Adhyaya 1
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 1

Adhyaya 1

ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੰਡ ਦੀ ਕਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪੁਰਾਣਾਰਥ ਦੇ ਮੂਲ ਜ੍ਞਾਤਾ-ਆਚਾਰ੍ਯ ਵਜੋਂ ਵਿਆਸ ਦਾ ਉਲੇਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੈਮਿਸ਼ਾਰਣ੍ਯ ਦੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸੂਤ (ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ-ਕਸ਼ੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਸੁਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਰੀਤ ਦੱਸ ਕੇ ਉਹ ਖ਼ਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰੀ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੰਗਦੇ ਹਨ। ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਸੋਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਸਤੁਤੀ, ਚੇਤਨਾ-ਸਰੂਪ (ਚਿਨਮਾਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਅਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਵਿਸ਼ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਰਾਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਭਾਵ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸੂਤ ਹਰੀ ਨੂੰ ਓੰਕਾਰ-ਸਰੂਪ, ਪਰਾਤਪਰ ਅਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸਤੁਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਸੰਗਠਿਤ, ਅਲੰਕਾਰਯੁਕਤ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਨੀਤੀ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ; ਸ਼ਰਧਾਲੂ, ਸ਼ਾਂਤ ਅਤੇ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਪਾਠ ਹੋਵੇ। ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਧਿਕਾਰ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰ, ਨਿਤ੍ਯਕਰਮ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕੈਲਾਸ ‘ਤੇ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਸੂਤ ਤੱਕ ਆਈ ਵਾਣੀ ਦੀ ਲੜੀ ਬਿਆਨ ਕਰਕੇ ਇਸ ਭਾਗ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਸੰਭਾਲ ਸਾਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Shlokas

Verse 1

व्यास उवाच । यश्चाद्यः पुरुषः पुराण इति यः संस्तूयते सर्वतः सोमेशः सुरसंयुतः क्षितितले यैर्वीक्षितो हीक्षणैः । ते तीर्त्वा विततांतरं भवभयं भूत्याऽभिसंभूषिताः स्वर्गं यानवरैःप्रयान्ति सुकृतैर्यज्ञै यथा यज्विनः

ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਆਦਿ ਪੁਰੁਸ਼, ਪੁਰਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ, ਸਭ ਥਾਂ ‘ਸੋਮੇਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਸਤੁਤ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਭਕਤੀ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਿਹਾਰਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ-ਭਯ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ; ਦਿਵ੍ਯ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਅਤੇ ਯਜਨਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ, ਯਜ੍ਵਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

Verse 2

प्रसरद्बिन्दुनादाय शुद्धामृतमयात्मने । षड्त्रिंशत्तत्त्वदेहाय नमश्चिन्मात्रमूर्तये

ਉਸ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਅਤੇ ਨਾਦ ਸਦਾ ਪ੍ਰਸਰਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਸ਼ੁੱਧ ਅੰਮ੍ਰਿਤਮਯ ਹੈ; ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹ ਛੱਤੀ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ਜੋ ਚਿਤ-ਮਾਤ੍ਰ ਮੂਰਤੀ ਹੈ।

Verse 3

अमृतेनोदरस्थेन म्रियन्ते सर्वदेवताः । कंठस्थित विषेणापि यो जीवति स पातुः वः

ਜੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੇਟ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੁਕਿਆ ਰਹੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਵੀ ਮਰ ਜਾਣ; ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਕੰਠ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ ਤਦ ਵੀ ਜੋ ਜੀਊਂਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।

Verse 4

सत्रान्ते सूतमनघं नैमिषेया महर्षयः । पुराणसंहितां पुण्यां पप्रच्छू रोमहर्षणम्

ਯਜ੍ਞ-ਸਤਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ, ਨੈਮਿਸ਼ ਦੇ ਮਹਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਸੂਤ, ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੂੰ, ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਾਣ-ਸੰਹਿਤਾ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ।

Verse 5

त्वया सूत महा बुद्धे भगवान्ब्रह्मवित्तमः । इतिहासपुराणार्थे व्यासः सम्यगुपासितः

ਹੇ ਸੂਤ, ਮਹਾਂ ਬੁੱਧੀਮਾਨ! ਬ੍ਰਹਮ-ਵਿਦਿਆ ਦੇ ਪਰਮ ਜਾਨਕਾਰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥ-ਤਾਤਪਰ੍ਯ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੇਵਿਆ ਹੈ।

Verse 6

तस्य ते सर्वरोमाणि वचसा हर्षितानि यत् । द्वैपायनस्यानुभावात्ततोऽभू रोमहर्षणः

ਉਸ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਰੋਮ ਹर्ष ਨਾਲ ਖੜੇ ਹੋ ਗਏ; ਇਸ ਲਈ ਦ੍ਵੈਪਾਯਨ (ਵਿਆਸ) ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ‘ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ।

Verse 7

भवन्तमेव प्रथमं व्याजहार स्वयं प्रभुः । मुनीनां संहितां वक्तुं व्यासः पौराणिकीं कथाम्

