Adhyaya 100

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि तयोरुत्तरसंस्थितम् । तथा वायव्यदिग्भागे ब्रह्मणो बालरूपिणः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਫਿਰ, ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸਥਿਤ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ (ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ) ਵਿੱਚ ਬਾਲ-ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪ ਹੈ।

Verse 2

सांबादित्यं सुरश्रेष्ठे यः सांबेन प्रतिष्ठितः । स्थानानि त्रीणि देवस्य द्वीपेऽस्मिन्भास्करस्य तु

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉੱਥੇ ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ ਹੈ—ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਂਬ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਭੂਮੀ-ਦਵੀਪ ਵਿੱਚ ਭਾਸਕਰ ਦੇਵ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਹਨ।

Verse 3

पूर्वं मित्रवनं नाम तथा मुण्डीरमुच्यते । प्रभासक्षेत्रमास्थाय सांबादित्यस्तृतीयकः

ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਤ੍ਰਵਨ ਨਾਮ ਦਾ ਸਥਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਮੂੰਡੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ ਤੀਜਾ ਹੈ।

Verse 4

तस्मिन्क्षेत्रे महादेवि पुरं यत्सांबसंज्ञकम् । द्वितीयं शाश्वतं स्थानं तत्र सूर्यस्य नित्यशः

ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਸਾਂਬ’ ਨਾਮ ਦਾ ਨਗਰ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸੂਰਯ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸਨਾਤਨ ਧਾਮ ਨਿੱਤ ਹੀ ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ।

Verse 5

प्रीत्या सांब स्य तत्रार्को जनस्यानुग्रहाय च । तत्र द्वादशभागेन मित्रो मैत्रेण चक्षुषा

ਸਾਂਬ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਲਈ ਅਰਕ-ਸੂਰਯ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਅੰਸ਼ ਰੂਪ ‘ਮਿਤ੍ਰ’ ਹੋ ਕੇ ਮੈਤ੍ਰੀ ਭਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਤੱਕਦਾ ਹੈ।

Verse 6

अवलोकयञ्जगत्सर्वं श्रेयोर्थं तिष्ठते सदा । प्रयुक्तां विधिवत्पूजां गृह्णाति भगवान्स्वयम्

ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸ਼੍ਰੇਯ ਲਈ ਉਹ ਸਦਾ ਉੱਥੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੀ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

देव्युवाच । कोऽयं सांबः सुतः कस्य यस्य नाम्ना रवेः पुरम् । यस्य वाऽयं सहस्रांशुर्वरदः पुण्यकर्मणः

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਸਾਂਬ ਕੌਣ ਹੈ, ਕਿਸ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਰਵਿ ਦਾ ਨਗਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਿਸ ਲਈ ਇਹ ਸਹਸ੍ਰਾਂਸ਼ੁ ਸੂਰਯ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਵਜੋਂ ਵਰਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਬਣਦਾ ਹੈ?’

Verse 8

ईश्वर उवाच । य एते द्वादशादित्या विराजन्ते महाबलाः । तेषां यो विष्णुसंज्ञस्तु सर्वलोकेषु विश्रुतः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਇਹ ਜੋ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਮਹਾਬਲੀ ਆਦਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ‘ਵਿਸ਼ਣੁ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਖਿਆਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।’

Verse 9

इहासौ वासुदेवत्वमवाप भगवान्विभुः

ਇਥੇ ਹੀ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿਭੂ ਨੇ ਵਾਸੁਦੇਵਤਾ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।

Verse 10

तस्य सांबः सुतो जज्ञे जांबवत्यां महाबलः । स तु पित्रा भृशं शप्तः कुष्ठरोगमवाप्तवान् । तेन संस्थापितः सूर्यो निजनाम्ना पुरं कृतम्

