
ਈਸ਼ਵਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਗੌਰੀ-ਤਪੋਵਨ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਜਾ ਕੇ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਪ੍ਰਭਾਸੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੇਤਰ ਸੱਤ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਪਰਿਧੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਦਾ ਮਹਾਲਿੰਗ ਅੱਠਵੇਂ ਵਸੂ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ-ਕਾਮਨਾ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅਤੇ ‘ਆਗਨੇਈ’ ਨਾਮ ਦੀ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆ—ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ—ਦਾ ਵਰਣਨ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਰੁਦ੍ਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇੱਛਿਤ ਵਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਸੰਗਵਸ਼ ਭੁਵਨਾ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ—ਜਗਤ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਿਲਪੀ-ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ—ਅਤੇ ਅਤਿ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਤਕਸ਼ਕ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਧਿਆਇ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਯਾਤਰੀਆਂ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਹੈ: ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ-ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ, ਸ਼ਤਰੁਦਰੀਯ ਜਪ, ਸੰਯਮ (ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ, ਉਪਵਾਸ), ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਲਿੰਗਾਭਿਸ਼ੇਕ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਇੱਛਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵ੍ਰਿਸ਼-ਦਾਨ। ਇਸ ਦਾ ਫਲ ਪਾਪ-ਸ਼ੁੱਧੀ ਅਤੇ ਸਰਬਾਂਗੀਣ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे प्रभासेश्वरमुत्तमम् । गौरीतपोवनाद्देवि पश्चिमे समुदाहृतम्
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਕਟਿਹ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਗੌਰੀ ਦੇ ਤਪੋਵਨ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਵੇ।
Verse 2
धनुषां सप्तके देवि नातिदूरे व्यवस्थितम् । स्थापितं तन्महालिंगं वसूनामष्टमेन हि
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਇਹ ਸੱਤ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਹੀ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਮਹਾਲਿੰਗ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਠਵੇਂ ਨੇ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Verse 3
प्रभास इति नाम्ना हि शिवपूजारतेन वै । स पुत्रकामो देवेशि प्रभासक्षेत्रमागतः
ਪ੍ਰਭਾਸ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਭਗਤ ਸੀ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ, ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
Verse 4
प्रतिष्ठाप्य महालिङ्गं चचार विपुलं तपः । आग्नेयमिति विख्यातं दिव्याब्दानां शतं प्रिये
ਮਹਾਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ‘ਆਗਨੇਯ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਸ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਉਸ ਨੇ ਸੌ ਦਿਵ੍ਯ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਤਪ ਕੀਤਾ।
Verse 5
ततस्तस्य महादेवि सम्यक्छ्रद्धान्वि तस्य वै । तुतोष भगवान्रुद्रो ददौ यन्मनसीप्सितम्
ਤਦ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੱਚੀ ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਰੁਦ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਜੋ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ।
Verse 6
बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी । प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च
ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਭੈਣ ਭੁਵਨਾ, ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦਿਨੀ ਸੀ। ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਬਣੀ, ਜੋ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਹੈ।
Verse 7
विश्वकर्मा सुतस्तस्याः सृष्टिकर्ता प्रजापतिः । देवानां तक्षको विद्वान्मनोर्मातामहः स्मृतः
ਉਸ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਜਨਮਿਆ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਕਰਤਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ। ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਤਕਸ਼ਕ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਲਪੀ, ਮਨੂ ਦਾ ਮਾਤ੍ਰਕ ਨਾਨਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 8
तक्षकः सूर्यबिंबस्य तेजसः शातनो महान् । एवं तस्याऽभवत्पुत्रो वसूनामष्टमस्य वै
ਉਹ ਮਹਾਨ ਤਕਸ਼ਕ ਸੂਰਜ-ਬਿੰਬ ਦੀ ਜਲਦੀ ਤੇਜਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲਵਾਨ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪੁੱਤਰ ਜਨਮਿਆ—ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠਵਾਂ ਹੀ।
Verse 9
प्रभासनाम्नो देवेशि तल्लिंगाराधनोद्यतः । इति ते कथितं देवि प्रभासेश्वरसूचकम्
ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਉਹ ‘ਪ੍ਰਭਾਸ’ ਨਾਮਕ ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
Verse 10
माहात्म्यं सर्वपापघ्नं सर्वकामप्रदं शुभम् । यस्तं पूजयते भक्त्या सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
ਇਹ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸ਼ੁਭ ਹੈ—ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਉਚਿਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ਜੋ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਪੂਰੀ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਸਮੇਤ, ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਫਲ ਪਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
भूमिशायी निराहारो जपन्वै शतरुद्रियम् । माघे मासि चतुर्दश्यां स्नात्वा सागरसंगमे
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੌਂਦਿਆਂ, ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿ ਕੇ ਅਤੇ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸ਼ਤਰੁਦ੍ਰੀਯ ਦਾ ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ—ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਮੁੰਦਰ-ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ…
Verse 12
पंचामृतेन संस्नाप्य पूजयित्वा विधानतः
ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਨਾਲ (ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ) ਸਨਾਨ ਕਰਵਾ ਕੇ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ…
Verse 13
य एवं कुरुते देवि सम्यग्यात्रामहोत्सवम् । स मुक्तः पातकैः सर्वैः सर्वकामैः समृद्ध्यते । वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ਹੇ ਦੇਵੀ, ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯਥਾਵਿਧਿ ਯਾਤਰਾ-ਮਹੋਤਸਵ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਇੱਛਤ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਯਥਾਰਥ ਯਾਤਰਾ-ਫਲ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਦਾਨ ਵਜੋਂ ਇਕ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 110
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये प्रभासेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम दशोत्तरशततमोऽध्यायः
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ “ਪ੍ਰਭਾਸੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਦਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।