Adhyaya 106

Verse 1

देव्युवाच । एवमद्वैतभावेन यद्ब्रह्म परिकीर्तितम् । तस्य पूजा विधानं मे कथयस्व यथार्थतः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦ੍ਵੈਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਦੀ ਵਿਧੀ ਮੈਨੂੰ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਅਤੇ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸੋ।”

Verse 2

क्षेत्रे प्राभासिके देव बालरूपी पितामहः । स कथं पूज्यते लोकैः परब्रह्मस्वरूपवान्

ਹੇ ਦੇਵ, ਪ੍ਰਭਾਸ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾਮਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਾਲਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਿਵੇਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?

Verse 3

के मन्त्राः किं विधानं तद्बाह्मणास्तत्र कीदृशाः । तत्र स्थितानां विप्राणां कथं क्षेत्रफलं भवेत्

ਕਿਹੜੇ ਮੰਤਰ ਜਪਣੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕੀ ਹੈ? ਉੱਥੇ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ? ਅਤੇ ਜੋ ਵਿਪ੍ਰ ਉੱਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਖੇਤਰ ਦਾ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?

Verse 4

कतिप्रकारास्ते विप्रास्तत्र क्षेत्रनिवासिनः । किमाचारा महादेव किंशीलाः किंपरायणाः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵ! ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਿੰਨੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਚਾਰ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਉ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਕਿਸ ਨੂੰ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ?

Verse 5

एतद्विस्तरतो ब्रूहि ब्राह्मणानां महोदयम्

ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ—ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨ ਉਤਕ੍ਰਿਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਉੱਚਾ ਮਰਤਬਾ।

Verse 6

ईश्वर उवाच । साधुसाधु महादेवि सम्यक्प्रश्नविशारदे । शृणुष्वैकमना भूत्वा माहात्म्यं विप्रदैवतम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ—ਸਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ। ਇਕਾਗ੍ਰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਸੁਣੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਦਿਵ੍ਯ-ਸਰੂਪ ਹਨ।

Verse 7

यच्छ्रुत्वा मानवो देवि मुच्यते सर्वपातकैः । ये केचित्सागरांतायां पृथिव्यां कीर्तिता द्विजाः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ-ਸੀਮਿਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦ੍ਵਿਜ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਈ ਹੋਈ ਹੈ।

Verse 8

तद्रूपं मम देवेशि प्रत्यक्षं धरणीतले प्रत्यक्षं ब्राह्मणा देवाः परोक्षं दिवि देवताः

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਮੇਰਾ ਉਹੀ ਰੂਪ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦੇਵ ਹਨ, ਤੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤਾ ਪਰੋਖੇ ਹੀ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 9

ब्राह्मणा मत्प्रिया नित्यं ब्राह्मणा मामकी तनुः । यस्तानर्चयते भक्त्या स मामर्चयते सदा

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਹਨ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰਾ ਹੀ ਤਨ ਹਨ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 11

ये ब्राह्मणाः सोऽहमसंशयं प्रिये तेष्वर्चितेष्वर्चितोऽहं भवेयम् । तेष्वेव तुष्टेष्वहमेव तुष्टो वैरं च तैर्यस्य ममापि वैरम्

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪ ਹਾਂ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰਾ ਸਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਰੱਖੇ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

Verse 12

यश्चन्दनैः सागरुगन्धमाल्यै रभ्यर्चयेच्छैलमयीं ममार्चाम् । असौ न मामर्चयतेर्चयन्वै विप्रार्चनादर्चित एव चाहम्

ਜੇ ਕੋਈ ਚੰਦਨ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਮਾਲਾਵਾਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਪੱਥਰ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਭਲੀਭਾਂਤਿ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ; ਕਿਉਂਕਿ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਯਥਾਰਥ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 13

यावंतः पृथिवीमध्ये चीर्णवेदव्रता द्विजाः । अचीर्णव्रतवेदा वा तेऽपि पूज्या द्विजाः प्रिये

ਹੇ ਪ੍ਰਿਯੇ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਿਚ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਦਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ—ਚਾਹੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਦਿਕ ਵ੍ਰਤ-ਧਰਮ ਆਚਰੇ ਹੋਣ ਜਾਂ ਨਾ ਵੀ ਆਚਰੇ ਹੋਣ—ਉਹ ਸਭ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ।

