Adhyaya 8

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । मा गच्छध्वं सुरनदीं कालिंदीं मा सरस्वतीम् । गच्छध्वं च द्विजश्रेष्ठा गोमत्युदधिसंगमे

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸੁਰਨਦੀ ਗੰਗਾ ਕੋਲ ਨਾ ਜਾਓ, ਕਾਲਿੰਦੀ (ਯਮੁਨਾ) ਕੋਲ ਨਾ, ਨਾਂ ਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਕੋਲ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵੱਲ ਜਾਓ।

Verse 2

प्राप्यते हेलया यत्र सर्वे कामा न संशयः । गोमतीजलकल्लोलैः क्रीडते यत्र सागरः

ਜਿੱਥੇ ਬਿਨਾ ਕਠਿਨਾਈ ਦੇ ਹੀ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ; ਜਿੱਥੇ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ-ਕੱਲੋਲਾਂ ਵਿਚ ਸਮੁੰਦਰ ਖੇਡਦਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

Verse 3

पापघ्नं गोमतीतीरं प्राप्यते पुण्यवन्नरैः । सागरेण च संमिश्रं महापातकनाशनम्

ਗੋਮਤੀ ਦਾ ਪਾਪ-ਨਾਸਕ ਤਟ ਪੁੰਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਹਾਪਾਤਕਾਂ ਤੱਕ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

गोमती संगता यत्र सागरेण द्विजोत्तमाः । मुक्तिद्वारं तु तत्प्रोक्तं कलिकाले न संशयः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਜਿੱਥੇ ਗੋਮਤੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ‘ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਦੁਆਰ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 5

यत्पुण्यं लभते तूर्णं गंगासागरसंगमे । तत्पुण्यं समवाप्नोति गोमत्युदधिसंगमे

ਜੋ ਪੁੰਨ ਗੰਗਾ-ਸਾਗਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਗੋਮਤੀ-ਉਦਧੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 6

नमस्कृत्य च तोयेशं गोमतीं च सरिद्वराम् । अर्घ्यं दद्याद्विधानेन कृत्वा च करयोः कुशान्

ਜਲਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ (ਸਮੁੰਦਰ) ਅਤੇ ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਗੋਮਤੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਸ਼ਾ ਧਰ ਕੇ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 7

मंत्रेणानेन विप्रेंद्रा दद्यादर्घ्यं विधानतः । ब्राह्मणैः सह संगत्य सदा तत्तीर्थवासिभिः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ! ਇਸੀ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਘ੍ਯ ਦੇਵੇ; ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਰਹੇ।

Verse 8

भक्त्या चार्घ्यं प्रदास्यामि देवाय परमा त्मने । त्राहि मां पापिनं घोरं नमस्ते सुररूपिणे

ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ! ਮੈਨੂੰ, ਇਸ ਘੋਰ ਪਾਪੀ ਨੂੰ, ਬਚਾ ਲੈ; ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ।

Verse 9

तीर्थराज नमस्तुभ्यं रत्नाकर महार्णव । गोमत्या सह गोविंद गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

ਹੇ ਤੀਰਥਰਾਜ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਹੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਆਕਰ, ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ! ਹੇ ਗੋਵਿੰਦ! ਗੋਮਤੀ ਸਮੇਤ ਇਹ ਅਰਘ੍ਯ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਹੈ।

Verse 10

दत्त्वा चार्घ्यं शिखां बद्ध्वा संस्मृत्य जलशायिनम् । कुर्याच्च प्राङ्मुखः स्नानं ततः प्रत्यङ्मुखस्तथा

ਅਰਘ੍ਯ ਦੇ ਕੇ, ਚੋਟੀ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਜਲਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਤਦ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।

Verse 11

स्नात्वा च परया भक्त्या पितॄन्संतर्पयेत्ततः । विश्वेदेवादि संपूज्य पितॄणां श्राद्धमाचरेत्

ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ-ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਆਦਿ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰੇ।