ਉਸ ਦੇ ਜਾਂਬਵਤੀ ਤੋਂ ਮਹਾਬਲੀ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਜਨਮਿਆ। ਪਰ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕਠੋਰ ਸ਼ਾਪ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਕੋਢ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਸੂਰਯ ਦੇਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਇੱਕ ਨਗਰ ਵਸਾਇਆ।

Verse 11

देव्युवाच । शप्तः कस्मिन्निमित्तेऽसौ पित्रा पुत्रः स्वयं पुनः । नाल्पं स्यात्कारणं देव येनासौ शप्तवान्सुतम्

ਦੇਵੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋਇਆ? ਹੇ ਦੇਵ! ਕਾਰਨ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਛੋਟਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦਿੱਤਾ।”

Verse 12

ईश्वर उवाच । शृणुष्वावहिता भूत्वा तस्य यच्छापकारणम् । दुर्वासानाम भगवान्ममैवांशसमुद्भवः

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਧਿਆਨ ਧਰ ਕੇ ਸੁਣ, ਮੈਂ ਉਸ ਸ਼ਾਪ ਦਾ ਕਾਰਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਦੁਰਵਾਸਾ ਨਾਮਕ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਹਨ।”

Verse 13

अटमानः स भगवांस्त्रींल्लोकान्प्रचचार ह । अथ प्राप्तो द्वारवतीं लोकाः संजज्ञिरे पुरः

ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਿਆ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਦਭੁਤ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕੁਨ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।

Verse 14

तमागतमृषिं दृष्ट्वा सांबो रूपेण गर्वितः । पिंगाक्षं जटिलं रूक्षं विस्वरूपं कृशं तथा

ਉਹ ਆਏ ਹੋਏ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਦੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਸਤ ਸਾਂਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੰਗਲ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਰੁੱਖਾ, ਵਿਗੜੇ ਸਰੂਪ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਸਮਝਿਆ।

Verse 15

अवमानं चकारासौ दर्शनात्स्पर्शनात्तथा । दृष्ट्वा तस्य मुखं मंदो वक्त्रं चक्रे तथात्मनः । चक्रे यदुकुलश्रेष्ठो गर्वितो यौवनेन तु

ਉਸ ਨੇ ਨਿਗਾਹ ਨਾਲ, ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਅਤੇ ਛੂਹ ਨਾਲ ਵੀ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਰਿਸ਼ੀ ਦਾ ਮੁਖ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮੂਰਖ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਣਾ ਕੇ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਯੌਵਨ ਦੇ ਮਦ ਵਿੱਚ ਗਰਵਿਤ ਯਦੁਕੁਲ ਦਾ ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਹੰਕਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 16

अथ क्रुद्धो महातेजा दुर्वासा ऋषिसत्तमः । सांबं प्रोवाच भगवान्विधुन्वन्मुखमात्म नः

ਤਦ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੁਰਵਾਸਾ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਭਗਵਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮੁਖ ਨੂੰ ਅਸੰਤੋਖ ਨਾਲ ਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਸਾਂਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 17

यस्माद्विरूपं मां दृष्ट्वा आत्मरूपेण गर्वितः । गमने दर्शने मह्यमहंकारः कृतो यतः । तस्मात्त्वं कुष्ठरोगेण न चिरेण ग्रसिष्यसे

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਗੜੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਦਾ ਗਰਵ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਣ ਤੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਵਿੱਚ ਅਹੰਕਾਰ ਦਿਖਾਇਆ—ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੋੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂਗਾ।”

Verse 100

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मध्ययात्रायां सांबादित्यमाहात्म्योपक्रमे सांबाय दुर्वाससा शापप्रदानवर्णनंनाम शततमोऽध्यायः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪ੍ਰਭਾਸਕਸ਼ੇਤਰਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਮੱਧਯਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਸਾਂਬਾਦਿਤ੍ਯ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਦੇ ਉਪਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ, “ਸਾਂਬ ਉੱਤੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਾਪ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮਕ ਸੌਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।