Adhyaya 5

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । ततो गच्छेद्द्विजश्रेष्ठा गोमतीं कृष्णसंश्रयाम् । यस्या दर्शनमात्रेण मुच्यते सर्वपातकैः । सर्वपापविनिर्मुक्तः कृष्णसायुज्यमाप्नुयात्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਤਦ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਕੋਲ ਜਾਓ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਹੇਠ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸਭ ਪਾਤਕ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਭਗਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨਾਲ ਸਾਯੁਜ੍ਯ (ਏਕਤਾ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

दुरितौघक्षयकरममंगल्यविनाशनम् । सर्वकामप्रदं नॄणां प्रणमेद्गोमतीजलम्

ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ; ਇਹ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਸੈਲਾਬ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦਾ, ਅਮੰਗਲ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਭ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

महापापक्षयकरमगतीनांगतिप्रदम् । पूर्वपुण्यवशात्प्राप्तं प्रणमेद्गोमतीजलम्

ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਜਲ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੋ; ਇਹ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਦਾ, ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਆਸਰਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੂਰਵ ਪੁੰਨ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । दैत्येन्द्र संशयोऽस्माकं तं त्वं छेत्तुमिहार्हसि । इयं का गोमती तत्र केनानीता महामते

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੈਤ੍ਯੇੰਦਰ, ਸਾਨੂੰ ਸੰਦੇਹ ਹੈ—ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈਂ। ਉੱਥੇ ਇਹ ਗੋਮਤੀ ਕੌਣ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਆਂਦਾ, ਹੇ ਮਹਾਮਤੇ?

Verse 5

केन कार्यवशेनेह संप्राप्ता वरुणालयम् । सर्वं भागवतश्रेष्ठ ह्येतद्विस्तरतो वद

ਕਿਸ ਕਾਰਜ ਦੇ ਕਾਰਨ ਉਹ ਇੱਥੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲਯ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚੀ? ਹੇ ਭਾਗਵਤ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸ।

Verse 6

प्रह्लाद उवाच । एकार्णवे पुरा भूते नष्टे स्थावर जंगमे । तदा ब्रह्मा समभवद्विष्णोर्नाभिसरोरुहात्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਪੁਰਾਤਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕੇਵਲ ਇਕ ਹੀ ਮਹਾਸਮੁੰਦਰ ਸੀ ਅਤੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ ਸਭ ਜੀਵ ਲੁਪਤ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਨਾਭਿ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।

Verse 7

आदिष्टः प्रभुणा ब्रह्मा सृजस्व विविधाः प्रजाः । इति धाता समादिष्टो हरिणा सृष्टि कारणे

ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ: “ਵਿਭਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਰਚੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਹਰਿ ਨੇ ਧਾਤਾ (ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ) ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ।

Verse 8

उक्त्वा बाढमिति ब्रह्मा ततः सृष्टौ मनो दधे । ससर्ज मानसात्सद्यः सनकाद्यान्कुमारकान् । उवाच वचनं ब्रह्मा प्रजाः सृजत पुत्रकाः

“ਐਸਾ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵੱਲ ਮਨ ਧਰਿਆ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਤੋਂ ਉਸ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸਨਕ ਆਦਿ ਯੁਵਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਪੁੱਤਰੋ, ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਰਚੋ।”

Verse 9

ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा ते कृतांजलयोऽब्रुवन् । भगवन्भगवद्रूपं द्रष्टुकामा वयं प्रभो

ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਬੋਲੇ: “ਭਗਵਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੋ! ਅਸੀਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰੂਪ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।”

Verse 10

न बन्धमनुवर्त्तामः सृष्टिरूपं दुरासदम् । इत्युक्त्वा ते ययुः सर्वे सनकाद्या कुमारकाः

