
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ‘ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲਿੰਗ ਦਾ ਮਹਾਤਮ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਰਾਹ-ਦਿਸ਼ਾ ਵਜੋਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਲਿੰਗ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਵੀਹ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਧਾਮ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਗੰਧਰਵਰਾਜ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੇ ਕੀਤੀ। ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਘੋਰ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੰਧਰਵਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦਾ ਸਾਨ্নਿਧ੍ਯ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਲ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ-ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫੁੱਲਾਂ, ਸੁਗੰਧ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਠੀਕ ਵਿਧੀ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਭਾਵ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਅਰਾਧਨਾ ਨਾਲ ਸਭ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं चित्रांगदेश्वरम् । तस्यैव नैरृते भागे धनुर्विंशतिभिः स्थितम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦੇਸ਼ਵਰ ਨਾਮਕ ਲਿੰਗ ਕੋਲ ਜਾਓ। ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਵੀਹ ਧਨੁ ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
चित्रांगदेन देवेशि गंधर्वपतिना प्रिये । क्षेत्रं पवित्रं ज्ञात्वा वै लिंगं तत्र प्रतिष्ठितम् । कृत्वा तपो महाघोरं समाराध्य महेश्वरम्
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਿਯੇ! ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦ ਨੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪਾਵਨਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਉੱਥੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਮਹਾਘੋਰ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ।
Verse 3
अथ यो भावसंयुक्तस्तल्लिगं संप्रपूजयेत् । गांधर्वलोकमाप्नोति गन्धर्वैः सह मोदते
ਫਿਰ ਜੋ ਕੋਈ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੰਪੂਰਨ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਗੰਧਰਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਸੰਗ ਉੱਥੇ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
Verse 4
तत्र शुक्लत्रयोदश्यां संस्नाप्य विधिना शिवम् । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्गंधधूपैरनु क्रमात् । स प्राप्नोत्यखिलं कामं मनसा यद्यदीप्सितम्
ਉੱਥੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰ ਕੇ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੀ ਜਿਹੜੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ, ਉਹ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Verse 122
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चित्रांगदेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वाविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਚਿਤ੍ਰਾਂਗਦੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਬਾਈਂਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।