਰਮ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ—ਇੱਥੇ ਮੇਰਾ ਵਰਤ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਸੇਵਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਜੋ ‘ਅਨਾਦੀਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 70

अत्र सिद्धिश्च मुक्तिश्च ब्राह्मणानां न संशयः । अनेनैव शरीरेण षड्भिर्मासस्तु सिद्ध्यति

ਇੱਥੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ—ਇਸੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 71

संसारस्य विमोक्षार्थमिदं लिंगं तु दृश्यताम् । दुर्लभं सर्वलोकानामिदं मोक्षप्रदं परम् । इदं पाशुपतं ज्ञानमस्मिंल्लिंगे प्रतिष्ठितम्

ਸੰਸਾਰ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲਈ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੋ। ਇਹ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਦੁਰਲਭ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਹੈ—ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਗਿਆਨ ਇਸੇ ਲਿੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ।

Verse 72

यश्चैनं पूजयेद्भक्त्या माघे मासि निरंतरम् । सर्वेषां वै क्रतूनां च दानानां लभते फलम्

ਜੋ ਕੋਈ ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਭ ਯਜਨਾਂ ਅਤੇ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 73

हिरण्यं तत्र दातव्यं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ਜੋ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 74

इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । पशुपाशविमोक्षार्थं सम्यक्पाशुपतेश्वरम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਇਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ—ਪਾਸ਼ੁਪਤੇਸ਼ਵਰ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੁ-ਪਾਸ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ ਲਈ।

Verse 75

चतुर्णामपि वर्णानां पूज्यो ब्राह्मण उच्यते । तस्य चैवाधिकारोऽस्ति चास्मिन्पाशुपतेश्वरे

ਚਾਰਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਜਣਯੋਗ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਪਾਸ਼ੁਪਤੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਹੀ ਯਥਾਰਥ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ।

Verse 76

यद्देवतानां प्रथमं पवित्रं विश्वव्रतं पाशुपतं बभूव । अयं पन्था नैष्ठिको वै मयोक्तो येन देवा यांति भुवनानि विश्वा

ਜੋ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ-ਵ੍ਰਤ ਬਣਿਆ—ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਮਾਰਗ ਮੈਂ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 77

सुरां पीत्वा गुरुदारांश्च गत्वा स्तेयं कृत्वा ब्राह्मणं चापि हत्वा । भस्मच्छन्नो भस्मशय्याशयानो रुद्राध्यायी मुच्यते पातकेभ्यः

ਮਦਿਰਾ ਪੀ ਕੇ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਚੋਰੀ ਕਰ ਕੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਵਧ ਕਰ ਕੇ ਵੀ—ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਭਸਮ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਭਸਮ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਲੇਟੇ, ਅਤੇ ਰੁਦ੍ਰ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰੇ, ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 78

अग्निरित्यादिना भस्म गृहीत्वांगानि संस्पृशेत् । गृह्णीयात्संयते चाग्नौ भस्म तद्गृहवासिनाम्

‘ਅਗਨੀ…’ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਭਸਮ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਕਰੇ। ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਰੱਖੀ ਪਵਿੱਤਰ ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਘਰ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਲਈ ਉਹ ਭਸਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ।

Verse 79

अग्निरिति भस्म वायुरिति भस्म जलमिति भस्म स्थलमिति भस्म सर्वं ह वा इदं भस्माभवत् । एतानि चक्षूंषि नादीक्षितः संस्पृशेत्

‘ਅਗਨੀ ਭਸਮ ਹੈ; ਵਾਯੂ ਭਸਮ ਹੈ; ਜਲ ਭਸਮ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਭਸਮ ਹੈ—ਸੱਚਮੁੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਭਸਮ ਹੀ ਹੋ ਗਿਆ।’ ਇਹ (ਮੰਤ੍ਰ) ‘ਨੇਤਰ’ ਹਨ; ਜੋ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਪਰਸ਼ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 80

ब्राह्मणैश्च समादेयं न तु शूद्रैः कदाचन । नाधिकारोऽस्ति शूद्रस्य व्रते पाशुपते सदा

ਇਹ ਵਰਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਸ਼ੂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ। ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਸਦਾ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ।

Verse 81

ब्राह्मणेष्वधिकारोऽस्ति व्रते पाशुपते शुभे । ब्राह्मणीं तनुमास्थाय संभवामि युगेयुगे

ਸ਼ੁਭ ਪਾਸ਼ੁਪਤ ਵਰਤ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਯੁਗੋਂ-ਯੁਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 82

चण्डालवेश्मन्यथ वा स्मशाने राज्ञश्च मार्गेश्वथ वर्त्ममध्ये । करीषमध्ये निःसृता नराधमाः शैवं पदं यांति न संशयोऽत्र

ਚਾਹੇ ਚੰਡਾਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰਾਜਮਾਰਗਾਂ ਉੱਤੇ, ਜਾਂ ਰਾਹ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ—ਭਾਵੇਂ ਗੋਬਰ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਨਰਾਧਮ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਹ ਸ਼ੈਵ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 130

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशी तिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पाशुपतेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिंशदुत्तरशततमोध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ “ਪਾਸ਼ੁਪਤੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਤੀਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।