
ਈਸ਼ਵਰ ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਹਾਨ ਅਨਿਲੇਸ਼ਵਰ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਜਾਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਥਾਨ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਦਾ ਲਿੰਗ ‘ਮਹਾਪ੍ਰਭਾਵ’ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਅਨਿਲ ਨੂੰ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਵਸੂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਲਿੰਗ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ। ਈਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਨੋਜਵ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਅਤਿ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ; ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ—ਇਹ ਦਿਵਿਆ ਕਿਰਪਾ ਦਾ ਉਦਾਹਰਨ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਮੂਰਤੀ/ਸਥਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਪੰਗਤਾ ਅਤੇ ਦਰਿਦ੍ਰਤਾ ਦਾ ਅਭਾਵ ਤੇ ਮੰਗਲ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਫੁੱਲ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਵੀ ਸੁਖ, ਭਾਗ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਮਨੋਂ ਮਨ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਭੀਸ਼ਟ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अनिलेश्वरमुत्तमम् । तस्योत्तरेशानदिक्स्थं धनुषां त्रितये प्रिये
ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉੱਤਮ ਅਨਿਲੇਸ਼ਵਰ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਉੱਤਰ, ਈਸ਼ਾਨ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਤਿੰਨ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਹੈ।
Verse 2
लिंगं महाप्रभावं हि दर्शनात्पापनाशनम् । वसूनां पञ्चमो योऽसावनिलः परिकीर्तितः
ਉਹ ਲਿੰਗ ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਨਿਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵਾਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।
Verse 3
स चाऽराध्य महादेवं प्रत्यक्षीकृतवान्भवम् । लिंगं प्रतिष्ठयामास सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः
ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦੀ ਅਰਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਭਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਯਥੋਚਿਤ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੁਚੱਜੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ।
Verse 4
एवमीशप्रभावेन सुतस्तस्याऽप्यभूद्बली । मनोजवेति विख्यातो ह्यविज्ञातगतिस्तथा
ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪ੍ਰਭੂ (ਈਸ਼) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਬਲਵਾਨ ਹੋਇਆ। ਉਹ ‘ਮਨੋਜਵ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਗਤੀ ਵੀ ਅਗੋਚਰ ਸੀ।
Verse 5
तं दृष्ट्वा व्याधिना मर्त्यो पीड्यते न कदाचन । नान्धो न बधिरो मूको न रोगी न च निर्धनः । कदाचिज्जायते मर्त्यस्तेन दृष्टेन भूतले
ਉਸ (ਉਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਪ੍ਰਭੂ/ਸ਼ਿਵ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਅੰਨ੍ਹਾ, ਬਹਿਰਾ, ਗੂੰਗਾ, ਰੋਗੀ ਜਾਂ ਗਰੀਬ ਹੋ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜੰਮਦਾ।
Verse 6
पुष्पमेकं तु यो दद्यात्तस्य लिंगस्य चोपरि । सुखसौभाग्यसंपन्नः स सदा रूपवान्भवेत्
ਜੋ ਕੋਈ ਉਸ ਲਿੰਗ ਉੱਤੇ ਇਕੋ ਫੁੱਲ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੁਖ ਅਤੇ ਸੌਭਾਗ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵਾਲਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 7
इत्येवं कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । श्रुत्वाऽनुमोद्य भावेन सर्वकामैः समृद्ध्यते
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਇਹ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਭਾਵ-ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਨੁਮੋਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 109
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ऽनिलेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम नवोत्तरशतत मोऽध्यायः
ਇਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਅਨਿਲੇਸ਼ਵਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇਕ ਸੌ ਨੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।