Verse 14

न ब्राह्मणान्परीक्षेत श्राद्धे क्षेत्रनिवासिनः । सुमहान्परिवादोऽस्य ब्राह्मणानां परीक्षणे

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪਰਖ ਜਾਂ ਜਾਂਚ ਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਨਿੰਦਾ ਲੱਗਦੀ ਹੈ।

Verse 15

काणाः खञ्जाश्च कृष्णाश्च दरिद्रा व्याधितास्तथा । सर्वे श्राद्धे नियोक्तव्या मिश्रिता वेदपारगैः

ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਲੰਗੜੇ, ਕਾਲੇ ਵਰਣ ਵਾਲੇ, ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਰੋਗੀ—ਇਹ ਸਭ ਵੀ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਏ ਤੇ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ; ਵੇਦ-ਪਾਰੰਗਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਬਿਠਾਏ ਜਾਣ।

Verse 16

ब्राह्मणा जातितः पूज्या वेदाभ्यासात्ततः परम् । ततोर्थं हव्यकव्येषु न निन्द्या ब्राह्मणाः क्वचित्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਕਰਕੇ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ; ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਅਭਿਆਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹੋਰ ਵੀ ਉੱਚੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਦੇਵਾਂ ਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਹਵ੍ਯ-ਕਵ੍ਯ ਅਰਪਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਦੇ ਵੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 17

काणान्कुण्टांश्च कुब्जाश्च दरिद्रान्व्याधितानपि । नावमन्येद्द्विजान्प्राज्ञो मम रूपं यतः स्मृतम्

ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲੇ, ਅੰਗ-ਭੰਗ, ਕੁਬੜੇ, ਗਰੀਬ ਜਾਂ ਰੋਗੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ—ਤਿਰਸਕਾਰ ਨਾ ਕਰੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਵਜੋਂ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

Verse 18

बहवो हि न जानंति नरा ज्ञानबहिष्कृताः । यथाहं द्विजरूपेण चरामि पृथिवीमिमाम्

ਅਨੇਕ ਮਨੁੱਖ, ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਏ, ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਦਵਿਜ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 19

मद्रूपान्घ्नन्ति ये विप्रान्विकर्म कारयंति च । अप्रेषणे प्रेषयंति दासत्वं कारयन्ति च

ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ ਸਰੂਪ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵਿਕਰਮ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਣਉਚਿਤ ਦੌੜ-ਧੂਪ ਲਈ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਸਤਾ ਵਿੱਚ ਜੋਤਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਘੋਰ ਪਾਪ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 20

मृतांस्तान्करपत्रेण यमदूता महाबलाः । निकृंतंति यथा काष्ठं सूत्रमार्गेण शिल्पिनः

ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਯਮ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੂਤ ਕਰਪਤ੍ਰ ਨਾਮੀ ਧਾਰਦਾਰ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਰੀਗਰ ਨਾਪੀ ਲਕੀਰ ਅਨੁਸਾਰ ਲੱਕੜ ਕੱਟਦੇ ਹਨ।

Verse 21

ये चैवाश्लक्ष्णया वाचा तर्जयन्ति नराधमाः । वदंति परुषं क्रोधात्पादेन निहनंति च

ਉਹ ਨਰਾਧਮ ਜੋ ਕਰੜੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਧਮਕਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਬਚਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵੀ ਮਾਰਦੇ ਹਨ—

Verse 22

मृतांस्तान्यमलोका हि निहत्य धरणीतले । क्रूरपादेन चाक्रम्य क्रोधसंरक्तलोचनाः

ਉਹ ਮਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਯਮਲੋਕ ਦੇ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਕੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ; ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਨਿਰਦਈ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਚਲਦੇ ਹਨ।

Verse 24

अब्रह्मण्यास्तु ते बाह्या नित्यं ब्रह्मद्विषो नराः । तेषां घोरा महाकाया वज्रतुंडा भयानकाः । उद्धरंति मुहूर्तेन चक्षुः काका यमाज्ञया

ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ੍ਯ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਬਾਹਰਲੇ ਹਨ, ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਦ੍ਵੈਸ਼ੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਮ ਦੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਜ੍ਰ-ਚੁੰਚ ਵਾਲੇ, ਭਿਆਨਕ, ਮਹਾਕਾਇਆ ਕਾਂ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੱਖਾਂ ਨੋਚ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 25

यस्ताडयति विप्रं वै क्षते कुर्याद्धि शोणितम् । अस्थिभंगं च वा कुर्यात्प्राणैर्वापि वियोजयेत्

ਜੋ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਮਾਰੇ, ਜਖ਼ਮ ਕਰੇ ਤੇ ਲਹੂ ਵਗਾਏ, ਜਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਹੱਡੀਆਂ ਤੋੜੇ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਖ ਕਰ ਦੇਵੇ—

Verse 26

ब्रह्मघ्नः स तु विज्ञेयो न तस्मै निष्कृतिः स्मृता । पञ्चाशत्कोटिसंख्येषु नरकेष्वनुपूर्वशः

ਉਹ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਘਾਤੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਪੰਜਾਹ ਕਰੋੜ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।

Verse 27

स बहूनि सहस्राणि वर्षाणि पच्यते भृशम् । तस्माद्विप्रो वरारोहे नमस्कार्यो नृभिः सदा

ਉਹ ਅਨੇਕਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੱਕ ਭਿਆਨਕ ਤਪਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ ਨਿਤੰਬਾਂ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਮਸਕਾਰਯੋਗ ਜਾਣੋ।

Verse 28

अन्नपानप्रदानैस्तु पूज्या हि सततं द्विजाः । सर्वेषां चैव दानानां विप्राः सर्वेऽधिकारिणः

ਅੰਨ ਤੇ ਪਾਨ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸਦਾ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੀ ਸਭ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹਨ।

Verse 29

नान्यः समर्थो देवेशि गृह्णन्यात्यधमां गतिम् । तपसा पावितो देवि ब्राह्मणो धृतकिल्विषः

ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼ੀ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਮਰਥ ਨਹੀਂ; ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਅਤਿ ਨੀਚ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਹੇ ਦੇਵੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ—even ਪਾਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ—ਉਸ ਤਪ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਥੰਮਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

न सीदेत्प्रतिगृह्णानः पृथिवीमनुसागराम् । नास्ति किंचिन्महादेवि दुष्कृतं ब्राह्मणस्य तु

ਜੇ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਭਰ ਤੋਂ ਭੀ ਦਾਨ-ਦੱਖਿਣਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਉਹ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ। ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਐਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪਾਪਕਰਮ ਲੇਪ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 31

यस्तु स्थितः सदाऽध्यात्मे नित्यं सद्भावभावितः । ब्राह्मणो हि महद्भूतं जन्मना सह जायते

ਪਰ ਜੋ ਸਦਾ ਅਧਿਆਤਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਨਿੱਤ ਸਤਭਾਵ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਨਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਾਲ ਇਕੱਠਾ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 32

लोके लोकेश्वराश्चापि सर्वे ब्राह्मणपूजकाः । ततस्तान्नावमन्येत यदीच्छेज्जीवितं चिरम्

ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕਪਾਲ ਭੀ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਪੂਜਕ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਜੇ ਕੋਈ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਨਾ ਕਰੇ।

Verse 33

ब्राह्मणाः कुपिता हन्युर्भस्मीकुर्युः स्वतेजसा । लोकानन्यान्सृजेयुश्च लोकपालांस्तथाऽपरान्

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਮਾਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਭਸਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਹੋਰ ਲੋਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕਪਾਲ ਭੀ ਰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 34

अपेयः सागरो यैश्च कृतः कोपान्महात्मभिः । येषां कोपाग्निरद्यापि दंडके नोपशाम्यति

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਅਪੇਯ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨੀ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੰਡਕ ਵਿੱਚ ਭੀ ਨਹੀਂ ਬੁੱਝੀ।

Verse 35

एते स्वर्गस्य नेतारो देवदेवाः सनातनाः । एभिश्चापि कृतः पंथा देवयानः स उच्यते

ਇਹੀ ਸਵਰਗ ਦੇ ਨੇਤਾ ਹਨ—ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਵੀ ਦੇਵ, ਸਨਾਤਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੀ ਮਾਰਗ ਬਣਾਇਆ; ਉਹ ਦੇਵਯਾਨ, ਦਿਵ੍ਯ ਪਥ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

