Adhyaya 111

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पुष्करारण्यमुत्तमम् । तस्मादीशानकोणस्थं धनुषां षष्टिभिः स्थितम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਪੁਸ਼ਕਰ-ਅਰਣ੍ਯ ਵੱਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੋਂ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ (ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ) ਵਿੱਚ, ਸੱਠ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਤੇ, ਉਹ ਸਥਾਨ ਹੈ।

Verse 2

तत्र कुण्डं महादेवि ह्यष्टपुष्करसंज्ञितम् । सर्व पापहरं देवि दुष्प्राप्यमकृतात्मभिः

ਉੱਥੇ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ‘ਅਸ਼ਟਪੁਸ਼ਕਰ’ ਨਾਮ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸਭ ਪਾਪ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਅਸੰਯਮੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੁਰਲਭ ਹੈ।

Verse 3

तत्र कुण्डसमीपे तु पुरा रामेशधीमता । स्थापितं तन्महालिङ्गं रामेश्वर इति स्मृतम्

ਉੱਥੇ ਉਸ ਕੁੰਡ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਰਾਮੇਸ਼ ਨੇ ਉਹ ਮਹਾਲਿੰਗ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਉਹ ‘ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 4

तस्य पूजनमात्रेण मुच्यते ब्रह्महत्यया

ਉਸ (ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਲਿੰਗ) ਦੀ ਕੇਵਲ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

श्रीदेव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि रामेश्वरसमुद्भवम् । कथं तत्रागमद्रामः ससीतश्च सलक्ष्मणः

ਸ਼੍ਰੀ ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਭਗਵਨ, ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਉਤਪੱਤੀ-ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ। ਰਾਮ ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?

Verse 6

कथं प्रतिष्ठितं लिङ्गं पुष्करे पापतस्करे । एतद्विस्तरतो ब्रूहि फलं माहात्म्यसंयुतम्

ਪੁਸ਼ਕਰ—ਜੋ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਚੋਰ ਹੈ—ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ? ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਫਲ ਵੀ ਬਿਆਨ ਕਰੋ।

Verse 7

ईश्वर उवाच । चतुर्विंशयुगे रामो वसिष्ठेन पुरोधसा । पुरा रावणनाशार्थं जज्ञे दशरथात्मजः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਚੌਵੀਵੇਂ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਰਥ-ਨੰਦਨ ਰਾਮ, ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਰਾਜ-ਪੁਰੋਹਿਤ ਬਣਾਕੇ, ਰਾਵਣ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 8

ततः कालान्तरे देवि ऋषिशापान्महातपाः । ययौ दाशरथी रामः ससीतः सहलक्ष्मणः

ਫਿਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਦਸ਼ਰਥੀ ਰਾਮ, ਸੀਤਾ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 9

वनवासाय निष्क्रांतो दिव्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः । ततो यात्राप्रसंगेन प्रभासं क्षेत्रमागतः

ਵਨਵਾਸ ਲਈ ਨਿਕਲਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਉਹ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 10

तं देशं तु समासाद्य सुश्रांतो निषसाद ह । अस्तं गते ततः सूर्ये पर्णान्यास्तीर्य भूतले

ਉਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਬੈਠ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪੱਤੇ ਵਿਛਾ ਲਏ।

Verse 11

सुष्वापाथ निशाशेषे ददृशे पितरं स्वकम् । स्वप्ने दशरथं देवि सौम्यरूपं महाप्रभम्

ਫਿਰ ਰਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਨੇੜੇ ਉਹ ਸੁੱਤਾ ਅਤੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਹੇ ਦੇਵੀ—ਸੌਮ੍ਯ ਰੂਪ, ਮਹਾਨ ਤੇਜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ।

Verse 12

प्रातरुत्थाय तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो न्यवेदयत् । यथा दशरथः स्वप्ने दृष्टस्तेन महात्मना

ਸਵੇਰੇ ਉਠ ਕੇ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ—ਕਿਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 13

ब्राह्मणा ऊचुः । वृद्धिकामाश्च पितरो वरदास्तव राघव । दर्शनं हि प्रयच्छंति स्वप्नान्ते हि स्ववंशजे