ਪ੍ਰਭੂ-ਸਰੂਪ ਮੁਨੀ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੇਵਲ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਸੰਹਿਤਾ ਅਤੇ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਸੁਣਾ ਸਕੇਂ।

Verse 8

त्वं हि स्वायंभुवे यज्ञे सुत्याहे वितते हरिः । संभूतः संहितां वक्तुं स्वांशेन पुरुषोत्तमः

ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਹੀ ਸ੍ਵਾਯੰਭੁਵ ਯਜ੍ਞ ਦੇ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਸੋਮ-ਸੁਤ੍ਯਾਹੇ ਦਿਨ, ਸੰਹਿਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਵਚਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਸ਼ ਨਾਲ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤ੍ਤਮ ਹਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 9

तस्माद्भवन्तं पृच्छामः पुराणे स्कन्दकीर्तिते । प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्राह्मी यात्रा श्रुता पुरा

ਇਸ ਲਈ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ—ਸਕੰਦ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਕੀਰਤਿਤ ਇਸ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭਾਸ-ਖੇਤਰ ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਯਾਤਰਾ’ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ ਹੈ; ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਦੱਸੋ।

Verse 10

अधुना वैष्णवीं रौद्रीं यात्रां सर्वार्थसंयुताम् । वक्तुमर्हसि चास्माकं पुराणार्थविशारद

ਹੁਣ, ਹੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਸਾਨੂੰ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਵੀ ਕਹੋ, ਜੋ ਹਰ ਪਵਿੱਤਰ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਪੂਰਨ ਹੈ।

Verse 11

मुनीना वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः । प्रणम्य शिरसा प्राह व्यासं सत्यवतीसुतम्

ਮੁਨੀਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਪੌਰਾਣਿਕ ਕਥਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੂਤ ਨੇ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਤੀ-ਸੁਤ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 12

रोमहर्षण उवाच । श्रीवत्सांकं जगद्योनिं हरिमोंकाररूपिणम् । अप्रमेयं गुरुं देवं निर्मलं निर्मलाश्रयम्

ਰੋਮਹਰਸ਼ਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਮੈਂ ਹਰਿ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ, ਜੋ ਜਗਤ ਦਾ ਯੋਨੀ-ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਓੰਕਾਰ ਹੈ; ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਦਿਵ੍ਯ ਗੁਰੂ, ਨਿਰਮਲ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ।

Verse 13

हंसं शुचिषदं व्योम व्यापकं सर्वदं शिवम् । उदासीनं निरायासं निष्प्रपञ्चं निरञ्जनम्

ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ਹੰਸ ਹੈ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ; ਆਕਾਸ਼ ਵਾਂਗ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਵਿਸ਼ਾਲ; ਸਭ ਕੁਝ ਦੇਣ ਵਾਲਾ; ਸ਼ਿਵ—ਮੰਗਲਮਯ; ਉਦਾਸੀਨ ਤੇ ਨਿਰਯਾਸ; ਪ੍ਰਪੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਅਤੇ ਨਿਰੰਜਨ।

Verse 14

शून्यं बिंदुस्वरूपं तु ध्येयं ध्यानविवर्जितम् । अस्ति नास्तीति यं प्राहुः सुदूरे चान्तिके च यत्

ਮੈਂ ਉਸ ਤੱਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ ਜੋ ‘ਸ਼ੂਨ੍ਯ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਬਿੰਦੂ-ਸਰੂਪ ਹੈ; ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ, ਪਰ ਸਧਾਰਣ ਧਿਆਨ ਤੋਂ ਪਰੇ; ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਹੈ’ ਅਤੇ ‘ਨਹੀਂ ਹੈ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਵੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਵੀ।

Verse 15

मनोग्राह्यं परं धाम पुरुषाख्यं जगन्मयम् । हृत्पंकजसमासीनं तेजोरूपं निरिन्द्रियम्

(ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ) ਜੋ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਹੀ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਹੈ—ਪਰਮ ਧਾਮ, ‘ਪੁਰੁਸ਼’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ, ਜਗਤ-ਵਿਆਪਕ; ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਆਸੀਨ, ਤੇਜ-ਸਰੂਪ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ।

Verse 16

एवंविधं नमस्कृत्य परमात्मानमीश्वरम् । कथां वदिष्ये द्विविधां द्विशरीरां तथैव तु

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਈਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਬਿਆਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ਦੋਹਰੀ, ਅਤੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ (ਦੋ ਪੱਖਾਂ ਸਮੇਤ)।

Verse 17

दिव्यभाषासमोपेतां वेदाधिष्ठानसंयुताम् । पञ्चसंधिसमायुक्तां षडलंकारभूषिताम्

(ਇਹ ਕਥਾ) ਦਿਵ੍ਯ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ, ਵੇਦਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ; ਪੰਜ ਸੰਧੀਆਂ (ਰਚਨਾਤਮਕ ਜੋੜਾਂ) ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਅਭਿਵ੍ਯਕਤੀ ਦੇ ਛੇ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ।

Verse 18

सप्तसाधनसंयुक्तां रसाष्टगुणरंजिताम् । गुणैर्नवभिराकीर्णां दशदोषविवर्जिताम्

ਸੱਤ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ, ਅੱਠ ਰਸਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਨਾਲ ਰਸਿਕ ਬਣੀ; ਨੌ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਦਸ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।

