
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ‑ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਦੂਰੀ ਦੱਸ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ‘ਮਹਾਲਿੰਗ’ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਲਿੰਗ ਕਾਮਪ੍ਰਦ ਅਤੇ ਸਰਵਪਾਤਕ‑ਨਾਸ਼ਕ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੌਲੋਮੀ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ‘ਪੌਲੋਮੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਤਾਰਕ ਨਾਲ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਾ ਹਾਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਸ਼ੋਕ ਤੇ ਭੈ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਲਈ ਇੰਦਰਾਣੀ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਛੇ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਣਮੁਖ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਹੀ ਤਾਰਕ ਦਾ ਵਧ ਕਰੇਗਾ। ਜੋ ਭਗਤ ਭਾਵ ਨਾਲ ਪੌਲੋਮੀਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਗਣ ਬਣ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਸਾਨ্নਿਧਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੋਕ‑ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਤੀਰਥ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਪੁੰਨ‑ਖੇਤਰ ਵਜੋਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महालिंगं महादेवि सुरप्रियम् । रावणेश्वरवायव्ये धनुषां त्रिंशकेऽन्तरे
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਓ; ਜੋ ਰਾਵਣੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਤੀਹ ਧਨੁਸ ਦੀ ਦੂਰੀ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਹੈ।”
Verse 2
स्थितं कामप्रदं लिंगं सर्वपातकनाशनम् । पौलोमीश्वरनामाढचं पौलोम्या संप्रतिष्ठितम्
ਉੱਥੇ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਉਹ ‘ਪੌਲੋਮੀਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਪੌਲੋਮੀ (ਇੰਦਰਾਣੀ) ਵੱਲੋਂ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 3
तारकेण यदा ध्वस्तास्त्रिदशाः संगरे स्थिताः । त्रैलोक्यं विहृतं सर्वं स्वयमिन्द्रत्वमागतः
ਜਦੋਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਾਰਕ ਨੇ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਉਜਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਇੰਦਰਤਾ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਿਆ।
Verse 4
तदा शक्रः सुदुःखार्तो भयोद्विग्नो ननाश वै । तदा तद्भार्यया देवि इन्द्राण्या शोककर्षया
ਤਦ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਅਤੇ ਭੈ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਭੱਜ ਗਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਇੰਦਰਾਣੀ, ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਦਬੀ ਹੋਈ, ਅੱਗੇ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲੱਗੀ।
Verse 5
इन्द्रस्य जयमिच्छन्त्या शंभुराराधितस्तया । ततस्तुष्टो महादेवस्तामुवाच शुभेक्षणाम्
ਇੰਦਰ ਦੀ ਜਿੱਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸ਼ੰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਕੀਤੀ। ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਸੁੰਦਰ-ਨੇਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
Verse 6
भगवानुवाच । उत्पत्स्यति सुतोऽस्माकं षण्मुखस्तु महाबलः । तारकं दैत्यराजानं स चैनं घातयिष्यति
ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਸਾਡਾ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮੇਗਾ—ਛਣਮੁਖ, ਮਹਾਂਬਲਵਾਨ। ਉਹ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤਾਰਕ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇਵੇਗਾ।”
Verse 7
गच्छ त्वं विज्वरा भूत्वा शृणु भूयो वचश्च मे
“ਤੂੰ ਹੁਣ ਜਾ, ਜ੍ਵਰ-ਕਲੇਸ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ; ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਬਚਨ ਫਿਰ ਸੁਣ।”
Verse 8
अत्र स्थितमिदं लिंगं योऽस्माकं पूजयिष्यति । स नूनं मे गणो भूत्वा मत्सकाशमुपेष्यति
“ਇੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਜੋ ਸਾਡੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰੇਗਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਮੇਰਾ ਗਣ ਬਣ ਕੇ ਮੇਰੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਆਵੇਗਾ।”
Verse 9
एवमुक्ता गता साध्वी देवराड्यत्र संस्थितः । सर्वद्दुःखविनिर्मुक्ता सर्वदैत्यभयोज्झिता
ਇਉਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਚਲੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਦੇਵਰਾਜ ਉੱਥੇ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਇਆ—ਸਾਰੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੈਤ-ਭਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।
Verse 125
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पौलोमोश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਪੌਲੋਮੋਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਪੱਚੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।