Adhyaya 29

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । अथान्यच्च प्रवक्ष्यामि गुह्याद्गुह्यतरं महत् । द्वारकायाः परं पुण्यं माहात्म्यं ह्युत्तमोत्तमम्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੁਣ ਮੈਂ ਹੋਰ ਵੀ ਕਹਾਂਗਾ—ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਭੇਦ, ਭੇਦ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਭੇਦਮਈ: ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੀ ਪਰਮ ਪੁੰਨਤਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਮਹਿਮਾ।

Verse 2

इतिहासं पुरावृत्तं वर्णयिष्ये मनोहरम् । तीर्थक्षेत्रादिदेवानामृषीणां संशयापहम्

ਮੈਂ ਇੱਕ ਮਨੋਹਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ, ਜੋ ਤੀਰਥਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

सौभाम्यमतुलं दृष्ट्वा सिंहराशिगते गुरौ । गोदावर्य्यां द्विजश्रेष्ठा नारदो भगवत्प्रियः

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ, ਅਤੁੱਲ ਸ਼ੁਭਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰਦ ਗੋਦਾਵਰੀ ਤਟ ਤੇ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 4

गौतमस्याऽभितो दृष्ट्वा त्रैलोक्यसंभवानि वै । तीर्थानि सरितः सर्वा विस्मयं परमं गतः

ਗੌਤਮ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸਭ ਨਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਪਰਮ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ।

Verse 5

तत्र काशी कुरुक्षेत्रमयोध्या मथुरापुरी । माया कांची ह्यवंती च अरण्यान्याश्रमैः सह

ਉੱਥੇ ਕਾਸ਼ੀ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਅਯੋਧਿਆ ਅਤੇ ਮਥੁਰਾ-ਪੁਰੀ ਸਨ; ਮਾਇਆ (ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ), ਕਾਂਚੀ ਅਤੇ ਅਵੰਤੀ (ਉੱਜਯਿਨੀ) ਵੀ—ਅਤੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਸਮੇਤ ਅਰਣ੍ਯ ਵੀ।

Verse 6

हरिक्षेत्रं गया मिश्रक्षेत्रं च पुरुषोत्तमम् । प्रभासादीनि पुण्यानि मुक्तिक्षेत्राण्यशेषतः

ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ, ਗਿਆ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਮਿਸ਼੍ਰਕਸ਼ੇਤਰ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋੱਤਮ; ਪ੍ਰਭਾਸ ਆਦਿ ਹੋਰ ਸਭ ਪੁੰਨ-ਤੀਰਥ—ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਸਾਰੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੁੰਨ-ਖੇਤਰ ਹਨ।

Verse 7

जाह्नवी यमुना रेवा तत्र पुण्या सरस्वती । सरयूर्गंडकी तापी पयोष्णी सरितां वरा

ਜਾਹ্নਵੀ (ਗੰਗਾ), ਯਮੁਨਾ, ਰੇਵਾ (ਨਰਮਦਾ) ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਪੁੰਨਮਈ ਸਰਸਵਤੀ; ਸਰਯੂ, ਗੰਡਕੀ, ਤਾਪੀ ਅਤੇ ਪਯੋਸ਼ਣੀ—ਇਹ ਨਦੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ।

Verse 8

कृष्णा भीमरथी पुण्या कावेर्य्याद्याः सरिद्वराः । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले वर्त्तमानाः सतीर्थकाः

ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ, ਪੁੰਨਮਈ ਭੀਮਰਥੀ ਅਤੇ ਕਾਵੇਰੀ ਆਦਿ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਦੀਆਂ—ਪਵਿੱਤਰ ਘਾਟਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਸਵਰਗ, ਮਰਤ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਰਤਮਾਨ ਹਨ।

Verse 9

स्थिता गोदावरीतीरे सिंहराशिं गते गुरौ । तथा च पुष्करादीनि सप्तसिंधुसरांसि च

ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਸ਼ਕਰ ਆਦਿ ਅਤੇ ਸਪਤਸਿੰਧੂ ਦੇ ਸਰੋਵਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