ਉਹ ਬੋਲੇ: “ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਬੰਧਨ ਅਸੀਂ ਨਹੀਂ ਅਪਣਾਵਾਂਗੇ।” ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਸਭ ਕુમਾਰ ਰਿਸ਼ੀ ਚਲੇ ਗਏ।

Verse 11

पश्चिमां दिशमास्थाय तीरे नदनदीपतेः । तेजोमयस्य रूपस्य द्रष्टुकामा महात्मनः । तस्मिन्मानसमाधाय तेपिरे परमं तपः

ਪੱਛਮੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰਕੇ, ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਤੇਜੋਮਯ ਰੂਪ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨ ਉਸ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ ਅਤੇ ਪਰਮ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ।

Verse 12

बहुवर्षसहस्रैस्तु प्रसन्ने धरणीधरे । भित्त्वा जलं समुत्तस्थौ तेजोरूपं दुरासदम्

ਅਨੇਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਬਾਅਦ, ਜਦ ਧਰਤੀਧਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਜਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਤੇਜ ਦਾ ਅਦਮ੍ਯ ਰੂਪ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ—ਆਪਣੀ ਕਾਂਤੀ ਵਿੱਚ ਅਪਹੁੰਚ।

Verse 13

अनेकदैत्यदमनं बहुयंत्रविदारणम् । सूर्यकोटिप्रभाभासं सहस्रारं सुदर्शनम्

ਉਹ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਸੀ—ਅਣਗਿਣਤ ਦੈਤਾਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਨੇਕ ਯੰਤਰਾਂ ਤੇ ਯੁੱਧ-ਯੰਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ; ਕਰੋੜਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਹਜ਼ਾਰ ਅਰਿਆਂ ਵਾਲਾ।

Verse 14

तं दृष्ट्वा विस्मिताः सर्वे ब्रह्मपुत्राः परस्परम् । वीक्षमाणा भगवतः परमायुधमुत्तमम्

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਭ ਪੁੱਤਰ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ; ਇਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪਰਮ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਆਯੁਧ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 15

तान्विलोक्य तथाभूतान्वागुवाचाशरीरिणी । भो ब्रह्मपुत्रा भगवाञ्छ्रीघ्रमाविर्भविष्यति

ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੇਖ ਕੇ, ਇਕ ਅਸ਼ਰੀਰੀ ਵਾਣੀ ਬੋਲੀ: “ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਾ-ਪੁੱਤਰੋ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇਗਾ।”

Verse 16

अर्हणार्थं भगवतः शीघ्रमर्घ्यं प्रकल्प्यताम् । आयुधं लोकनाथस्य द्विजाः शीघ्रं प्रसाद्यताम्

ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਅਰ੍ਹਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਲੋਕਨਾਥ ਦੇ ਆਯੁਧ ਨੂੰ ਵੀ ਜਲਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰੋ।

Verse 18

ऋषय उचुः । ज्योतिर्मय नमस्तेऽस्तु नमस्ते हरिवल्लभ । सुदर्शन नमस्तेऽस्तु सहस्राराऽक्षराऽव्यय

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਜੋਤਿਮਯ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਹਰਿ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ—ਹਜ਼ਾਰ ਅਰਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਅਕਸ਼ਰ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ।

Verse 19

नमस्ते सूर्यरूपाय ब्रह्म रूपाय ते नमः । अमोघाय नमस्तुभ्यं रथांगाय नमोनमः

ਹੇ ਸੂਰ੍ਯ-ਰੂਪ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਰੂਪ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਹੇ ਅਮੋਘ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਹੇ ਰਥਾਂਗ (ਚਕ੍ਰ), ਤੈਨੂੰ ਵਾਰੰਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ।

Verse 20

एवं ते पूजयामासुः सुमनोभिस्तथाऽक्षतैः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਫੁੱਲਾਂ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅਨਾਜ (ਅਕਸ਼ਤ) ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