Verse 12

यथोक्तां दक्षिणां दद्याद्विष्णुर्मे प्रीयतामिति । विशेषतः प्रदातव्यं सुवर्णं विप्रसत्तमाः

ਯਥਾਵਿਧਿ ਦੱਖਿਣਾ ਦੇਵੇ ਅਤੇ ਕਹੇ, “ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।” ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ ਨਾਲ ਸੁਵਰਨ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 13

दंपत्योर्वाससी चैव कंचुकोष्णीषमेव च । लक्ष्म्या सह जगन्नाथो विष्णुर्मे प्रीयतामिति

ਦੰਪਤੀ ਲਈ ਵਸਤ੍ਰ ਵੀ ਦੇਵੇ, ਅਤੇ ਕੁਰਤਾ ਤੇ ਪੱਗ ਵੀ ਅਰਪੇ; ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ— “ਲਕਸ਼ਮੀ ਸਮੇਤ ਜਗੰਨਾਥ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਸ਼ਣੂ ਜੀ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ।”

Verse 14

महादानानि सर्वाणि गोमत्युदधिसंगमे । सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा विष्णुलोके महीयते

ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਕੀਤੇ ਸਭ ਮਹਾਦਾਨ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਹੋਣ ਦਾ ਫਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 15

यस्तुलापुरुषं दद्याद्गोमत्युदधिसंगमे । सप्तद्वीपपतिर्भूत्वा विष्णुलोके महीयते

ਜੋ ਕੋਈ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਉਹ ਸੱਤ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਦਾ ਪਤੀ ਬਣ ਕੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 16

आत्मानं तोलयेद्यस्तु स्वर्णेन रजतेन वा । वस्त्रैर्वा कुंकुमैर्वापि फलैर्वापि तथा रसैः

ਪਰ ਜੋ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਤਰਾਜੂ ਵਿੱਚ ਤੋਲ ਕੇ—ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਕੇਸਰ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਲਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸਾਂ ਨਾਲ—ਉਤਨਾ ਹੀ ਦਾਨ ਕਰੇ (ਤੁਲਾਪੁਰੁਸ਼ ਦਾਨ)।

Verse 17

भुक्त्वा भोगान्सुविपुलांस्तथा कामान्मनोहरान् । संपूज्यमानस्त्रिदशैर्याति विष्ण्वालयं नरः

ਅਤਿ ਵਿਸ਼ਾਲ ਭੋਗਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਭੋਗ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 18

हिरण्यरूप्यदानं च ह्यश्वं धेनुं तथैव च । गोमतीसंगमे दत्त्वा सर्वान्कामानवाप्नुयात्

ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸੋਨੇ-ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੋੜਾ ਤੇ ਗਾਂ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 19

भूमिदानं च यो दद्याद्गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा शुचिर्हरिं स्मृत्वा तस्माद्धन्यतरो नहि

ਜੋ ਕੋਈ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਭੂਮੀਦਾਨ ਕਰੇ—ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ, ਅਤੇ ਹਰਿ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ ਕੇ—ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਧੰਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।

Verse 20

कन्यादानं च यः कुर्याद्विद्यादानमथापि वा । गोमत्याः संगमे स्नात्वा याति ब्रह्मपदं नरः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਕਨਿਆਦਾਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਵਿਦਿਆਦਾਨ ਵੀ ਕਰੇ—ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ—ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 21

यो दद्यात्स्वर्णधेनुं च घृतधेनुं समाहितः । ब्रह्माण्डदानमपि वा तस्य पुण्यमनंतकम्

ਜੋ ਮਨ ਇਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸੁਵਰਨ-ਧੇਨੁ ਅਤੇ ਘ੍ਰਿਤ-ਧੇਨੁ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਦਾਨ ਵੀ ਕਰੇ—ਉਸ ਦਾ ਪੁੰਨ ਅਨੰਤ ਹੈ।

Verse 22

तथा लवणधेनुं च जलधेनुमथापि वा । दत्त्वा याति परं स्थानं गोमत्युदधिसंगमे

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਲਵਣ-ਧੇਨੁ ਜਾਂ ਜਲ-ਧੇਨੁ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 23

