Adhyaya 102
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 102

Adhyaya 102

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਕণ্টਕਸ਼ੋਧਿਨੀ ਦੇਵੀ ਦੇ ਤੀਰਥ ਬਾਰੇ ਸੰਖੇਪ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਭਗਤ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ “ਦੋ ਧਨੁ” ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਸਥਿਤ ਦੇਵੀ-ਸਥਾਨ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਹੈ। ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮਹੀਸ਼ਘਨੀ, ਮਹਾਕਾਇਆ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ-ਯੋਧਾ ਸਰੂਪ ਵਜੋਂ ਵਰਣਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਾਰਣਕਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁਗਾਂ ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪੀੜਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦੈਤ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਦੇਵਕੰਟਕ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਕੰਟੇ’ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂ-ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਅਰਪਣਾ, ਉੱਤਮ ਦੀਵੇ ਅਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੀ ਵਿੱਚ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਸ਼ਤ੍ਰੂ-ਰਹਿਤਤਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ’ਤੇ ਦੇਵੀ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿਯਮਿਤ ਦਰਸ਼ਨ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸ਼੍ਰਵਣ ਵੀ ਪਰਮ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

ततो गच्छेन्महादेवि देवीं कंटकशोधिनीम् । तस्यैवोत्तरदिग्भागे धनुर्द्वितयसंस्थिताम्

ਤਦੋਂ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਕੰਟਕਸ਼ੋਧਿਨੀ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ। ਉਹ ਉਸੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਦੇ ਉੱਤਰ ਪਾਸੇ, ਦੋ ਧਨੁ (ਧਨੁਸ਼-ਮਾਪ) ਦੀ ਦੂਰੀ ’ਤੇ ਵਿਹਾਜੀ ਹੈ।

Verse 2

महिषघ्नीं महाकायां ब्रह्मदेवर्षिपूजिताम् । पुरा ये कल्मषोपेता दानवा देवकंटकाः

ਉਹ ਮਹਿਸ਼-ਵਧਿਨੀ, ਮਹਾਕਾਇਆ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪੂਜਿਤ ਹੈ। ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਪ-ਲਿਪਤ ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਲਈ ਕਾਂਟੇ ਸਮਾਨ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਦਬਾਇਆ।

Verse 3

युगेयुगे शोधयेत्तांस्तेन कंटकशोधिनी । आश्वयुक्छुक्लपक्षे तु नवम्यां तामथार्चयेत्

ਯੁਗੋਂ-ਯੁਗ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਂਟਿਆਂ (ਕਲੇਸ਼ਾਂ) ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕੰਟਕਸ਼ੋਧਿਨੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਸ਼ਵਯੁਜ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਨਵਮੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

Verse 4

पशुपुष्पोपहारैश्च दीपधूपैस्तथोत्तमैः । तस्याऽरयो न जायंते यावद्वर्षं वरानने

ਪਸ਼ੂ ਅਤੇ ਪੁਸ਼ਪ ਆਦਿ ਉਪਹਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਦੀਪ ਤੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ-ਮੁਖੀ, ਉਸ ਭਗਤ ਲਈ ਸਾਲ ਭਰ ਵੈਰੀ ਉਤਪੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।

Verse 5

यस्तां पश्यति सद्भक्त्या भूताया नित्यमेव वा तं पुत्रमिव कल्याणी संरक्षति न संशयः

ਜੋ ਕੋਈ ਸੱਚੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਿੱਤ ਹੀ—ਉਸ ਨੂੰ ਕਲਿਆਣੀ ਦੇਵੀ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 6

इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं पापनाशनम् । देवि कंटकशोधिन्याः श्रुतं रक्षाकरं परम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ ਮਹਿਮਾ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਕণ্টਕਸ਼ੋਧਿਨੀ ਦੀ ਪਰਮ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣਨਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ।