
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਕਸ਼ੇਮੇਸ਼ਵਰ (ਕਸ਼ੇਮੰਕਰੇਸ਼ਵਰ) ਨਾਮਕ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਪਾਲੇਸ਼ ਦੇ ਉੱਤਰੀ ਕੋਨੇ ਵੱਲ, ਕਪਾਲੇਸ਼-ਖੇਤਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਪੂਜਾ ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ, “ਪੰਦਰਾਂ ਧਨੁਸ਼” ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵੀ ਅਤੇ ਸਰਵ-ਪਾਤਕ-ਨਾਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਗੇ ਕਾਰਣ-ਕਥਾ ਆਉਂਦੀ ਹੈ—ਕਸ਼ੇਮਮੂਰਤੀ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉੱਥੇ ਲੰਮਾ ਤਪ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੇ ਏਕਾਗ੍ਰ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ‘ਕਸ਼ੇਮ’ (ਕਲਿਆਣ ਤੇ ਸਥਿਰ ਮੰਗਲ), ਕਾਰਜ-ਸਿੱਧੀ, ਜਨਮ-ਜਨਮਾਂਤਰ ਤੱਕ ਇੱਛਿਤ ਫਲਾਂ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸੌਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਫਲ ਸੌ ਗਾਂ ਦਾਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਖੇਤਰ-ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि क्षेमेश्वरमनुत्तमम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं कपालेशाग्निगोचरे
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅਤਿ ਉੱਤਮ ਖ਼ਸ਼ੇਮੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਉੱਥੋਂ ਉੱਤਰੀ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ, ਕਪਾਲੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ-ਗੋਚਰ ਵਿੱਚ (ਉਹ ਸਥਾਨ) ਹੈ।
Verse 2
धनुषां पंचदशके कपालेश्वरतः स्थितम् । लिंगं महाप्रभावं हि सर्वपातकनाशनम्
ਕਪਾਲੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੰਦਰਾਂ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੀ ਦੂਰੀ ਉੱਤੇ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਇਕ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਭ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 3
क्षेममूर्तिः पुरा राजा बभूव स महाबलः । तेन तत्र तपस्तप्तं चिरकालं महात्मना
ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ੇਮਮੂਰਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਬਲੀ ਰਾਜਾ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਉੱਥੇ ਬਹੁਤ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।
Verse 4
ततः संस्थापितं लिंगं भक्त्या भावितचेतसा । तद्दृष्ट्वा क्षेममायाति कार्यं क्षेमेण सिद्ध्यति
ਫਿਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਚਿੱਤ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਕਸ਼ੇਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੰਮ ਕਸ਼ੇਮ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Verse 5
सर्वकामसमृद्धात्मा भूया ज्जन्मनिजन्मनि । एवं क्षेमेश्वरं लिंगं ख्यातं पातकनाशनम्
ਮਨੁੱਖ ਜਨਮੋਂ ਜਨਮ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ੇਮੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਇਹ ਲਿੰਗ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 6
सर्वकामप्रदं नृणां श्रुतं सौभाग्यदायकम् । दर्शनेनापि तस्यापि गोशतस्य फलं स्मृतम्
ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸੁਭਾਗ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲਾ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸੌ ਗਾਂਵਾਂ ਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 7
तस्मात्क्षेत्रफलाकांक्षी नित्यं तल्लिंगमाश्रयेत्
ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਫਲ ਦੀ ਆਕਾਂਖਾ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਵੇ।
Verse 127
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये क्षेमंकरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम सप्तविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕਾਂਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਅੰਦਰ, ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਕ੍ਸ਼ੇਮੰਕਰੇਸ਼ਵਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।