युगादिषु च सर्वेषु गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा संतर्प्य च पितॄनक्षयं लोकमाप्नुयात्

ਸਭ ਯੁਗਾਦੀ ਅਵਸਰਾਂ ਤੇ ਗੋਮਤੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਪਣ ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਅਖੰਡ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 24

आषाढ्यां च तथा माघ्यां कार्तिक्यां संगमे नरः । पितॄणां तर्पणं स्नानं श्राद्धं पावकपूजनम् । कुर्याच्चैव तथा दानं यदीच्छेदक्षयं पदम्

ਆਸ਼ਾਢ, ਮਾਘ ਅਤੇ ਕਾਰਤਿਕ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਸਨਾਨ, ਪਿਤਰ-ਤਰਪਣ, ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ, ਪਾਵਕ-ਪੂਜਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰੇ—ਜੇ ਉਹ ਅਖੰਡ ਪਦ ਚਾਹੇ।

Verse 25

पितॄणां चाक्षया तृप्तिर्गयाश्राद्धेन वै यथा । तद्वच्छ्राद्धान्महाभाग गोमत्युदधिसंगमे

ਜਿਵੇਂ ਗਯਾ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਗੋਮਤੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਦੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਨਾਲ ਵੀ ਉਹੀ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

Verse 26

कुर्य्यात्स्नानं तथा दानं पितॄणां तर्पणं तथा । पञ्चकासु द्विजश्रेष्ठास्तथा चैवाष्टकासु च

ਦੁਇਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਪੰਚਕਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸ਼ਟਕਾ ਦੇ ਅਵਸਰਾਂ ਤੇ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਤਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 27

वैधृतौ च व्यतीपाते छायायां कुंजरस्य च । षष्ठ्यां च कपिलाख्यायां तथा हि द्वादशीषु च

ਵੈਧ੍ਰਿਤੀ ਅਤੇ ਵ੍ਯਤੀਪਾਤ ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ, ‘ਹਾਥੀ ਦੀ ਛਾਂ’ ਨਾਮਕ ਦਿਨ, ਕਪਿਲਾ ਕਹੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਸ਼ਠੀ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ (ਇਥੇ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ)।

Verse 28

गोमत्यां संगमे स्नात्वा दद्याद्दानं विशेषतः । निर्मलं स्थानमाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭਾਵ ਨਾਲ ਦਾਨ ਦੇਵੇ; ਉਹ ਨਿਰਮਲ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।

Verse 29

श्राद्धपक्षे त्वमावास्यां गोमत्युदधिसंगमे । हेलया प्राप्यते पुण्यं दत्त्वा पिण्डं गयासमम्

ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਪੱਖ ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਗੋਮਤੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਵੀ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਿੰਡ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਗਯਾ ਸਮਾਨ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 30

तस्मात्सर्वं प्रयत्नेन त्वमावास्यां द्विजोत्तमाः । श्राद्धं हि पितृपक्षांते कार्य्यं गोमतिसंगमे

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੁਇਜੋਤਮੋ, ਪੂਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਗੋਮਤੀ-ਸੰਗਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 31

यद्यप्यश्रोत्रियं श्राद्धं यद्यप्युपहतं भवेत् । पक्षश्राद्धकृतं पुण्यं दिनेनैकेन लभ्यते

ਭਾਵੇਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਅਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਿਯ (ਅਯੋਗ) ਲਈ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖੰਡਿਤ ਹੋ ਜਾਵੇ; ਇੱਥੇ ਇਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੱਖ-ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 32

श्रद्धाहीनं मन्त्रहीनं पात्रहीनमथापि वा । द्रव्यहीनं कालहीनं मनसः स्वास्थ्यवर्जितम्

ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਯੋਗ ਪਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਜਾਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਚਿਤ ਕਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਤੋਂ ਵੰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ—