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਰਾਘਵ! ਤੇਰੇ ਪਿਤਰ, ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਵਧੋਤਰੀ ਤੇ ਕਲਿਆਣ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਤੇ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ਜ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।”

Verse 14

एतत्तीर्थं महापुण्यं सुगुप्तं शार्ङ्गधन्वनः । पुष्करेति समाख्यातं श्राद्धमत्र प्रदीयताम्

“ਇਹ ਤੀਰਥ ਮਹਾਪੁਣ੍ਯ ਹੈ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਨੁਧਾਰੀ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਵੱਲੋਂ ਸੁਚੱਜੀ ਰੱਖਿਆ ਹੇਠ ਹੈ। ਇਹ ‘ਪੁਸ਼ਕਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।”

Verse 15

नूनं दशरथो राजा तीर्थे चास्मिन्समीहते । त्वया दत्तं शुभं पिण्डं ततः स दर्शनं गतः

“ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਇਸੇ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਦੀ ਆਸ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਪਿੰਡ ਕਾਰਨ ਹੀ ਉਹ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ।”

Verse 16

ईश्वर उवाच । तेषां तद्वचनं श्रुत्वा रामो राजीवलोचनः । निमंत्रयामास तदा श्राद्धार्हान्ब्राह्मणाञ्छुभान्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਰਾਮ ਨੇ ਤਦ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਯੋਗ ਸ਼ੁਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦਿੱਤਾ।

Verse 17

अब्रवील्लक्ष्मणं पार्श्वे स्थितं विनतकंधरम् । फलार्थं व्रज सौमित्रे श्राद्धार्थं त्वरयाऽन्वितः

ਉਸ ਨੇ ਨੇੜੇ ਖੜੇ, ਗਰਦਨ ਨਿਵਾਈ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੇ, ਸ਼ਰਾਧ ਦੇ ਅਰਥ ਫਲ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਜਾ।”

Verse 18

स तथेति प्रतिज्ञाय जगाम रघुनंदनः । आनयामास शीघ्रं स फलानि विविधानि च

ਉਸ ਨੇ “ਤਥਾਸਤੁ” ਕਹਿ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰਘੁਨੰਦਨ ਚਲ ਪਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਜਲਦੀ ਹੀ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਫਲ ਲਿਆ ਆਇਆ।

Verse 19

बिल्वानि च कपित्थानि तिन्दुकानि च भूरिशः । बदराणि करीराणि करमर्दानि च प्रिये

ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਬਿਲਵ, ਕਪਿਤਥ ਅਤੇ ਤਿੰਦੂਕ ਦੇ ਫਲ ਸਨ; ਅਤੇ ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਬਦਰ, ਕਰੀਰ ਅਤੇ ਕਰਮਰਦ ਵੀ ਸਨ।

Verse 20

चिर्भटानि परूषाणि मातुलिंगानि वै तथा । नालिकेराणि शुभ्राणि इंगुदीसंभवानि च

ਚਿਰਭਟ ਅਤੇ ਪਰੂਸ਼ ਦੇ ਫਲ ਵੀ ਸਨ, ਅਤੇ ਮਾਤੁਲਿੰਗ ਵੀ; ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਨਾਰੀਕੇਲ ਅਤੇ ਇੰਗੁਦੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਫਲ ਵੀ ਸਨ।

Verse 21

अथैतानि पपाचाशु सीता जनकनंदिनी । ततस्तु कुतपे काले स्नात्वा वल्कलभृच्छुचिः

ਫਿਰ ਜਨਕਨੰਦਿਨੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਤੁਰੰਤ ਪਕਾ ਲਿਆ। ਤਦ ਕੂਤਪ-ਕਾਲ ਆਉਣ ‘ਤੇ, ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਵਲਕਲ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ (ਕਰਮ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ)।

Verse 22

ब्राह्मणानानयामास श्राद्धार्हान्द्विजसत्तमान् । गालवो देवलो रैभ्यो यवक्रीतोऽथ पर्वतः

ਉਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਸਤਿਕਾਰ ਯੋਗ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ—ਗਾਲਵ, ਦੇਵਲ, ਰੈਭ੍ਯ, ਯਵਕ੍ਰੀਤ ਅਤੇ ਪਰਵਤ ਵੀ।

