Adhyaya 121
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 121

Adhyaya 121

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਦੇ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾ ਸ਼ੈਵ ਸਥਲ-ਪੁਰਾਣ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮਜਾਮਦਗਨ੍ਯ (ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ) ਵੱਲੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਗੋਪੀਸ਼ਵਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦੂਰੀ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਮੇਤ ਇੱਕ ਅਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਪਾਪ-ਨਾਸ਼ਕ ਲਿੰਗ ਦਾ ਸਥਾਨ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਨੈਤਿਕ ਸੰਕਟ ਯਾਦ ਕਰਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਮਾਤਾ-ਵਧ, ਫਿਰ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ, ਜਮਦਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਨਾਲ ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਪੁਨਰਜੀਵਨ। ਵਰ ਮਿਲਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਣ ਤਪ ਕਰਕੇ ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੰਤੋਖ ਤੇ ਇੱਛਿਤ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਉੱਥੇ ਸਦਾ ਸਨ੍ਨਿਧ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਗੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੀ ਯੁੱਧ-ਯਾਤਰਾ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਪੰਚਨਦ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ, ਪਿਤ੍ਰ-਋ਣ ਨਿਵਾਰਣ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਅਨੁਸਾਰ—ਇਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਮਹਾਪਾਪੀ ਵੀ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਮਾਪਤੀ ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਸਮਾਨ ਫਲ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਆਨੰਦ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि रामेश्वरमनुत्तमम् । जामदग्न्येन रामेण स्वयं तत्र प्रतिष्ठितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅਤੁੱਲ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਓ, ਜੋ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਰਾਮ ਨੇ ਆਪ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।”

Verse 2

गोपीश्वराच्च वायव्ये धनुषां त्रिंशकेऽन्तरे । स्थितं महाप्रभावं हि लिंगं पातकनाशनम्

ਗੋਪੀਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਤੀਹ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

यदा रामेण देवेशि जमदग्निसुतेन वै । कृतो मातृवधो घोरः पितुराज्ञानुवर्तिना

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਜਦੋਂ ਜਮਦਗਨਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਿਆਂ, ਮਾਤਾ-ਵਧ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਕਰਮ ਕੀਤਾ,

Verse 4

तदा मनसि संतापं कृत्वा निर्वेदमागतः । ततः प्रसन्नतां यातो जमदग्निर्महातपाः

ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਤਪਸ਼ ਧਾਰ ਕੇ ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਪਾਇਆ; ਫਿਰ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਜਮਦਗਨਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 5

ददौ वरं ततस्तुष्टो रेणुकायाश्च जीवितम् । एवं यद्यपि सा तत्र जीविता वरवर्णिनी

ਤਦੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ—ਰੇਣੁਕਾ ਨੂੰ ਜੀਵਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਰਣ ਵਾਲੀ ਨਾਰੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦੀ ਹੋ ਗਈ।

Verse 6

तथापि सघृणो देवि जामदग्न्यो महाप्रभः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपश्चक्रे ततोऽद्भुतम्

ਤਾਂ ਵੀ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕਰੁਣਾਮਈ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਅਦਭੁਤ ਤਪੱਸਿਆ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 7

प्रतिष्ठाप्य महादेवं शंकरं लोकशंकरम् । दिव्यं वर्षशतं साग्रं ततस्तुष्टो महेश्वरः

ਮਹਾਦੇਵ ਸ਼ੰਕਰ—ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੰਗਲਕਾਰੀ—ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਤਪ ਕੀਤਾ; ਤਦ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ।

Verse 8

ददौ तस्येप्सितं सर्वं स्वयं तत्रैव संस्थितः । ततः कृतार्थतां प्राप्तो जामदग्न्यो महाऋषिः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਚਾਹਾ ਸਭ ਕੁਝ ਬਖ਼ਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਆਪ ਉੱਥੇ ਹੀ ਵਿਹਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਤਦ ਜਾਮਦਗਨ੍ਯ ਮਹਾ਋ਸ਼ੀ ਆਪਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 9

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं जित्वा हत्वा च क्षत्रियान् । कृत्वा पंचनदं तत्र कुरुक्षेत्रे महामनाः

ਇੱਕੀ ਵਾਰ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਹਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਮਹਾਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉੱਥੇ ਪੰਚਨਦ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 10

रक्तैः संपूर्णतां नीत्वा क्षत्रियाणां वरानने । आनृण्यं समनु प्राप्तः पितॄणां यो महाबलः

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ! ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦੇ ਰਕਤ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਮਹਾਬਲੀ ਵੀਰ ਆਪਣੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 11

एवं क्षत्त्रान्तकं कृत्वा दत्त्वा विप्रेषु मेदिनीम् । कृतार्थतामनुप्राप्तस्त्रैलोक्ये ख्यातपौरुषः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਬਣ ਕੇ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋਇਆ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਈ।

Verse 12

तेन तत्स्थापितं लिंगं क्षेत्रे प्राभासिके शुभे । यस्तं पूजयते भक्त्या पापयुक्तोऽपि मानवः । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्याति लोकमुमापतेः

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਾਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਉਹ ਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ—ਉਹ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਮਾਪਤੀ (ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 13

ज्येष्ठकृष्णचतुर्दश्यां जागृयात्तत्र यो नरः । सोऽश्वमेधफलं प्राप्य मोदते दिवि देववत्

ਜੇਠ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਦੀ ਚੌਦਵੀਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨਰ ਉੱਥੇ ਜਾਗਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ੍ਞ ਦਾ ਫਲ ਪਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।

Verse 121

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये जामदग्न्येश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामैकविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਜਾਮਦਗਨ੍ਯੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।