Verse 33

श्राद्धपक्षे ह्यमायां तु गोमत्युदधिसंगमे । परिपूर्णं भवेत्सर्वं पितॄणां तृप्तिरक्षया

ਪਰ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਪੱਖ ਦੀ ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ, ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ, ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਿਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਅਖੁੱਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 34

गोमती कमला चैव चंद्रभागा तथैव च । तिस्रस्तु संगता नद्यः प्रविष्टा वरुणालयम्

ਗੋਮਤੀ, ਕਮਲਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਭਾਗਾ ਵੀ—ਇਹ ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲਯ, ਅਰਥਾਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 35

गयायां पिंडदानेन प्रयागे ह्यस्थिपातने । तत्पुण्यं समवाप्नोति पक्षांते श्राद्धकृन्नरः

ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਅਤੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਅਸਥੀਆਂ ਪ੍ਰਵਾਹ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਇੱਥੇ ਪੱਖ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 36

यदीच्छेत्सर्वतीर्थेषु हेलया त्वभिषेचनम् । स्नानं कुर्वीत भक्त्या वै गोमत्युदधिसंगमे

ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦਾ ਸੁਖਲਭ ਫਲ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਸਨਾਨ ਕਰੇ।

Verse 38

श्राद्धे कृते त्वमावस्यां पितृपक्षे च वै द्विजाः । अपुत्रा चैव या नारी काकवंध्या च या भवेत्

ਹੇ ਦਵਿਜੋ (ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ), ਅਮਾਵਸਿਆ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰਪੱਖ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਹੀਣ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਕਾਕਵੰਧਿਆ (ਬਾਂਝ) ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਪੁਣ੍ਯ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 39

मृतपुत्रा तथा विप्राः संगमे स्नानमाचरेत् । दोषैः प्रमुच्यते सर्वैर्गोमप्युदधिसंगमे । स्नात्वा सुखमवाप्नोति प्रजां च चिरजीविनीम्

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਜਿਸ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਮਰ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਉਹ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰੇ। ਗੋਮਤੀ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਦੋਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਸੁਖ ਅਤੇ ਚਿਰਜੀਵੀ ਸੰਤਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 40

यानि कानि च दानानि पृथिव्यां सम्भवंति हि । तानि सर्वाणि देयानि गोमत्युदधिसंगमे

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਾਨ ਸੰਭਵ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਹੀ ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 41

सर्वदैव च विप्रेन्द्रा विशेषात्सर्वपर्वसु । स्नानं कुर्वीत नियतो गोमत्युदधिसंगमे

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੇੰਦਰੋ, ਸਦਾ ਹੀ—ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਵਾਂ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ—ਨਿਯਮ-ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 42

दर्शनादेव पापस्य क्षयो भवति भो द्विजाः । प्रणामे मनसस्तुष्टिर्मुक्तिश्चैवावगाहने

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ! ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦੇ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਖ਼ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਅਵਗਾਹਨ (ਸਨਾਨ/ਡੁੱਬਕੀ) ਨਾਲ ਮੋਖਸ਼ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 43

श्राद्धे कृते पितॄणां तु तृप्तिर्भवति शाश्वती । दाने मनोरथावाप्तिर्जायते नात्र संशयः

ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਦੀਵੀ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨੋਰਥਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 44

कृतकृत्यास्तु ते धन्या यैः कृतं पितृतर्पणम् । श्राद्धं च ऋषिशार्दूला गोमत्युदधिसंगमे

ਧੰਨ ਹਨ ਉਹ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤ੍ਰ-ਤਰਪਣ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਵੀ—ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸ਼ਾਰਦੂਲੋ! ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ।

Verse 45

पितृपक्षे च वै केचिन्मातृपक्षे तथैव च । तथा श्वशुरपक्षे च ये चान्ये मित्रबांधवाः

ਕੁਝ ਪਿਤ੍ਰਪੱਖ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਹਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਾਤ੍ਰਪੱਖ ਨਾਲ ਭੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਵਸ਼ੁਰਪੱਖ ਨਾਲ ਵੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਬਾਂਧਵ ਹਨ।

