Adhyaya 108

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वसूनां लिंगमुत्तमम् । सोमेशादीशदिग्भागे पञ्चाशद्धनुषान्तरे

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵਸੂਆਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਲਿੰਗ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਓ। ਸੋਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਹ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰ ਤੇ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ।

Verse 2

स्थितं लिंगं महादेवि चतुर्वक्त्रं सुरप्रियम् । प्रत्यूषेश्वरनामानं महापातकनाशनम्

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇੱਥੇ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਲਿੰਗ ਸਥਿਤ ਹੈ—ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ। ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।

Verse 3

दर्शनात्तस्य देवस्य सप्तजन्मान्तरोद्भवम् । पापं प्रणाशमायाति सत्यंसत्यं वरानने

ਉਸ ਦੇਵ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ, ਸੱਤ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਠਿਆ ਪਾਪ ਨਾਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ, ਸੱਚ ਹੀ ਹੈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਮੁਖ ਵਾਲੀ।

Verse 4

देव्युवाच । कोऽसौ प्रत्यूषनामेति कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । कस्य पुत्रः स विख्यात एतन्मे वद शंकर

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਨਾਮ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਲਿੰਗ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋਇਆ? ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ? ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਹੇ ਸ਼ੰਕਰ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । दक्षो ब्रह्मसुतो देवि प्रजापतिरिति स्मृतः । तस्य कन्याः पुरा षष्टिर्ददौ धर्माय वै दश

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਦਕਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਸੱਠ ਧੀਆਂ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਸ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ।

Verse 6

तासां मध्ये महादेवि एका विश्वेति विश्रुता । सा धर्माच्च महादेवि अष्टावजनयत्सुतान्

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਇਕ ‘ਵਿਸ਼ਵਾ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਦੁਆਰਾ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਜਣੇ।

Verse 7

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवाऽनलोऽनिलः । प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः

ਆਪ, ਧ੍ਰੁਵ, ਸੋਮ, ਧਰ, ਧੀ ਅਨਲ, ਅਨਿਲ, ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸ—ਇਹੀ ਅੱਠ ਵਸੂ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

तेषां मध्ये सप्तमोऽसौ प्रत्यूष इति विश्रुतः । स पुत्रकामो देवेशि प्रभासं क्षेत्रमागतः

ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਸੱਤਵਾਂ ‘ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਉਹ ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਆਇਆ।

Verse 9

स ज्ञात्वा कामिकं क्षेत्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम् । तपश्चचार विपुलं दिव्यं वर्षशतं प्रिये । ध्यायन्देवं महादेवं शान्तस्तद्गतमानसः

ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਮਨਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਸੌ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਪ ਕੀਤਾ—ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਾ, ਸ਼ਾਂਤ, ਮਨ ਨੂੰ ਉਸੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ।

Verse 10

ततस्तुष्टो महादेवस्तस्य भक्त्या निरञ्जनः । ददौ तस्य सुतं देवि देवलं योगिनां वरम्

ਤਦ ਮਹਾਦੇਵ, ਨਿਰੰਜਨ, ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਪੁੱਤਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ—ਦੇਵਲ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।

Verse 11

ततः प्रभृति देवेशि तल्लिंगस्य प्रभावतः । देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याऽभवत्सुतः

ਤਦੋਂ ਤੋਂ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਦੇਵੀ, ਉਸ ਲਿੰਗ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭਗਵਾਨ ਯੋਗੀ ਦੇਵਲ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਬਣਿਆ।

Verse 12

अनेन कारणेनासौ प्रत्यूषेश्वरसंज्ञितः

ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ‘ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ੇਸ਼ਵਰ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 13

यश्चानपत्यः पुरुषस्तं समाराधयिष्यति । तस्यान्ववाये देवेशि संततिर्न विनश्यति

ਜੋ ਪੁਰਖ ਨਿਸੰਤਾਨ ਹੋਵੇ, ਜੇ ਉਹ ਉਸ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰੇ—ਹੇ ਦੇਵেশੀ—ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਧਾਰਾ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।

Verse 14

यः प्रत्यूषे महादेवि प्रत्यूषेश्वरमुत्तमम् । पूजयिष्यति सद्भक्त्या सततं नियतात्मवान् । तस्यैष्यति क्षयं पापमपि ब्रह्मवधोद्भवम

ਜੋ ਕੋਈ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ ਵੇਲੇ ਸੱਚੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਿਯਮਿਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉਸ ਦਾ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮਹਤਿਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਪਾਪ ਵੀ।

Verse 15

वृषस्तत्रैव दातव्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਫਲ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਬਲਦ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 16

माघे कृष्णचतुर्द्दश्यां जागृयात्तत्र वै निशि । सर्वेषां दानयज्ञानां फलं जागरणाल्लभेत्

ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਭਰ ਜਾਗਰਣ ਕਰੇ; ਉਸ ਜਾਗਰਣ ਨਾਲ ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 108

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभाससक्षेत्रमाहात्म्ये प्रत्यूषेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਅੰਦਰ “ਪ੍ਰਤਿਊਸ਼ੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ੧੦੮ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।