Verse 10

मेर्वादिपर्वताः पुण्या दर्शनात्पापनाशनाः । तीर्थराज प्रयागश्च सर्वतीर्थसमन्वितः

ਮੇਰੂ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪਰਬਤ ਦਰਸ਼ਨ ਮਾਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਤੀਰਥਰਾਜ ਪ੍ਰਯਾਗ, ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਸਮਾਗਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।

Verse 11

वेदोपवेदाः शास्त्राणि पुराणानि च सर्वशः । सिद्धा मुनिगणाः सर्वे देवर्षिपितृदेवताः

ਵੇਦ ਤੇ ਉਪਵੇਦ, ਸ਼ਾਸਤਰ ਅਤੇ ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪੁਰਾਣ; ਸਿੱਧ, ਸਾਰੇ ਮੁਨਿਗਣ, ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ—ਸਭ ਉੱਥੇ ਵਿਦਮਾਨ ਸਨ।

Verse 12

चंद्रादित्यौ सुरगणाः सिंहस्थे च बृहस्पतौ । स्थिता गोदावरीतीरे वर्षमेकं प्रहर्षिताः

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਸੀ, ਤਦ ਚੰਦਰ ਤੇ ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਦੇਵਗਣ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਵਰ੍ਹਾ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਟਿਕੇ ਰਹੇ।

Verse 13

यानि कानि च पुण्यानि तीर्थक्षेत्राणि संति वै । त्रैलोक्ये तानि सर्वाणि गौतम्यां वीक्ष्य विस्मिताः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਪੁਣ੍ਯ ਖੇਤਰ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਗੌਤਮੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਦੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 14

देवर्षिर्नारदस्तत्र मुनिभिर्मुदितोऽवसत् । सिंहस्यांते च सर्वाणि स्वस्थानगमनाय वै

ਉੱਥੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਮੁਨੀਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਅਤੇ ਸਿੰਹ ਕਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਸਭ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ।

Verse 15

आमन्त्र्य गौतमीं देवीं स्थितानि पुरतस्ततः । सर्वेषां शृण्वतां विप्रा गौतमी खिन्नमानसा । तप्ता दुर्जनसंसर्गान्नारदं दुःखिताऽब्रवीत्

ਦੇਵੀ ਗੌਤਮੀ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਰਹੇ। ਤਦ ਸਭ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ; ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਖਿੰਨ ਗੌਤਮੀ ਨੇ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 16

गौतम्युवाच । पश्यैतानि सुतीर्थानि गंगाद्याः सरितोऽमलाः । सागरा गिरयः पुण्या गयात्रितयमेव च

ਗੌਤਮੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਹ ਉੱਤਮ ਸੁਤੀਰਥ ਵੇਖੋ—ਗੰਗਾ ਆਦਿ ਨਿਰਮਲ ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਵਿੱਤਰ ਪਹਾੜ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ-ਰੂਪੀ ਗਯਾ ਵੀ—ਸਭ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਹਨ।”

Verse 17

क्षेत्राणि मोक्षदान्यंग त्रैलोक्यजानि नारद । देवाश्च पितरः सिद्धा ऋषयो मानवादयः

“ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਇਹ ਖੇਤਰ ਮੋਖਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ। ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਾ, ਪਿਤਰ, ਸਿੱਧ, ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਆਦਿ ਵੀ ਹਨ।”

Verse 18

तीर्थ राज प्रयागश्च सर्वतीर्थसमन्वितः । एतेषामेव सर्वेषां मत्संसर्गान्महामुने । विशुद्धानां प्रकाशेन राजते भुवनत्रयम्

“ਅਤੇ ਤੀਰਥ-ਰਾਜ ਪ੍ਰਯਾਗ—ਸਭ ਤੀਰਥਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ। ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ, ਮੇਰੇ ਸੰਗ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਜੋਤ ਨਾਲ ਤਿੰਨੇ ਭੁਵਨ ਚਮਕ ਉਠਦੇ ਹਨ।”

Verse 19

प्रयांति तानि सर्वाणि स्वंस्वं स्थानं प्रति प्रभो । अधुनाऽहं परिश्रांता दह्यमाना त्वहर्निशम्

“ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਹ ਸਭ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਥਾਨ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਤੇ ਹੁਣ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਥੱਕ ਗਈ ਹਾਂ, ਦਿਨ-ਰਾਤ ਜਿਵੇਂ ਸੜਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ।”

Verse 20

दुर्जनानां सुसंपर्काद्भृशं पापात्मना प्रभो । सौभण्यमधुना प्राप्तं सत्संसर्गेण नारद

ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਦੁਸ਼ਟ ਜਨਾਂ ਦੀ ਘਣੀ ਸੰਗਤ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਅਤਿ ਪਾਪੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ; ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਨਾਰਦ, ਸਤਸੰਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹਾਂ।

Verse 21

प्रयांत्येतानि सर्वाणि स्वस्थानं मुदितानि च

ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਰਵਾਨਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਹਨ।

Verse 22

एतानि मत्प्रसादेन पुण्यानि कथितानि च । कथय श्रमशांत्यर्थं दुःखि ता किं करोम्यहम्

ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਇਹ ਪੁੰਨਮਈ ਕਥਾਵਾਂ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਸੋ—ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?

Verse 23

प्रह्लाद उवाच । गोदावर्य्या वचः श्रुत्वा भगवान्नारदो द्विजाः । क्षणं ध्यात्वा तु दुःखार्त्तः प्राह संशयमानसः

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਭਗਵਾਨ ਨਾਰਦ ਨੇ ਇਕ ਪਲ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਸੰਦੇਹ ਭਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 24

नारद उवाच । अहो अत्यद्भुतं ह्येतद्गौतम्या व्यसनं महत् । पश्यन्त्वसंशयं देवास्तीर्थक्षेत्रसरिद्वराः

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਹੋ! ਗੌਤਮੀ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਵਿਪਤਿ ਕਿੰਨਾ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ—ਤੀਰਥਾਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਰਿਤਾਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ—ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਵੇਖਣ।

Verse 25

सत्पुण्यनिचयो यस्यां युष्माकं समभूद्ध्रुवम् । तस्याः पापाग्निशमनं कथं स्यादिति चिन्त्यताम्

ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੁਹਾਡਾ ਸਤ੍ਪੁਣ੍ਯਾਂ ਦਾ ਸੰਚਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਦੀ ਅੱਗ ਕਿਵੇਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਸਕੇ?

Verse 26

श्रीप्रह्लाद उवाच । तदा चिन्तयतां तेषां सर्वेषां भावितात्मनाम् । गौतमो भगवांस्तत्र समायातो मुनीश्वराः

ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਉਹ ਸਭ ਭਾਵਿਤ-ਆਤਮਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਚਿੱਤ ਵਾਲੇ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨਨ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਮੁਨੀਸ਼ਵਰ ਗੌਤਮ ਆ ਪਹੁੰਚੇ।

Verse 27

दृष्ट्वा तमृषयो देवा यथोचितमपूजयन् । जाह्नवी यमुना पुण्या नर्मदा च सरस्वती

ਉਹਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯਥੋਚਿਤ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ), ਯਮੁਨਾ, ਪੁਣ੍ਯ ਨਰਮਦਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ।

Verse 28

अन्याश्च सर्वाः सरितस्त्रैलोक्यमनुवर्तिताः । वाराणसी कुरुक्षेत्र प्रमुखान्याश्रमैः सह । युगपत्तानि सर्वाणि संपूज्य मुनिमबुवन्

ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਰਿਤਾਂ ਵੀ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਅਨੁਸਰਿਤ ਤੇ ਪੂਜਿਤ ਹਨ, ਵਾਰਾਣਸੀ ਤੇ ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਮੁਨੀ ਦੀ ਯਥਾਵਿਧਿ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਬੋਲੇ।

Verse 29

त्वत्प्रसादेन वै त्राताः सम्यक्छुद्धा महामुने । यदानीता त्वया गंगा गौतमी भूतलं प्रति

ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੇ! ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਬਚਾਏ ਗਏ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਗੌਤਮੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੂਤਲ ਉੱਤੇ ਲਿਆਏ।

Verse 30

कृतार्था मानवाः सर्वे सर्वपापविवर्जिताः । किंतु दुर्जनसंपर्कात्संतप्ता गौतमी भृशम्

ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਹੋ ਗਏ, ਹਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਰਹਿਤ; ਪਰ ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਗੌਤਮੀ ਨਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੰਤਪਤ ਹੋਈ।

