Adhyaya 114

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि विष्णुं पापप्रणाशनम् । वामनस्वामिनामानं सर्वपातकनाशनम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ—ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਵਾਮਨਸਵਾਮੀ ਹੈ—ਜੋ ਸਭ ਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 2

पुष्करान्नैरृते भागे धनुर्विशतिभिः स्मृतम् । यदा बद्धो बलिर्देवि विष्णुना प्रभविष्णुना

ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਨੈਰਿਤ (ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮ) ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਵੀਹ ਧਨੁ ਦੂਰ ਇਹ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭਾਵਾਨ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਸੀ।

Verse 3

तदा तत्र पदं न्यस्तं दक्षिणं विश्वरूपिणा । द्वितीयं मेरुशृंगे तु तृतीयं गगने प्रिये

ਤਦ ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਦੱਖਣਾ ਚਰਨ ਟਿਕਾਇਆ। ਦੂਜਾ ਪਗ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਸੀ, ਅਤੇ ਤੀਜਾ ਪਗ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸੀ।

Verse 4

यावदूर्ध्वं चोत्क्षिपति तावद्भिन्नं सुदूरतः । पादाग्रेण तु ब्रह्माण्डं निष्क्रान्तं सलिलं ततः

ਜਿੰਨਾ ਉੱਪਰ ਉਹ ਚੁੱਕਦਾ ਗਿਆ, ਉੱਨਾ ਹੀ ਦੂਰ ਤੱਕ ਸਭ ਕੁਝ ਚਿਰ ਕੇ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦੇ ਅਗਲੇ ਸਿਰੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਦੇ ਖੋਲ ਨੂੰ ਭੇਦ ਦਿੱਤਾ; ਤਦ ਉਥੋਂ ਜਲ ਬਾਹਰ ਵਹਿ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 5

ततः स्वजानुमात्रेण संप्राप्तं पृथिवीतले । ततो विष्णुपदी गंगा प्रसिद्धिमगमत्क्षितौ

ਫਿਰ ਉਹ ਜਲਧਾਰਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘੁੱਟਨੇ ਦੇ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਥੱਲੇ ਉਤਰ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤਲ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚੀ। ਉਸ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਗੰਗਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ‘ਵਿਸ਼ਣੁਪਦੀ’—ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਚਰਨ ਤੋਂ ਜਨਮੀ—ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ।

Verse 6

पूर्वं सा पुष्करे प्राप्ता पुष्करात्सा महानदी । पुष्करं कथ्यते व्योम पुष्करं कथ्यते जलम् । तेन तत्पुष्करं ख्यातं संनिधानं प्रजापतेः

ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੂੰ ਆ ਪਹੁੰਚੀ; ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੋਂ ਉਹ ਮਹਾਨਦੀ ਅੱਗੇ ਵਹਿ ਤੁਰ ਪਈ। ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਨੂੰ ਜਲ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਪੁਸ਼ਕਰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸੰਨਿਧਾਨ-ਸਥਾਨ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 7

तत्र स्नानं नरः कृत्वा यः पश्यति हरेः पदम् । स याति परमं स्थानं यत्र देवो हरिः स्वयम्

ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵ ਹਰੀ ਆਪ ਵਸਦਾ ਹੈ।

Verse 8

तत्र पिंडप्रदानेन तृप्तिः स्यात्कोटिवार्षिकी । पितॄणां च वरारोहे ह्येतदाह हरिः स्वयम्

ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ—ਇਹ ਗੱਲ ਹਰੀ ਨੇ ਆਪ ਕਹੀ ਹੈ।

Verse 9

अत्र गाथा पुरा गीता वसिष्ठेन महर्षिणा । वामनस्वामिनं दृष्ट्वा तां शृणुष्व समाहिता

ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪੁਰਾਤਨ ਗਾਥਾ ਮਹਰਿਸ਼ੀ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੇ ਵਾਮਨਸਵਾਮੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਗਾਈ ਸੀ; ਤੂੰ ਇਕਾਗ੍ਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਸੁਣ।

Verse 10

स्नात्वा तु पुष्करे तीर्थे दृष्ट्वा विष्णुपदं ततः । अपि कृत्वा महत्पापं किमतः परितप्यते

ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਦ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ—ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਉਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰੇ?

Verse 11

यस्तत्रोपानहौ दद्याद्ब्राह्मणाय यतव्रतः । स यानवरमारूढो विष्णुलोके महीयते

ਜੋ ਉੱਥੇ ਇੰਦ੍ਰਿਯ-ਸੰਯਮੀ ਅਤੇ ਵਰਤ-ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਜੁੱਤੀਆਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਾਨ ਪਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋਵੇ।

Verse 114

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्र माहात्म्ये वामनस्वामिमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुर्दशोत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤਿਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ ‘ਵਾਮਨਸ੍ਵਾਮੀ ਦੇ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਚੌਦਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।