Adhyaya 112
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 112

Adhyaya 112

ਅਧਿਆਇ 112 ਵਿੱਚ ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਯਾਤਰਾ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਮੇਸ਼ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਤੀਹ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਲਕਸ਼ਮਣੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਦੇ ਢੰਗ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ—ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ, ਵਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ ਪੂਜਾ, ਹੋਮ ਅਤੇ ਜਪ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ-ਸਮਾਧੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਆਰਾਧਨਾ; ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ‘ਪਰਮਾ ਗਤੀ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਾਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਵੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ—ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੋਗ੍ਯ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਅੰਨ, ਜਲ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸ ਦਿਨ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਪ ਨੂੰ ਅਕਸ਼ਯ ਫਲਦਾਇਕ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਥਿਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लक्ष्मणेश्वरमुत्तमम् । रामेशात्पूर्वदिग्भागे धनुस्त्रिंशकसंस्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਤੋਂ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਤੀਹ ਧਨੁ ਦੂਰ ਸਥਿਤ ਉੱਤਮ ਲਕਸ਼ਮਣੇਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 2

स्थापितं लक्ष्मणेनैव तत्र यात्रागतेन वै । महापापहरं देवि तल्लिंगं सुरपूजितम्

ਉਹ ਲਿੰਗ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਹੀ, ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ, ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਸੁਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

यस्तं पूजयते भक्त्या नृत्यगीतादिवादनैः । होमजाप्यैः समाधिस्थः स याति परमां गतिम्

ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਗੀਤ ਅਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਦ ਨਾਲ—ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਹੋਮ, ਜਪ ਅਤੇ ਸਮਾਧੀ-ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

अन्नोदकं हिरण्यं च तत्र देयं द्विजातये । संपूज्य देवदेवेशं गंधपुष्पादिभिः क्रमात्

ਉੱਥੇ ਦਵਿਜਾਤਿ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਨੂੰ ਅੰਨ-ਜਲ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ-ਈਸ਼ ਨੂੰ ਸੰਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਜ ਕੇ—

Verse 5

माघे कृष्णचतुर्दश्यां विशेषस्तत्र पूजने । स्नानं दानं जपस्तत्र भवेदक्षयकारकम्

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਾਤਮ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਕੀਤਾ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਜਪ ਅਖੰਡ, ਅਕਸ਼ਯ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 112

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीति साहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये रामेश्वरक्षेत्रमाहात्म्ये लक्ष्मणेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वादशोत्तरशततमो ऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ—ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ—ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅਧੀਨ ‘ਲਕਸ਼ਮਣੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।