Verse 31

कथं पापैर्विनिर्मुक्ता परमानन्दसंप्लुता । सुप्रभा जायते देवी तद्गौतम विचिन्त्यताम्

ਦੇਵੀ ਨਦੀ ਕਿਵੇਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮਾਨੰਦ ਨਾਲ ਪਰਿਪੂਰਣ ਹੋ ਕੇ ‘ਸੁਪ੍ਰਭਾ’ ਬਣੇ? ਹੇ ਗੌਤਮ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰੋ।

Verse 32

प्रह्लाद उवाच । एवमुक्तो मुनिस्तैस्तु चिन्ताकुलितमानसः । नारदस्य मुखं वीक्ष्य प्रहसन्गौतमोऽब्रवीत्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਮੁਨੀ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਮਨੋਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਾਰਦ ਦੇ ਮੁਖ ਵੱਲ ਤੱਕ ਕੇ ਗੌਤਮ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ।

Verse 33

गौतम उवाच । सर्वेषां क्षेत्रतीर्थानां महाशुभविनाशिनी । गौतमीयं महाभागा अस्यास्तापः क्व शाम्यति

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਮਹਾਭਾਗਾ, ਇਹ ਗੌਤਮੀ ਸਭ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਲਈ ਮਹਾ-ਸ਼ੁਭ ਨਾਸਕ ਹੈ, ਅਸ਼ੁੱਧਤਾ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ। ਫਿਰ ਇਸ ਦਾ ਤਾਪ ਕਿੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?

Verse 34

नास्ति लोकत्रये तीर्थं स्नातुं सिंहगते गुरौ । यद्वै नायाति गौतम्यां क्षेत्रं चापि विशुद्धये । काशीप्रयागमुख्यानि राजंते यत्प्रसादतः

ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਸਿੰਹ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਕੋਈ ਵੀ ਤੀਰਥ ਐਸਾ ਨਹੀਂ ਜੋ ਗੌਤਮੀ ਕੋਲ ਨਾ ਆਵੇ; ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧੀ ਲਈ ਕੋਈ ਖੇਤਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚੇ। ਕਾਸ਼ੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

Verse 35

वदंतु मुनयः सर्वे क्षेत्रतीर्थसमाश्रिताः । शुद्धं विचार्यं यत्कार्य्यं मयाऽस्मिञ्जातसंकटे

ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਆਪਣਾ ਮਤ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ। ਇਸ ਉਪਜੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ—ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾਵੇ।

Verse 36

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्त्वा मुनयः सर्वे नोचुः किञ्चिद्विमोहिताः । तत्रोपायमविज्ञाय गौतमीं गौतमोऽब्रवीत्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਚੁੱਪ ਰਹੇ। ਉਥੇ ਕੋਈ ਉਪਾਯ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਗੌਤਮ ਨੇ ਗੌਤਮੀ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ।

Verse 37

गौतम उवाच । आनीतासि मया देवि तपसाऽराध्य शंकरम् । वदिष्यति स चोपायमित्युक्त्वाऽचिन्तयत्तदा

ਗੌਤਮ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਤਪ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੰਕਰ ਦੀ ਆਰਾਧਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਹਾਂ। ‘ਉਹ ਹੀ ਉਪਾਯ ਦੱਸੇਗਾ’—ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਤਦ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 38

गौतमः श्रद्धया भक्त्या गंगामौलिमखंडधीः । तदाऽभून्महदाश्चर्यं शृण्वंतु ऋषयोऽमलाः

ਗੌਤਮ—ਅਟੱਲ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਾ—ਗੰਗਾ-ਮੌਲੀ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਤੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਅਚੰਭਾ ਹੋਇਆ; ਨਿਰਮਲ ਰਿਸ਼ੀਓ, ਸੁਣੋ।

Verse 39

ध्यायमाने महादेवे गौतमेन महात्मना । अकस्मादभवद्वाणी हर्षयन्ती जगत्त्रयम्

ਮਹਾਤਮਾ ਗੌਤਮ ਜਦ ਮਹਾਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਚਾਨਕ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਉੱਠੀ, ਜੋ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹರ್ಷਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸੀ।