Verse 23

भरद्वाजो वसिष्ठश्च जावालिर्गौतमो भृगुः । एते चान्ये च बहवो ब्राह्मणा वेदपारगाः

ਭਰਦਵਾਜ, ਵਸਿਸ਼ਠ, ਜਾਵਾਲੀ, ਗੌਤਮ, ਭ੍ਰਿਗੁ—ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਨੇਕ ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ।

Verse 24

श्राद्धार्थं तस्य संप्राप्ता रामस्याक्लिष्टकर्मणः । एतस्मिन्नेव काले तु रामः सीतामभाषत

ਉਹ ਰਾਮ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਲਈ ਉੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ—ਰਾਮ ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਮ ਅਥਕ ਤੇ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਸਨ। ਓਸੇ ਵੇਲੇ ਰਾਮ ਨੇ ਸੀਤਾ ਨਾਲ ਬਚਨ ਕੀਤਾ।

Verse 25

एहि वैदेहि विप्राणां देहि पादावनेजनम् । एतच्छ्रुत्वाऽथ सा सीता प्रविष्टा वृक्षमध्यतः

“ਆ, ਹੇ ਵੈਦੇਹੀ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਪੈਰ ਧੋਣ ਦਾ ਜਲ ਦੇ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸੀਤਾ ਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਦਰ ਚਲੀ ਗਈ।

Verse 26

गुल्मैराच्छाद्य चात्मानं रामस्यादर्शने स्थिता । मुहुर्मुहुर्यदा रामः सीतासीतामभाषत

ਝਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਓਹਲੇ ਕਰ ਕੇ, ਉਹ ਰਾਮ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੀ। ਵਾਰੰਵਾਰ ਰਾਮ ਪੁਕਾਰਦਾ ਰਿਹਾ—“ਸੀਤਾ! ਸੀਤਾ!”

Verse 27

ज्ञात्वा तां लक्ष्मणो नष्टां कोपाविष्टं च राघवम् । स्वयमेव तदा चक्रे ब्राह्मणार्ह प्रतिक्रियाम्

ਉਸ ਦੇ ਗੁੰਮ ਹੋ ਜਾਣ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਆਵਿਸ਼ਟ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਤਦ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਯੋਗ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਰਿਆ ਤੇ ਵਿਧੀ-ਵਿਧਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ।

Verse 28

अथ भुक्तेषु विप्रेषु कृत पिंडप्रदानके । आगता जानकी सीता यत्र रामो व्यवस्थितः

ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਪਿੰਡ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਆ ਪੂਰੀ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਜਾਨਕੀ ਸੀਤਾ ਉਸ ਥਾਂ ਆਈ ਜਿੱਥੇ ਰਾਮ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ।

Verse 29

तां दृष्ट्वा परुषैर्वाक्यैर्भर्त्सयामास राघवः । धिग्धिक्पापे द्विजांस्त्यक्त्वा पितृकृत्यमहोदयम् । क्व गताऽसि च मां हित्वा श्राद्धकाले ह्युपस्थिते

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਘਵ ਨੇ ਕਠੋਰ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਡਾਂਟਿਆ: “ਧਿਕਾਰ ਹੈ, ਹੇ ਪਾਪਣੀ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਇਸ ਮਹਾਨ ਮੰਗਲ ਕਰਤਵ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਕੇ—ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਗਈ?”

Verse 30

ईश्वर उवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भयभीता च जानकी

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਸ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਜਾਨਕੀ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੀ।

Verse 31

कृताञ्जलिपुटा भूत्वा वेपमाना ह्यभाषत । मा कोपं कुरु कल्याण मा मां निर्भर्त्सय प्रभो

ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ, ਉਹ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਕਲਿਆਣਮਯ! ਕ੍ਰੋਧ ਨਾ ਕਰੋ; ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਮੈਨੂੰ ਡਾਂਟੋ ਨਾ।”

Verse 32

शृणु यस्माद्विभोऽन्यत्र गता त्यक्त्वा तवान्तिकम् । दृष्टस्तत्र पिता मेऽद्य तथा चैव पितामहः

