
ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਦੇ ਹਨ—ਪਹਿਲਾਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਸ਼ਕਰੇਸ਼ਵਰ ਜਾਣਾ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਜਾਨਕੀਸ਼ਵਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ-ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ। ਪੁਸ਼ਕਰੇਸ਼ਵਰ-ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਮਹਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਆਦਰਸ਼ ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਪੁਤਰ (ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ) ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨਤਕੁਮਾਰ ਨੇ ਸੁਵਰਨ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ, ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ। ਅਧਿਆਇ ਵਿਚ ਕਰਮ-ਫਲ ਦਾ ਨਿਯਮ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧੀ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ‘ਪੁਸ਼ਕਰੀ-ਯਾਤਰਾ’ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਮਾਨ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਤੀਰਥ ‘ਸਰਵ-ਪਾਤਕ-ਨਾਸ਼ਨ’ ਵਜੋਂ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ; ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਨੈਤਿਕ ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਭਗਤੀ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करेश्वरमुत्तमम् । तस्यैव दक्षिणे भागे जानकीश्वरमुत्तमम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਪੁਸ਼ਕਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਮੰਗਲਮਈ ਜਾਨਕੀਸ਼ਵਰ ਹੈ।”
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं तु ब्रह्मपुत्रेण पूजितम् । सनत्कुमारमुनिना श्रद्धया हेम पुष्करैः
ਉਹ ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲਿੰਗ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ—ਮੁਨੀ ਸਨਤਕੁਮਾਰ—ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਵਰਨ ਕਮਲਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਆ ਸੀ।
Verse 3
पूजितं तद्विधानेन तेन तत्पुष्करेश्वरम् । ख्यातं तत्र वरारोहे सर्वपातकनाशनम्
ਉਸ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ (ਲਿੰਗ) ਉੱਥੇ ‘ਪੁਸ਼ਕਰੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਜੋ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 4
यस्तं पूजयते भक्त्या गंषपुष्पादिभिः क्रमात् । यात्रा कृता भवेत्तेन पौष्करी नात्र संशयः
ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਆਦਿ ਭੇਟਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਪੁਸ਼ਕਰੀ ਯਾਤਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
Verse 115
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्ये पुष्करेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਵਾਮਨਸਵਾਮੀ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ, “ਪੁਸ਼ਕਰੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਅਧਿਆਇ ੧੧੫ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।