Verse 40

नादयन्ती दिशः सर्वा आब्रह्मभुवनं द्विजाः । अरूपलक्षणाकारा विषादशमनी शुभा

ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਉਹ ਧੁਨੀ ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜੀ, ਬ੍ਰਹਮਾ-ਲੋਕ ਤੱਕ; ਸ਼ੁਭ, ਵਿਸਾਦ-ਸ਼ਮਨੀ, ਅਤੇ ਰੂਪ-ਚਿੰਨ੍ਹ-ਆਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।

Verse 41

दिव्यवाण्युवाच । अहो बत महाश्चर्य्यं सर्वेषां सुखदे शुभे । प्रसंगेऽत्र महाक्षेत्रे मग्ना दुःखार्णवे बुधाः

ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ‘ਅਹੋ! ਕਿੰਨਾ ਮਹਾ-ਆਸ਼ਚਰਜ! ਇਸ ਸ਼ੁਭ, ਸਭ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮਹਾ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਸ਼ ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਦੁੱਖ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਏ ਹਨ।’

Verse 42

अहो हे गौतमाचार्य्य ऋषयो नारदादयः । शृण्वंतु तीर्थक्षेत्राणि कृपया संवदाम्यहम्

‘ਅਹੋ, ਹੇ ਗੌਤਮ ਆਚਾਰ੍ਯ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ਿਓ! ਸੁਣੋ; ਕਰੁਣਾ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ ਬਾਰੇ ਬੋਲਦਾ ਹਾਂ।’

Verse 43

पश्चिमस्य समुद्रस्य तीरमाश्रित्य वर्तते । अस्माच्च दिशि वायव्यां द्वारकाक्षेत्रमुत्तमम्

‘ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਸਥਿਤ ਹੈ; ਇਥੋਂ ਵਾਯਵ੍ਯ ਦਿਸ਼ਾ, ਅਰਥਾਤ ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮ ਵੱਲ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਹੈ।’

Verse 44

यत्राऽस्ते गोमती पुण्या सागरेण समन्विता । पश्चिमाभिमुखो यत्र महाविष्णुः सदा स्थितः

‘ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਮਹਾਵਿਸ਼ਣੁ ਸਦਾ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।’

Verse 45

अनेकपापराशीनामुग्राणामपि सर्वदा । दाहस्थान समाख्यातमिन्धनानां यथाऽनलः

ਇਹ ਸਦਾ ‘ਦਾਹ-ਸਥਾਨ’ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ—ਭਿਆਨਕ ਪਾਪਾਂ ਦੇ ਢੇਰਾਂ ਲਈ ਵੀ; ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਇੰਧਨ ਨੂੰ ਭਸਮ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

Verse 46

देवविश्वद्रुहो यत्र दग्ध्वा पातकमद्भुतम् । लोकत्रयवधाज्जातं विराजतेऽर्कवत्सदा

ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਅਦਭੁਤ ਪਾਤਕ ਸੜ ਕੇ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਧਾਮ ਸਦਾ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

Verse 47

तद्गम्यतां महाभागा गोमतीमघदाहकाम् । गोदावरीं पुरस्कृत्य क्षेत्रतीर्थसमन्विताम्

ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਭਾਗੋ, ਪਾਪ-ਦਾਹਕ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਜਾਓ; ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੇ ਤੀਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਆਦਰ ਕਰੋ।

Verse 48

प्राप्य द्वारवतीं पुण्यां मत्प्रसादाद्द्विजोत्तमाः । प्रभावाद्द्वारकायाश्च सत्यमाविर्भविष्यति

ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮੋ, ਪਵਿੱਤਰ ਦ੍ਵਾਰਵਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ—ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ—ਸੱਚਾਈ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।

Verse 49

प्रह्लाद उवाच । इत्युक्ते सति ते सर्वे हर्ष निर्भरमानसाः । श्रुत्वा सर्वोत्तमं क्षेत्रं जगर्जुर्हरिनामभिः

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ; ਉਸ ਸਰਵੋਤਮ ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਗੱਜ ਉਠੇ।