Verse 46

स्थावरत्वं गता ये च पुद्गलत्वं च ये गताः । पिशाचत्वं गता ये च ये च प्रेतत्वमागताः

ਜੋ ਸਥਾਵਰ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਹੋਰ ਪਿੰਡ-ਧਾਰੀ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ, ਜੋ ਪਿਸਾਚ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਜੋ ਪ੍ਰੇਤ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ—ਸਭ ਇਸ ਤੀਰਥ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ।

Verse 47

तिर्य्यग्योनिगता ये च ये च कीटत्वमागताः । स्नानमात्रेण ते सर्वे मुक्तिं यांति न संशयः

ਜੋ ਤਿਰਛੀ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਕੀੜੇ-ਮਕੌੜੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਕੇਵਲ ਸਨਾਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 48

किं पुनः श्राद्धदानादि गोमतीसंगमे तथा । कृत्वा मुक्तिमवाप्नोति मानवो नात्र संशयः

ਫਿਰ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ-ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਣ ਨਾਲ ਤਾਂ ਕਿੰਨਾ ਵਧੇਰੇ ਪੁੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ! ਇਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 49

श्रवणद्वादशीयोगे गोमत्युदधिसंगमे । स्नात्वा मुक्तिमवाप्नोति यत्र गत्वा न शोचति

ਜਦੋਂ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦਾ ਯੋਗ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ—ਉੱਥੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਫਿਰ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।

Verse 50

सन्त्यज्य सर्वतीर्थानि गोमत्युदधिसंगमे । स्नानं कृत्वा तथा श्राद्धं कृतकृत्यो भवेन्नरः । परं लोकमवाप्नोति ह्यर्चयित्वा तु वामनम्

ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਗੋਮਤੀ–ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਾਮਨ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 51

सम्यक्स्नात्वा नरो यस्तु पूजयेद्गरुडध्वजम् । पीतांबरधरो भूत्वा दिव्याभरणभूषितः

ਪਰ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਗਰੁੜਧ੍ਵਜ ਪ੍ਰਭੂ (ਵਿਸ਼ਨੂ) ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੀਤਾਂਬਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦਿਵ੍ਯ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 52

वीक्ष्यमाणः सुरस्त्रीभिर्नागारिकृतकेतनः । चतुर्भुजधरो भूत्वा वनमालाविभूषितः । संस्तूयमानो मुनिभिर्याति विष्ण्वालयं नरः

ਦੇਵਲੋਕ ਦੀਆਂ ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਦਿਵ੍ਯ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਧਾਰ ਕੇ ਅਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ—ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਵਿਚ—ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 53

गोमतीसंगमे स्नात्वा कृतकृत्यो भवेन्नरः । यत्र दैत्यवधं कृत्वा विष्णुना प्रभविष्णुना

ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਕ੍ਰਿਤ੍ਯ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸੇ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ ਸੀ।

Verse 54

चक्रं प्रक्षालितं पूर्वं कृष्णेन स्वयमेव हि । तेनैव चक्रतीर्थं हि ख्यातं लोकत्रये द्विजाः

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਪੂਰਵਕਾਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਪ ਹੀ ਉੱਥੇ ਆਪਣਾ ਚਕ੍ਰ ਧੋਇਆ ਸੀ; ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਹ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 55

भवंति यत्र पाषाणाश्चक्रांका मुक्तिदायकाः । यैः पूजितैर्जगन्नाथः कृष्णः सांनिध्यमाव्रजेत्

ਉੱਥੇ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਅੰਕ ਵਾਲੇ ਪੱਥਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਜੋ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਜਗੰਨਾਥ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਂਨਿਧ੍ਯ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 56

तत्रैव यदि लभ्येत चक्रैर्द्वादशभिः सह

ਅਤੇ ਜੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਉਹ (ਪਵਿੱਤਰ ਚਿੰਨ੍ਹ) ਬਾਰਾਂ ਚਕ੍ਰ-ਅੰਕਾਂ ਸਮੇਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ…

Verse 57

द्वादशात्मा स विज्ञेयो मोक्षदः सर्वदेहिनाम् । एकचक्रांकितो यस्तु द्वारवत्यां सुशोभनः

ਉਹ ‘ਬਾਰ੍ਹਾਂ-ਰੂਪੀ’ ਜਾਣਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਸਭ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮੋਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਇਕ ਚੱਕਰ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੈ, ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ।

Verse 58

सुदर्शनाभिधानोऽसौ मोक्षैकफलदो हि सः । लक्ष्मीनारायणो द्वाभ्यां भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

ਉਹ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਮੋਖ ਹੀ ਇਕਮਾਤ੍ਰ ਪਰਮ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਰੂਪਾਂ/ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਲਕਸ਼ਮੀ-ਨਾਰਾਇਣ ਹੈ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੋਵੇਂ ਫਲ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 59

त्रिभिस्त्रिविक्रमश्चैव त्रिवर्गफलदायकः । श्रीप्रदो रिपुहन्ता च चतुर्भिः संयुतः स हि

ਤਿੰਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁਰੁਸ਼ਾਰਥਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਚਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਅਤੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 60

पञ्चभिर्वासुदेवस्तु जन्ममृत्युभयापहः । प्रद्युम्नः षड्भिरेवासौ लक्ष्मीं कांतिं ददाति यः

ਪੰਜ ਨਾਲ ਉਹ ਵਾਸੁਦੇਵ ਹੈ, ਜੋ ਜਨਮ ਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਭੈ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਛੇ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਹੈ, ਜੋ ਲਕਸ਼ਮੀ (ਧਨ-ਭਾਗ) ਅਤੇ ਕਾਂਤੀ (ਤੇਜ) ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 61

सप्तभिर्बलभद्रश्च चक्रगोऽत्र प्रकीर्तितः । लाच्छितश्चाष्टभिर्भक्तिं ददाति पुरुषोत्तमः

ਸੱਤ ਨਾਲ ਉਹ ਬਲਭਦ੍ਰ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਥੇ ਚੱਕਰ-ਨਿਵਾਸੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਠ ਨਾਲ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ ਭਗਤਿ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 62

सर्वं दद्यान्नवव्यूहो दुर्लभो यः सुरैरपि । दशावतारो दशमी राज्यदो नात्र संशयः

ਨੌਂ ਰੂਪਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਨਵ-ਵਿਊਹ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਲੱਭ ਹੈ। ਦਸ ਨਾਲ ਉਹ ਦਸ਼ਾਵਤਾਰ ਹੈ; ਦਸਵਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹ ਰਾਜ-ਪਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 63

एकादशभिरैश्वर्यं चक्रगः संप्रयच्छति । निर्वाणं द्वादशात्मा च द्वादशभिर्ददाति च

ਗਿਆਰਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਚੱਕਰ-ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਭੂ ਐਸ਼ਵਰਯ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ, ਬਾਰਾਂ-ਆਤਮਾ ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਨਿਰਵਾਣ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਬਾਰਾਂ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ।

Verse 64

अत ऊर्ध्वं महाभागाः सौख्यमोक्षप्रदायकाः यतोऽत्र ते च पाषाणाः कृष्णचक्रेण चित्रिताः

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਇਹ (ਪੱਥਰ) ਸੁਖ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਉਹ ਪਾਸ਼ਾਣ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹਨ।

Verse 65

तेषां स्पर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः । चक्रतीर्थे नरः स्नात्वा कृष्णचक्रेण चिह्नितः

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਚੱਕਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 66

पूजयित्वा चक्रधरं हरिं ध्यायेत्सनातनम् । नापुत्रो नाधनो रोगी न स संजायते नरः

ਚੱਕਰਧਾਰੀ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰ ਕੇ ਸਨਾਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਐਸਾ ਮਨੁੱਖ ਨਾ ਨਿਸੰਤਾਨ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਧਨਹੀਨ, ਨਾ ਰੋਗੀ।