ते पूज्यास्ते नमस्कार्यास्तेषु सर्वं प्रतिष्ठितम् । ते वै लोकानिमान्सर्वान्पारयंति परस्परम्

ਉਹ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ, ਨਮਸਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ। ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਰਸਪਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 37

गूढस्वाध्यायतपसो ब्राह्मणाः शंसितव्रताः । विद्यास्नाता व्रतस्नाता अनपाश्रित्य जीविनः

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਧਿਆਇ ਅਤੇ ਤਪ ਗੂੜ੍ਹਾ ਤੇ ਸੰਯਮਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਵਰਤਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਵਿਦਿਆ-ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਵਰਤ-ਸਨਾਨ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਹੋਰਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਬਿਨਾ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ।

Verse 38

आशीविषा इव क्रुद्धा उपचर्या हि ब्राह्मणाः । तपसा दीप्यमानास्ते दहेयुः सागरानपि

ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਾਂਗ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਤਪ ਦੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।

Verse 39

ब्राह्मणेषु च तुष्टुषु तुष्यंते सर्वदेवताः । ते गतिः सर्वभूतानामध्यात्मगतिचिन्तकाः

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਦੋਂ ਸਭ ਦੇਵਤਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਅਤੇ ਆਸਰਾ ਹਨ—ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ਦੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ।

Verse 40

आदिमध्यावसानानां ज्ञानानां छिन्नसंशयाः । परापरविशेषज्ञा नेतारः परमां गतिम् । अवध्या ब्राह्मणास्तस्मात्पापेष्वपि रताः सदा

ਉਹ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਦਿ, ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਬਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਕੱਟ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਵਧ੍ਯ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਤੇ ਹੋਣ।

Verse 41

यश्च सर्वमिदं हन्याद्ब्राह्मणं चापि तत्समम् । सोऽग्निः सोऽर्को महातेजा विषं भवति कोपितः

ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਸਭ ਕੁਝ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰੇ—ਉਹ ਕਰਤੂਤ ਪੂਰਨ ਵਿਨਾਸ਼ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੈ। ਉਹ ਮਹਾਤੇਜ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਸ਼ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 42

भूतानामग्रभुग्विप्रो वर्णश्रेष्ठः पिता गुरुः । न स्कन्दते न व्यथते न विनश्यति कर्हिचित्

ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਭੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਪ੍ਰ ਹੈ; ਉਹ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹੈ। ਉਹ ਕਦੇ ਡਿਗਦਾ ਨਹੀਂ, ਕਦੇ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਨਾਸ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ—ਧਰਮਿਕ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ।

Verse 43

वरिष्ठमग्निहोत्राद्धि ब्राह्मणस्य मुखे हुतम् । विप्राणां वपुराश्रित्य सर्वास्तिष्ठंति देवताः

ਅਗਨਿਹੋਤਰ ਤੋਂ ਵੀ ਉੱਚਾ ਹੈ ਉਹ ਦਾਨ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਵਿਦਵਾਨ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਓਥੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 44

अतः पूज्यास्तु ते विप्रा अलाभे प्रतिमादयः

ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਵਿਪ੍ਰ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ; ਜੇ ਉਹ ਉਪਲਬਧ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਆਦਿ ਨੂੰ (ਪੂਜਾ ਲਈ) ਮਾਨਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 45

अविद्यो वा सविद्यो वा ब्राह्मणो मम दैवतम् । प्रणीतश्चाप्रणीतश्च यथाग्निर्दैवतं महत्

ਚਾਹੇ ਅਵਿਦਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵਿਦਿਆ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੇਰਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ—ਸੁਲਗਾਈ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ—ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਦਿਵ੍ਯਤਾ ਹੈ।

Verse 46

स्मशानेष्वपि तेजस्वी पावको नैव दुष्यति । हव्यकव्यव्यपेतोऽपि ब्राह्मणो नैव दुष्यति

ਸਮਸ਼ਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤੇਜਸਵੀ ਪਾਵਕ ਕਦੇ ਅਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵ੍ਯ-ਕਵ੍ਯ ਤੋਂ ਵੰਝਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

Verse 47

महापातकवर्ज्यं हि पूज्यो विप्रो वरानने । सर्वथा ब्राह्मणाः पूज्याः सर्वथा दैवतं महत् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन रक्षेदापद्गतं द्विजम्

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਵਿਪ੍ਰ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੈ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸਦਾ ਹੀ ਸਨਮਾਨਯੋਗ ਹਨ; ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਮਹਾਨ ਦੈਵਤ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਦ੍ਵਿਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 48

एवं विप्रा महादेवि पूज्याः सर्वत्र मानवैः । किं पुनः संजितात्मानो विशेषात्क्षेत्रवासिनः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਵਿਪ੍ਰ ਸਾਰੇ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ। ਫਿਰ ਕਿੰਨਾ ਵਧ ਕੇ ਉਹ ਸੰਯਮੀ, ਜੋ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਦੇ ਯੋਗ।

Verse 49

अथ क्षेत्रस्थितानां च चतुराश्रमवासिनाम् । विप्राणां वृत्तितो भेदं प्रवक्ष्याम्यानुपूर्व्यशः

ਹੁਣ ਮੈਂ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਚਾਰ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਅਨੁਸਾਰ ਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 50

क्षेत्रस्य संन्यासविधिं ये जानंति द्विजातयः । वृत्तिभेदं क्रमाच्चैव ते क्षेत्रफलभागिनः

ਜੋ ਦਵਿਜ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੰਨਿਆਸ-ਵਿਧਾਨ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਿਕਾ ਦੇ ਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਧਾਰਮਿਕ ਫਲਾਂ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 51

यथा क्षेत्रे निवसता वर्तितव्यं द्विजातिना । प्राजापत्यादिभेदेन तच्छृणु त्वं वरानने

ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਕਿਵੇਂ ਆਚਰਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਆਦਿ ਭੇਦਾਂ ਅਨੁਸਾਰ—ਉਹ ਸੁਣ, ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ।

Verse 52

प्राजापत्या महीपालाः कपोता ग्रंथिकास्तथा । कुटिकाश्चाथ वैतालाः पद्महंसा वरानने

ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਭੇਦ ਇਹ ਹਨ: ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ, ਮਹੀਪਾਲ, ਕਪੋਤ, ਗ੍ਰੰਥਿਕ; ਤਥਾ ਕੁਟਿਕਾ; ਅਤੇ ਵੈਤਾਲ ਤੇ ਪਦਮਹੰਸ।

Verse 53

धृतराष्ट्रा बकाः कंका गोपालाश्चैव भामिनि । त्रुटिका मठराश्चैव गुटिका दंडिकाः परे

ਹੇ ਸੁੰਦਰਿ, ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ: ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਬਕ, ਕਂਕ ਅਤੇ ਗੋਪਾਲ; ਤਥਾ ਤ੍ਰੁਟਿਕਾ ਅਤੇ ਮਠਰ; ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਗੁਟਿਕਾ ਤੇ ਦੰਡਿਕ।

Verse 54

क्षेत्रस्थानामिमे भेदा वृत्तिं तेषां शृणुष्व च

ਇਹ ਹਨ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਭੇਦ; ਹੁਣ ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਅਤੇ ਆਚਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਵੀ ਸੁਣ।

Verse 55

अहिंसा गुरुशुश्रूषा स्वाध्यायः शौचसंयमः । सत्यमस्तेयमेतद्धि प्राजापत्यं व्रतं स्मृतम्

ਅਹਿੰਸਾ, ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਸ਼ੁਸ਼ਰੂਸ਼ਾ, ਸਵਾਧਿਆਇ, ਸ਼ੌਚ ਅਤੇ ਸੰਯਮ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਸਤੇਯ—ਇਹੀ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤ੍ਯ ਵ੍ਰਤ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 56

क्षयपुष्ट्यर्थविद्वेषकर्मभिः शांतिकादिभिः । पालयंति महीं यस्मान्महीपालास्ततः स्मृताः

ਸ਼ਾਂਤੀ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ਸਾਰਾ ਟਾਲਣ, ਪੁਸ਼ਟੀ ਵਧਾਉਣ, ਅਰਥ-ਕਲਿਆਣ ਕਰਨ ਤੇ ਵਿਦ੍ਵੈਸ਼ ਨਿਵਾਰਣ ਵਾਲੇ ਯਜ੍ਞ-ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਧਰਤੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ‘ਮਹੀਪਾਲ’—ਰਾਜ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ—ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 57

पतिता ये कणा भूमौ संहरंति कपोतवत् । उद्धृत्याजीवनं येषां कपोतास्ते तु साधकाः

ਜੋ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ ਦਾਣੇ ਚੁਗ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਿਕਾ ਉਸੇ ਚੁਗੇ ਹੋਏ ਅੰਨ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਹੈ—ਉਹ ਸਾਧਕ ‘ਕਪੋਤਾਃ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 58

गृहं कृत्वा तु सद्ग्रंथाः सहसैव त्यजंति ये । कुटिका साधकास्ते वै शिवाराधनतत्पराः

ਜੋ ਸਦਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ‘ਕੁਟਿਕਾ’ ਸਾਧਕ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ-ਆਰਾਧਨਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਤਪਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 59

तीर्थासक्ताः सपत्नीका यथालब्धोपजीविनः । महासाहसयुक्तास्ते वैतालाख्यास्तु साधकाः

ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਅਸਕਤ ਹਨ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕੁਝ ਆਪ ਹੀ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਉਸੇ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸਾਹਸ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਹ ‘ਵੈਤਾਲ’ ਨਾਮਕ ਸਾਧਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 60

संयताः कामनासक्ता राज्यकामार्थसाधकाः । पद्मास्ते साधकाः ख्याता भिक्षाचर्यारताः सदा

ਸੰਯਮੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਗੇ, ਰਾਜ-ਕਾਮਨਾ ਤੇ ਲੋਕਿਕ ਲਾਭ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਉਹ ਸਾਧਕ ‘ਪਦਮ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜੋ ਸਦਾ ਭਿਖਿਆ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੀ ਚਰਿਆ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 61

ज्ञानयोगसमायुक्ता द्वैताचाररताश्च ये । हंसास्ते साधकाः ख्याताः स्वयमुत्पन्नसंविदः

ਜੋ ਗਿਆਨ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹਨ ਅਤੇ ਦ੍ਵੈਤ-ਮਰਯਾਦਾ ਵਾਲੀ ਆਚਾਰ-ਪਾਲਨਾ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ—ਉਹ ‘ਹੰਸ’ ਸਾਧਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਵਿਦਾ ਆਪੇ ਅੰਦਰੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 62

ब्रह्मचर्येण सत्त्वेन तथाऽलुब्धतयापि वा । जितं जगद्धारयन्तो धृतराष्ट्रा मतास्तु ये

ਬ੍ਰਹਮਚਰਿਆ, ਸੱਤਵ-ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਅਲੋਭਤਾ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਜਗਤ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਜਾਪੇ ਐਸੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ‘ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ’ (ਜਗਤ-ਧਾਰਕ) ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 63

गूढाश्चरंति ये ज्ञानं व्रतं धर्ममथापि वा । स्वार्थैकागतनिष्ठास्तु बकास्ते साधका मताः

ਜੋ ਗਿਆਨ, ਵ੍ਰਤ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਗੁਪਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਠਾ ਕੇਵਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ—ਉਹ ‘ਬਕ’ (ਬਗਲੇ ਵਰਗੇ) ਸਾਧਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 64

जलाश्रयं समाश्रित्य स्थिता उत्कृष्टसिद्धये । बिसशृंगाटकाहारास्ते कंकाः साधकाः स्मृताः

ਜਲ-ਆਸ਼੍ਰਯ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਬਣਾ ਕੇ, ਉੱਤਮ ਸਿੱਧੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਉੱਥੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਕਮਲ-ਡੰਡੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿੰਘਾੜਿਆਂ ਨੂੰ ਆਹਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ—ਉਹ ‘ਕੰਕ’ ਸਾਧਕ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 65

गोभिः सार्द्धं व्रजंत्यत्र गोष्ठे च निवसंति ये । पंचगव्यरसा ये वै गोपालास्ते तु साधकाः

ਜੋ ਇੱਥੇ ਗਾਂਵਾਂ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੋਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ ਦੇ ਰਸਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਧਾਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਾਧਕ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ‘ਗੋਪਾਲ’ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 66