Verse 50

जितं भो जितमस्भाभिर्धन्या धन्यतमा वयम् । दैवादपगतो मोहो ज्ञातं तीर्थोत्तमोत्तमम्

ਜਿੱਤ ਹੋਈ, ਹਾਂ—ਜਿੱਤ ਸਾਡੀ ਹੈ! ਅਸੀਂ ਧੰਨ ਹਾਂ, ਅਤਿ ਧੰਨ। ਦੈਵੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਰਮ ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ।

Verse 51

तदा सर्वाणि तीर्थानि क्षेत्रारण्याश्रमैः सह । वाराणसीप्रयागादि सरांसि सिन्धवो नगाः

ਤਦ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥ, ਪਵਿੱਤਰ ਖੇਤਰਾਂ, ਵਨਾਂ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮਾਂ ਸਮੇਤ—ਵਾਰਾਣਸੀ, ਪ੍ਰਯਾਗ ਆਦਿ—ਸਰੋਵਰ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵੀ (ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ) ਜਾਗ ਉਠੇ।

Verse 52

गया च देवखातानि पितरो देवमानवाः । श्रुत्वा प्रमुदिता वाचं प्रोचुर्जयजयेति च

ਗਯਾ ਅਤੇ ਦੇਵ-ਖੋਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕੁੰਡ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ—ਉਹ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ—ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: ‘ਜੈ! ਜੈ!’

Verse 54

श्रीप्रह्लाद उवाच । श्रुत्वा सर्वोत्तमं क्षेत्रं तीर्थं सर्वोत्तमोत्तमम् । देवोत्तमोत्तमं देवं श्रीकृष्णं क्लेशनाशनम्

ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ, ਤੀਰਥਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਰਮ ਤੀਰਥ, ਅਤੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਦੇਵੋਤਮ—ਕਲੇਸ਼ ਨਾਸਕ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਬਾਰੇ ਸੁਣ ਕੇ—

Verse 55

उत्कण्ठा ह्यभवत्तेषां तीर्थादीनां ह्यनुत्तमा । प्रोचुरन्योन्यतो वाचं सर्वाणि युगपत्तदा

ਤਦ ਉਹਨਾਂ ਤੀਰਥਾਂ ਆਦਿ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਅਤੁੱਲ ਲਾਲਸਾ ਜਾਗੀ; ਅਤੇ ਸਭ ਨੇ ਇਕੋ ਵੇਲੇ ਆਪਸ ਵਿਚ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 56

ऋषितीर्थदेवा ऊचुः । कदा द्रक्ष्यामहे पुण्यां द्वारकां कृष्णपालिताम् । श्रीकृष्णदेवमूर्तिं च कृष्णवक्त्रं सुशोभितम्

ਰਿਸ਼ੀ-ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਦੇਵਤਾ ਬੋਲੇ: ਕਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪੁੰਨਮਈ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਵੇਖਾਂਗੇ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖੀ ਹੋਈ ਹੈ? ਅਤੇ ਕਦੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਮੂਰਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਮੁਖੜਾ ਨਿਹਾਰਾਂਗੇ?

Verse 57

कदा नु गोमतीस्नानमस्माकं तु भविष्यति । चक्रतीर्थे कदा स्नात्वा कृष्णदेवस्य मंदिरम् । द्रक्ष्यामः सुमहापुण्यं मुक्तिद्वारमपावृतम्

ਸਚਮੁੱਚ, ਕਦੋਂ ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਸਨਾਨ ਸਾਡੇ ਹਿੱਸੇ ਆਵੇਗਾ? ਕਦੋਂ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਅਸੀਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇਵ ਦੇ ਮੰਦਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਂਗੇ—ਅਤਿ ਮਹਾਪੁੰਨਮਈ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਦੁਆਰ?

Verse 58

दुर्ल्लभो द्वारकावासो दुर्ल्लभं कृष्णदर्शनम् । दुर्ल्लभं गोमती स्नानं रुक्मिणीदर्शनं द्विजाः

ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਾਸਾ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ। ਗੋਮਤੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਦੁਰਲੱਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋ, ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਦੁਰਲੱਭ ਹਨ।

Verse 93

अहो सर्वोत्तमं क्षेत्रं सर्वेषां नोऽघनाशनम् । राजानं तीर्थराजानं द्वारकां शिरसा नमः

ਅਹੋ! ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰ ਹੈ, ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ, ਤੀਰਥਰਾਜਾ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।