Verse 67

ब्रह्महत्यादिकं पापं मनोवाक्कायकर्मजम् । तत्सर्वं विलयं याति सकृच्चक्रांकदर्शनात्

ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਹੱਤਿਆ ਆਦਿਕ ਪਾਪ, ਮਨ-ਬਚਨ-ਕਾਇਆ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਹੋਏ—ਉਹ ਸਭ ਇਕ ਵਾਰ ਚਕ੍ਰ-ਅੰਕ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 68

म्लेच्छ देशे शुभे वापि चक्रांको दृश्यते यदि । तत्र चैव हरिक्षेत्रं मुक्तिदं नात्र संशयः

ਮਲੇਛ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ—ਜੇ ਚਕ੍ਰ-ਅੰਕ ਦਿਸ ਪਏ, ਤਾਂ ਉਹੀ ਥਾਂ ਹਰਿ-ਖੇਤਰ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 69

मृत्युकालेऽपि सम्प्राप्ते यदि ध्यायेद्धरिं नरः । चक्रांकं धारयेदंगे स याति परमं पदम्

ਮੌਤ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਤਦ ਵੀ, ਜੇ ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਉੱਤੇ ਚਕ੍ਰ-ਅੰਕ ਧਾਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 70

हृदयस्थे च चक्रांके पूतो भवति तत्क्षणात् । नोपसर्पंति तं भीता दूताः कृष्णायुधं तदा । वैष्णवं लोकमा प्नोति नात्र कार्या विचारणा

ਜੇ ਚਕ੍ਰ-ਅੰਕ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸੀ ਛਣ ਮਨੁੱਖ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਯੁਧ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਕਾਰਨ ਡਰੇ ਹੋਏ ਦੂਤ ਉਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਹੋਰ ਵਿਚਾਰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ।

Verse 71

अपि पापसमाचारः किं पुनर्धार्मिकः शुचिः । गोमती संगमे स्नात्वा चक्रतीर्थे तथैव च । मुच्यते पातकैर्घोरै र्मानवो नात्र संशयः

ਪਾਪੀ ਆਚਰਨ ਵਾਲਾ ਵੀ—ਫਿਰ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸ਼ੁਚਿ ਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ—ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਸੰਗਮ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਐਸੇ ਹੀ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਤਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 72

राजसाः सत्त्वमायांति विष्णुधर्मं सनातनम् । क्षेत्रस्य तस्य माहात्म्यात्सत्यमेतत्प्रकीर्तितम्

ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਆਵਰਿਤ ਜੀਵ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੇ ਮਹਾਤਮ੍ਯ ਕਰਕੇ ਸਤੋਗੁਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ-ਧਰਮ ਸਨਾਤਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੱਚ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

Verse 73

तामसं राजसं चापि यत्किञ्चिद्विष्णुपूजने । तच्च सत्त्वत्वमायाति निम्नगा च यथार्णवे

ਵਿਸ਼ਨੁ-ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਤਮੋਗੁਣ ਜਾਂ ਰਜੋਗੁਣ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਸਤੋਗੁਣਤਾ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਰਤਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਨਦੀ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਏਕਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

Verse 74

दुर्लभा द्वारका विप्र दुर्लभं गोमतीजलम् । दुर्लभं जागरो रात्रौ दुर्लभं कृष्णदर्शनम्

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਦੁਆਰਕਾ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਗੋਮਤੀ ਦਾ ਜਲ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਗਰਣ ਦਾ ਵਰਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ; ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਰਲਭ ਹਨ।

Verse 317

पक्षेपक्षे समग्रा तु पितृपूजा कृता च यैः । सम्पूर्णा जायते तेषां गोमत्युदधिसंगमे

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਸਮਗ੍ਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਹ ਕ੍ਰਿਆ ਗੋਮਤੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੰਗਮ-ਸਥਾਨ ਤੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।