Verse 21

अस्मरन्मनसा देवं ब्रह्माणं पितरं स्वकम् । तेषां तु चिंतितं ज्ञात्वा ब्रह्मा गंगामथाब्रवीत्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਫਿਰ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 22

याहि शीघ्रं सरिच्छ्रेष्ठे पृथिव्यां हरिकारणात् । गां गता त्वं महाभागे ततो बहुमताऽसि मे

ਹੇ ਸਰਿਤਾਂ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੇ! ਹਰਿ ਦੇ ਕਾਰਜ ਲਈ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾ। ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਜਾ ਕੇ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੇ, ਤੂੰ ਫਿਰ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਆਦਰ ਪਾਵੇਂਗੀ।

Verse 23

उर्व्यां ते गोमती नाम सुप्रसिद्धं भविष्यति

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਨਾਮ ‘ਗੋਮਤੀ’ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 24

वसिष्ठस्यानुगा भूत्वा याहि शीघ्रं धरातलम् । तातं पुत्रीवानुयाता वसिष्ठतनया भव

ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਬਣ ਕੇ ਧਰਾਤਲ ਉੱਤੇ ਤੁਰੰਤ ਜਾ। ਜਿਵੇਂ ਧੀ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਪੂਜਨੀਯ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਕੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ।

Verse 25

बाढमित्येव सा देवी प्रस्थिता वरुणालयम् । वसिष्ठस्त्वग्रतो याति तं गंगा पृष्ठतोऽन्वगात्

‘ਬਾਢਮ’ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵੀ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲਯ ਵੱਲ ਚੱਲ ਪਈ। ਵਸਿਸ਼ਠ ਅੱਗੇ ਅੱਗੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੰਗਾ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਈ।

Verse 26

तां दृष्ट्वा मनुजाः सर्वे वसिष्ठेन समन्विताम् । नमश्चक्रुर्महाभागां गच्छतो पश्चिमार्णवम्

ਉਸ ਮਹਾਭਾਗਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਭ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 27

आविर्बभूव तत्रैव यत्र ते मुनयः स्थिताः । द्रष्टुकामा हरे रूपं श्रिया जुष्टं चतुर्भुजम्

ਉਹ ਓਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਮੁਨੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਹਰਿ ਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ—ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਚਤੁਰਭੁਜ।

Verse 28

दृष्ट्वा वसिष्ठमनुगामायान्तीं सुरपावनीम् । अवाकिरन्महाभागां सुमनोभिश्च सर्वशः

ਵਸਿਸ਼ਠ ਦੇ ਅਨੁਗਾਮੀ ਵਜੋਂ ਆਉਂਦੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਵਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਮਹਾਭਾਗਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।

Verse 29

दिव्यैर्माल्यैः सुगन्धैश्च गन्धधूपैस्तथाऽक्षतैः । संपूज्य हृष्टमनसः साधुसाध्विति चाब्रुवन्

ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਸੁਗੰਧੀਆਂ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਧੂਪ ਅਤੇ ਅਖੰਡ ਅੱਖਤ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਹਿਆ, “ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”

Verse 30

वसिष्ठं तेऽग्रगं दृष्ट्वा ह्युदतिष्ठंस्ततो द्विजाः । अर्घ्यादिसत्क्रियां कृत्वा प्रहृष्टा इदमब्रुवन्

ਅੱਗੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਅਰਘ੍ਯ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।

Verse 31

यस्मात्त्वया समानीता ह्यस्मिंल्लोके सरिद्वरा । तस्मात्तव सुतेत्येवं ख्यातिं लोके गमिष्यति

ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਰਿਤਾ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ‘ਤੇਰੀ ਧੀ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗੀ।

Verse 32

गोः स्वर्गादागता यस्मादिदं स्थानं मती मता । तस्माद्धि गोमतीनाम ख्यातिं लोके गमिष्यति

ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਧਾਮ ‘ਗੋ’—ਸੁਰਗ ਤੋਂ ਆਈ ਦਿਵ੍ਯ ਗਾਇ—ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸਥਾਨ ਅਤਿ ਪੂਜਨੀਯ ਹੈ; ਇਸ ਕਰਕੇ ‘ਗੋਮਤੀ’ ਨਾਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 33

अस्या दर्शनमात्रेण मुक्तिं यास्यंति मानवाः । किं पुनः स्नान दानादि कृत्वा यांति हरेः पदम्

ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਦਾ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਹੀ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਦਿਵਾਂਦਾ ਹੈ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਨਾਨ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਵਿਧੀ-ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਉਹ ਹਰਿ ਦੇ ਪਦ—ਉਸ ਦੇ ਧਾਮ—ਨੂੰ ਕਿੰਨਾ ਅਧਿਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ!

Verse 34

तामेव चार्घ्यं दत्त्वा ते योगींद्रा ईडिरे हरिम् । परं पुरुषसूक्तेन पुरुषं शेषशायिनम्

ਉਸੇ ਜਲ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਯੋਗੀਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਪੁਰੁਸ਼ਸੂਕਤ ਨਾਲ ਹਰਿ ਦੀ ਸ্তুਤੀ ਕੀਤੀ—ਉਸ ਪਰਮ ਪੁਰੁਸ਼ ਦੀ, ਜੋ ਸ਼ੇਸ਼ ਉੱਤੇ ਸ਼ਯਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 35

इति संस्तुवतां तेषां हरिराविर्बभूव ह । पीतकौशेयवसनो वनमालाविभूषितः । दिव्यमाल्यानुलिप्तांगो दिव्याभरणभूषितः

ਇਉਂ ਸ্তুਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰੇ, ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ; ਅੰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਸੁਗੰਧ-ਲੇਪ ਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਮਾਲਾਵਾਂ, ਅਤੇ ਆਕਾਸ਼ੀ ਅਭਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤ।

Verse 36

शेषासनगतं देवं दिव्यानेकोद्यतायुधम् । ज्वलत्किरीटमुकुटं स्फुरन्मकरकुंडलम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਰਾਜਮਾਨ ਦੇਵ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ—ਅਨੇਕ ਦਿਵ੍ਯ ਆਯੁਧ ਉੱਚੇ ਧਾਰੇ ਹੋਏ; ਜ੍ਵਲੰਤ ਕਿਰਿਟ-ਮੁਕੁਟ, ਅਤੇ ਚਮਕਦੇ ਮਕਰ-ਕੁੰਡਲ।

Verse 37

भक्ताभयप्रदं शांतं श्रीवत्सांकं महाभुजम् । सदा प्रसन्नवदनं घनश्यामं चतुर्भुजम्

ਉਹ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਅਭਯ ਦਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸ਼ਾਂਤ ਸਰੂਪ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ, ਮਹਾਂਭੁਜ ਸੀ; ਸਦਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮੁਖ ਵਾਲਾ, ਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸ਼ਿਆਮ, ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਸੀ।

Verse 38

पादसंवाहनासक्तलक्ष्म्या जुष्टं मनोहरम् । तं दृष्ट्वा मुनयः सर्वे हर्षोत्कर्षसमन्विताः । विष्णुं ते विष्णुसूक्तैश्च तुष्टुवुर्वेदसंभवैः

ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਮਲਿਸ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਉਹ ਮਨੋਹਰ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਅਤਿ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਅਤੇ ਵੇਦੋਂ ਉਤਪੰਨ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਸੂਕਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 39

एवं संस्तुवता तेषां विष्णुर्दीनानुकंपकः । उवाच सुप्रसन्नेन मनसा द्विजसत्तमान्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਦਿਨਾਂ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੁ ਨੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦਵਿਜ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 40

श्रीभगवानुवाच । भोभोः कुमारास्तुष्टोऽहं प्रदास्यामि यथेप्सितम् । भविष्यथ ज्ञानयुता अस्पृष्टा मम मायया