ਸੁਣੋ, ਹੇ ਵਿਭੂ ਮਹਾਬਲੀ! ਮੈਂ ਤੇਰਾ ਸੰਗ ਛੱਡ ਕੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਅੱਜ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੀ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ।

Verse 33

तस्य पूर्वतरश्चापि तथा मातामहादयः । अंगेषु ब्राह्मणेन्द्राणामाक्रान्तास्ते पृथक्पृथक्

ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੂਰਵਜ ਵੀ—ਮਾਤਾਮਹ ਆਦਿ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯਾਜਕਾਂ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਸਨ।

Verse 34

ततो लज्जा समभवत्तत्र मे रघुनन्दन । पित्रा तत्र महाबाहो मनोज्ञानि शुभानि च

ਤਦ, ਹੇ ਰਘੁਨੰਦਨ, ਉੱਥੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਲੱਜਾ ਉੱਠੀ। ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ।

Verse 35

तत्र पुष्करसान्निध्ये दक्षिणे धनुषां त्रये । लिंगं प्रतिष्ठयामास रामेश्वरमिति श्रुतम्

ਉੱਥੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦੇ ਸਾਨ্নਿਧ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਤਿੰਨ ਧਨੁਸ਼ ਮਾਪ ਦੂਰ, ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ‘ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੁਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

भक्ष्याणि भक्षितान्येव यानि वै गुणवन्ति च । स कथं सुकषायाणि क्षाराणि कटुकानि च । भक्षयिष्यति राजेन्द्र ततो मे दुःखमाविशत्

‘ਉਸ ਨੇ ਤਾਂ ਗੁਣਵਾਨ ਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਹੀ ਖਾਧੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਸੈਲੇ, ਖਾਰੇ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਆਹਾਰ ਨੂੰ ਖਾਵੇਗਾ?’ ਹੇ ਰਾਜੇੰਦਰ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸਮਾ ਗਿਆ।

Verse 37

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मितो राघवोऽभवत् । विशेषेण ददौ तस्मिञ्छ्राद्धं तीर्थे तु पुष्करे

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਘਵ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉੱਥੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ।

Verse 39

यस्तं पूजयते भक्त्या गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । स प्राप्नोति परं स्थानं य्रत्र देवो जनार्दनः

ਜੋ ਕੋਈ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਗੰਧ, ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਨਾਰਦਨ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

Verse 40

किमत्र बहुनोक्तेन द्वादश्यां यत्प्रदापयेत् । न तत्र परिसंख्यानं त्रिषु लोकेषु विद्यते

ਇੱਥੇ ਬਹੁਤ ਕਹਿਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਣਤੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

Verse 41

शुक्रांगारकसंयुक्ता चतुर्थी या भवेत्क्वचित् । षष्ठी वात्र वरारोहे तत्र श्राद्धे महत्फलम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਜੇ ਕਦੇ ਚਤੁਰਥੀ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਅਤੇ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਇੱਥੇ ਛਠੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੀਤਾ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਮਹਾਨ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 42

यावद्द्वादशवर्षाणि पितरश्च पितामहाः । तर्पिता नान्यमिच्छन्ति पुष्करे स्वकुलोद्भवे

ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੁਆਰਾ ਪੁਸ਼ਕਰ ਵਿੱਚ ਤਰਪਣ ਨਾਲ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਉਹ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ।

Verse 43

तत्र यो वाजिनं दद्यात्सम्यग्भक्तिसमन्वितः । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

ਉੱਥੇ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਯਥਾਵਿਧਿ ਘੋੜਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯਜ್ಞ ਦਾ ਪੁੰਨਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 44

इति ते कथितं सम्यङ्माहात्म्यं पापनाशनम् । रामेश्वरस्य देवस्य पुष्करस्य च भामिनि

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵ ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਕਰ ਦਾ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

Verse 111

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये पुष्करमाहात्म्ये रामेश्वरक्षेत्रमाहात्म्यवर्णनंनामैकादशोत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਪੁਸ਼ਕਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਅੰਦਰ ‘ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ ਖੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਗਿਆਰਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।