कृच्छ्रचांद्रायणैश्चैव क्षपयंति स्वकं वपुः । त्रुटिमात्राशनास्ते तु त्रुटिकाः साधका मताः

ਕ੍ਰਿਚ੍ਛ੍ਰ ਅਤੇ ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ ਵਰਗੀਆਂ ਕਠੋਰ ਤਪੱਸਿਆਵਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਤ੍ਰੁਟੀ ਜਿਤਨਾ ਅਹਾਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ‘ਤ੍ਰੁਟਿਕਾ’ ਸਾਧਕ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 67

कृत्वा कुशमयीं पत्नीं मठे ये गृहमेधिनः । भैक्षवृत्तिरताः शुद्धा मठरास्ते तु साधकाः

ਜੋ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਮਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋਏ ਕੁਸ਼-ਘਾਹ ਦੀ ‘ਪਤਨੀ’ ਬਣਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਿਖਿਆ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ‘ਮਠਰਾ’ ਸਾਧਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 68

ग्रासमात्रसमानाभिर्गुटिकाभिरथाष्टभिः । कन्दमूलफलोत्थाभिर्गुटिकास्ते द्विजातयः

ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਜੜਾਂ, ਗੰਢਾਂ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਬਣੀਆਂ ਅੱਠ ਗੁਟਿਕਾਵਾਂ ਖਾਂਦੇ ਹਨ—ਹਰ ਗੁਟਿਕਾ ਇਕ ਗ੍ਰਾਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ—ਉਹ ‘ਗੁਟਿਕਾ’ ਸਾਧਕ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 69

स्वदेहदण्डनैर्युक्ता रात्रौ वीरासने स्थिताः । दंडिनस्ते समाख्याताः सर्वमेतत्तवोदितम्

ਜੋ ਆਪਣੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਦੰਡਨ ਨਾਲ ਸੰਯਮਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਵੀਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ‘ਦੰਡਿਨ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਉਚਾਰਿਆ ਹੈ।

Verse 70

सामान्योऽपि विशेषश्च वृत्तिनो गृहिणोऽपि वा । तेषां भेदो मया ख्याताः सम्यक्क्षेत्रनिवासिनाम्

ਚਾਹੇ ਸਧਾਰਣ ਹੋਣ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਜੀਵਿਕਾ ਨਾਲ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵੀ—ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਵੱਸਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਭੇਦ ਮੈਂ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਆਨ ਕੀਤੇ ਹਨ।

Verse 71

एवमादिधर्मयुक्ताः प्रभासक्षेत्रवासिनः । तैः पूज्यो भगवान्देवो बालरूपी पितामहः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿ-ਧਰਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਦੇ ਵਾਸੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ—ਬਾਲ-ਰੂਪੀ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 72

महापातकिनो ये तु ये तु विप्रैर्बहिष्कृताः । न च ते संस्पृशेयुर्वै ब्रह्माणं बालरूपिणम्

ਪਰ ਜੋ ਮਹਾਪਾਪੀ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬਹਿਸਕ੍ਰਿਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ—ਉਹ ਬਾਲ-ਰੂਪੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਤੱਕ ਵੀ ਨਾ।

Verse 73

ब्रह्मचारी सदा दांतो जितक्रोधो जितेंद्रियः । एवं ते ब्राह्मणाः ख्याताः क्षेत्रमध्यनिवासिनः

ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਨਿੱਤ ਦਮਨਸ਼ੀਲ, ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ।

Verse 74

तैः पूज्यो भगवान्देवो बालरूपी पितामहः । ये वेदाध्ययने युक्तास्तैः प्रपूज्यः पितामहः

ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ—ਬਾਲ-ਰੂਪੀ ਪਿਤਾਮਹ (ਬ੍ਰਹਮਾ)—ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਵੇਦ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਦਰ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਹੋਵੇ।

Verse 106

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां ब्राह्मणप्रशंसा वर्णनंनाम षडुत्तरशततमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਏਕਾਸ਼ੀਤੀ-ਸਾਹਸ੍ਰੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ‘ਪ੍ਰਭਾਸਖੇਤਰ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ’ ਵਿੱਚ, ਮੱਧਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅੰਦਰ, ‘ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸੌ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।