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਹੇ ਕੁਮਾਰ ਮੁਨੀਓ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦੇਵਾਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋਵੋਗੇ, ਮੇਰੀ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹੋਗੇ।”

Verse 41

यस्मान्मोक्षार्थिभिर्विप्रा जलेनाहं प्रसादितः । तस्मादिदं परं तीर्थं सर्वकामप्रदं परम्

“ਕਿਉਂਕਿ ਮੋਖਸ਼ ਦੇ ਅਰਥੀ ਤੁਸੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਇਸ ਜਲ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹੋ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਹੈ—ਸਰਵ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ।”

Verse 42

अनुग्रहाय भवतां यत्र चक्रं सुदर्शनम् । निःसृतं प्रथमं विप्रा जलं भित्त्वा ममाग्रतः

ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ ਲਈ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੱਕਰ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਮੇਰੇ ਅੱਗੇ ਜਲ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਨਿਕਲਿਆ।

Verse 43

चक्रतीर्थमिति ख्यातं तस्मादेतद्भविष्यति । ममापि नियतं वासो भविष्यति महार्णवे

ਇਸ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸਥਾਨ ‘ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਤੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਨਿਯਤ ਨਿਵਾਸ ਇੱਥੇ ਅਟੱਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋਵੇਗਾ।

Verse 44

येऽत्र स्नानं प्रकुर्वंति प्रसंगेनापि मानवाः । चक्रतीर्थे द्विजश्रेष्ठास्तेषां मुक्तिः करे स्थिता

ਹੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਜੋਗ ਨਾਲ ਵੀ ਸਨਾਨ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਤਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਖੜੀ ਹੈ।

Verse 45

भवतोऽपि सदा ह्यत्र तिष्ठध्वं च द्विजर्षभाः । वायुभूतांतरिक्षस्थाः सर्वकामस्य दायकाः

ਅਤੇ ਤੁਸੀਂ ਵੀ, ਹੇ ਦਵਿਜ-ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਰਿਸ਼ਿਓ, ਸਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ ਰਹੋ। ਵਾਯੁ-ਸਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੱਸੋ ਅਤੇ ਹਰ ਧਰਮਿਕ ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਦਾਤਾ ਬਣੋ।

Verse 46

प्रह्लाद उवाच । तच्छ्रुत्वा हृष्टमनसः कृत्वार्घ्यं सुरपावनीम् । अवनिज्य हरेः पादौ मूर्ध्नाऽपश्चाप्यधारयन्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਹ੍ਰਿਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ; ਦੇਵ-ਪਾਵਨੀ ਜਲ ਨਾਲ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ, ਉਹੀ ਜਲ ਮੱਥੇ ਉੱਤੇ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 47

प्रक्षाल्य सा हरेः पादौ प्रविष्टा वरुणालयम् । तस्मिन्महापापहरा गोमती सागरं गता

ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ ਉਹ ਵਰੁਣ ਦੇ ਆਲਯ—ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਈ। ਉੱਥੇ ਮਹਾਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੋਮਤੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਮਿਲੀ।

Verse 48

वरं दत्त्वा ततो विष्णुस्तत्रैवान्तर धीयत । सनकाद्या ब्रह्मसुतास्तस्थुस्तत्र समाहिताः

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੇ ਵਰ ਦਾਨ ਕਰ ਕੇ ਓਥੇ ਹੀ ਅੰਤਧਾਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸਨਕ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਮਾਧਾਨ ਹੋ ਕੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 49

एवं सा गोमती तत्र संजाता सागरंगमा । सर्वपापहरा प्रोक्ता पूर्वगंगेति या श्रुता

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੋਮਤੀ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ ਅਤੇ ਸਾਗਰਗਾਮਿਨੀ ਬਣੀ। ਉਹ ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਹਰਣ ਵਾਲੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਪੂਰਬੀ ਗੰਗਾ’ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।