Verse 19

विभाषाभूषितां तद्वदेकायत्तां मनोहराम् । पञ्चकारणसंयुक्तां चतुष्करणसम्मताम्

ਵਿਭਿੰਨ ਭਾਸ਼ਾਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਤਥਾਪਿ ਇਕਸਾਰ ਅਧੀਨ ਤੇ ਮਨੋਹਰ; ਪੰਜ ਕਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ, ਅਤੇ ਚਾਰ ਕਰਣਾਂ (ਉਪਕਰਣਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੈ।

Verse 20

पुनश्च द्विविधां तद्वज्ज्ञानसंदोहदायिनीम् । व्यासेन कथितां पुण्यां शृणुध्वं पापनाशिनीम्

ਅਤੇ ਫਿਰ, ਉਸੇ ਦੋਹਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣੋ—ਜੋ ਗਿਆਨ ਦਾ ਖਜ਼ਾਨਾ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ—ਵਿਆਸ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀ ਹੋਈ, ਪੁੰਨਦਾਇਨੀ ਅਤੇ ਪਾਪਨਾਸ਼ਕ।

Verse 21

यां श्रुत्वा पापकर्मापि गच्छेद्धि परमां गतिम् । दुःखत्रयविनिर्मुक्तः सर्वातङ्कविवर्जितः

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਪਾਪਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਤਿੰਨ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਹਰ ਆਫ਼ਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ।

Verse 22

न नास्तिके कथां पुण्यामिमां ब्रूयात्कदाचन । श्रद्दधानाय शान्ताय कीर्तनीया द्विजातये

ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾ ਕਦੇ ਵੀ ਨਾਸਤਿਕ ਨੂੰ ਨਾ ਕਹੀ ਜਾਵੇ। ਇਹ ਉਸੇ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਜਾਵੇ ਜੋ ਸ਼ਰਧਾਵਾਨ, ਸ਼ਾਂਤ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਦਵਿਜ (ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮਿਆ) ਯੋਗ ਸ੍ਰੋਤਾ ਹੋਵੇ।

Verse 23

निषेकादिः श्मशानान्तो मन्त्रैर्यस्योदितो विधिः । तस्य शास्त्रेऽधिकारोऽस्ति ज्ञेयो नान्यस्य कस्यचित्

ਜਿਸ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ—ਗਰਭਧਾਰਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਆ ਤੱਕ—ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਤੇ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਇਸ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ; ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।

Verse 24

चतुःपक्षावदातस्य विशुद्धिर्ब्राह्मणस्य च । सद्वृत्तस्याधिकारोऽस्ति शास्त्रेऽस्मिन्वेदसम्मते

ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠ ‘ਚਾਰ ਪੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਉਜਲੇ’ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਹੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਦ-ਸੰਮਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਅਧਿਕਾਰ ਉਸੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਨੂੰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਆਚਰਨ ਉੱਤਮ ਹੋਵੇ।

Verse 25

यथा सुराणां प्रवरो देवदेवो महेश्वरः । नदीनां च यथा गंगा वर्णानां ब्राह्मणो यथा

ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਾਂ ਦੇਵ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਅਗੇਵਾਨ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਵਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹੈ—

Verse 26

अक्षराणां तु सर्वेषामोंकारः प्रथमो यथा । पूज्यानां तु यथा माता गुरूणां च यथा पिता । तथैव सर्वशास्त्राणां प्रधानं स्कन्दकीर्तितम्

ਜਿਵੇਂ ਸਭ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਓੰਕਾਰ ਪਹਿਲਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਪੂਜਣਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ; ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਭ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕੰਦ-ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 27

पुरा कैलासशिखरे ब्रह्मादीनां च सन्निधौ । स्कान्दं पुराणं कथितं पार्वत्यग्रे पिनाकिना

ਪੁਰਾਤਨ ਸਮੇਂ ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਨਿੱਧੀ ਵਿੱਚ, ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪਿਨਾਕਧਾਰੀ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਸਕੰਦ-ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ।

Verse 28

पार्वत्या षण्मुखस्याग्रे तेन नन्दिगणाय वै । नन्दिना तु कुमाराय तेन व्यासाय धीमते

ਪਾਰਵਤੀ ਨੇ ਉਹ (ਉਪਦੇਸ਼) ਛਣਮੁਖ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਨੰਦਿਗਣ ਨੂੰ ਸਿਖਾਇਆ। ਨੰਦੀ ਨੇ ਕੁਮਾਰ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਵਿਆਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ।

Verse 29

व्यासेन मे समाख्यातं भवद्भ्योऽहं प्रकीर्तये

ਵਿਆਸ ਨੇ ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁਣ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।

Verse 30

यूयं सद्भावसंयुक्ता यतः सर्वे महर्षयः । तेन मे भाषितुं श्रद्धा भवतां स्कन्दसंहिताम्

ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸਦਭਾਵ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਹੋ; ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਕੰਦ-ਸੰਹਿਤਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਹੈ।