Adhyaya 27

Verse 1

ईश्वर उवाच । स्थित्वा द्वादशिजागरे क्रतु समे दुःखापहे पुण्यदे रम्यं भागवतं शृणोति पुरुषः कृत्वा हरेः पूजनम् । पुण्यं वाजिमखस्य कोटिगुणितं संप्राप्य भक्तोत्तमश्छित्त्वा पाशसमूह पक्षनिचयं प्राप्नोति कृष्णालयम्

ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਦੇ ਜਾਗਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ—ਜੋ ਯੱਗ ਸਮਾਨ ਕਰਤੱਬ ਹੈ, ਦੁੱਖ ਹਰਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਪੁੰਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ—ਮਨੁੱਖ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਰਮਣੀਯ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਉੱਤਮ ਭਕਤ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗ ਤੋਂ ਕਰੋੜ ਗੁਣਾ ਵਧ ਪੁੰਨ ਪਾ ਕੇ, ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਪਾਸਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 2

हत्यापापसमूहकोटिनिचयैर्गुर्वंगनाकोटिभिःस्तेयैर्लक्षगुणैर्गुरोर्वधकरैः संवेष्टितो यद्यपि । श्रुत्वा भागवतं छिनत्ति सकलं कृत्वा हरेर्जागरं मुक्तिं याति नरेन्द्र निर्मलवपुर्भित्त्वा रवेर्मंडलम्

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭਾਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਹੱਤਿਆ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ ਪਾਪਾਂ, ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ, ਲੱਖ ਗੁਣਾ ਚੋਰੀਆਂ ਅਤੇ ਗੁਰੂ-ਵਧ ਜਿਹੇ ਮਹਾਪਾਪ ਨਾਲ ਵੀ ਘਿਰਿਆ ਹੋਵੇ; ਤਾਂ ਵੀ ਪੂਰਾ ਭਾਗਵਤ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਹਰੀ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਿਰਮਲ ਦੇਹ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 3

एकादशी द्वादशिसंप्रविष्टा कृता नभस्ये श्रवणेन युक्ता । विशेषतः सोमसुतेन संगमे करोति मुक्तिं प्रपितामहानाम्

ਜਦ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਦਾ ਵਰਤ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਤਕ ਖਿੱਚ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਨਭਸ (ਭਾਦ੍ਰਪਦ) ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰਵਣ ਨਕਸ਼ਤਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਸੋਮਾਸੁਤ ਦੇ ਸੰਗਮ-ਤੀਰਥ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹਾਂ ਤਕ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ।

Verse 4

यद्दीयते द्वादशिवासरे शुभे विष्णुं समुद्दिश्य तथा पितॄणाम् । पर्य्याप्तमिष्ठैः क्रतुतीर्थदानैर्भक्त्या प्रदत्तं खलु मेरुतुल्यम्

ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਦਾਨ ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ—ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਯਜਨਾਂ, ਮਹਾਕ੍ਰਤੂਆਂ, ਤੀਰਥਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਦੇ ਫਲਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰਯਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਪੁੰਨ ਵਿੱਚ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 5

महानदीं प्राप्य दिनं च विष्णोस्तोयांजलिं यस्तुपितॄन्ददाति । श्राद्धं कृतं तेन समाः सहस्रं यच्छन्ति कामान्पितरः सुतृप्ताः

ਮਹਾਨਦੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਿਨ ਉੱਤੇ ਜੋ ਕੋਈ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲਾਂਜਲੀ (ਤਰਪਣ) ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਲਈ ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਹ ਕਰ ਲਿਆ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਪਿਤਰ ਮਨਚਾਹੇ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 6

शरणागतानां परिपालनेन ह्यन्नप्रदानेन शृणुष्व पुत्र । ऋणप्रदाने द्विजदेवतानां तद्वै फलं जागरणेन् विष्णोः

ਸੁਣ, ਪੁੱਤਰ: ਸ਼ਰਨ ਆਏ ਹੋਇਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ, ਅੰਨ ਦਾਨ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ-ਸਮ ਦ੍ਵਿਜ ਦੇਵਤਿਆਂ (ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ) ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਚੁਕਾਉਣ ਨਾਲ ਜੋ ਫਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਪੁੰਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਣੂ ਲਈ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

यः स्वर्णधेनुं मधुनीरधेनुं कृष्णाजिनं रौप्यसुवर्णमेरु । ब्रह्मांडदानं प्रददाति याति स वै फलं जागरणेन विष्णोः

ਜੋ ਕੋਈ ਸੁਵਰਨ ਧੇਨੂ, ਮਧੁ-ਨੀਰ ਧੇਨੂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾਜਿਨ, ਰੂਪ੍ਯ-ਸੁਵਰਨ ਦਾ ਮੇਰੂ, ਜਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਦਾਨ ਤਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਫਲ ਉਹ ਵਿਸ਼ਣੂ ਭਗਵਾਨ ਲਈ ਰਾਤ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

Verse 8

सत्येन शौचेन दमेन यत्फलं क्षमादयादानबलेन षण्मुख । दशाश्वमेधैर्बहुदक्षिणैश्च तेषां फलं जागरणेन विष्णोः

ਹੇ ਛਣਮੁਖ! ਸਤਿ, ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਦਮ, ਖ਼ਿਮਾ ਆਦਿ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਬਲ ਨਾਲ ਜੋ ਪੁੰਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਵੱਡੀ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਦਸ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਜੋ ਫਲ ਹੈ—ਉਹ ਸਭ ਵਿਸ਼ਣੁ-ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਜਾਗਰਣ ਰਾਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 9

स्नानेन यत्प्राप्य नदीं वीरष्ठां यत्पिंडदानेन पितुर्गयायाम् । यद्धेमदानात्कुरुजांगले च तत्स्यात्फलं जागरणेन विष्णोः

ਜੋ ਪੁੰਨ ਵੀਰਸ਼ਠਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਨਾਲ, ਗਯਾ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਲਈ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਕੁਰੂਜਾਂਗਲ ਵਿੱਚ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਫਲ ਵਿਸ਼ਣੁ ਲਈ ਰਾਤ ਦਾ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

हत्यायुतानां यदि संचितानिस्तेयानि रुक्मस्य तथामितानि । निहंत्यनेकानि पुराकृतानि श्रीजागरे ये प्रपठंति गीतम्

ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਸਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੱਤਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚੋਰੀਆਂ ਵੀ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ-ਜਾਗਰਣ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਗੀਤ-ਸਤੁਤੀ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਕੀਤੇ ਅਨੇਕ ਪਾਪ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

Verse 11

मार्गं न ते सौरपुरस्य दूतान्वनांतरं षण्मुख किंचिदन्यत् । स्वप्ने न पश्यंति च ते मनुष्या येषां गता जागरणेन निद्रा

ਹੇ ਛਣਮੁਖ! ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਜਾਗਰਣ ਕਰਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯਮਪੁਰੀ ਦੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਡਰਾਉਣੇ ਜੰਗਲ-ਮਾਰਗ ਨੂੰ।

Verse 12

काषायवस्त्रैश्च जटाभरैश्च पूर्ताग्निहोत्रैः किमु चान्य मन्त्रैः । धर्मार्थकामवरमोक्षकरीं च भद्रामेकां भजस्व कलिकालविनाशिनीं च

ਕੇਸਰੀਏ ਵਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਜਟਾ-ਭਾਰ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਪੂর্ত-ਕਰਮਾਂ, ਅਗਨਿਹੋਤਰਾਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਸ ਇਕ ਹੀ ਮੰਗਲਮਈ ਵਰਤ-ਉਪਾਸਨਾ ਨੂੰ ਭਜੋ—ਜੋ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੋਖਸ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਲਿਯੁਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ।

Verse 13

इत्युक्तपूर्वं किल नारदेन श्रेयोर्थबुद्ध्या विनतासुताय । कृष्णात्परं नान्यदिहास्ति दैवं व्रतं तदह्नः परमं न किंचित्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਵਿਨਤਾ-ਸੁਤ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਸੀ— ‘ਇੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਦੇਵ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਿਨ ਦੇ ਵਰਤ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਕੋਈ ਵਰਤ ਨਹੀਂ।’

Verse 14

भोभोः सुराः शृणुत नारद इत्यवोचद्भोभोः खगेन्द्रऋषिसिद्धमुनीन्द्रसंघाः । उत्क्षिप्य बाहुमथ भक्तजनेन चोक्तं नैकादशीव्रतसमं व्रतमस्ति किंचित्

‘ਸੁਣੋ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ!’—ਨਾਰਦ ਨੇ ਐਸਾ ਉਚਾਰਿਆ। ‘ਸੁਣੋ, ਹੇ ਖਗੇੰਦਰ ਗਰੁੜ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਮੁਨੀਓਂ ਦੇ ਸਮੂਹੋ!’ ਫਿਰ ਬਾਂਹ ਉੱਚੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ—‘ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਵਰਤ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਰਤ ਨਹੀਂ।’

Verse 15

पक्षीन्द्र पापपुरुषा न हरिं भजंति तद्भक्तिशास्त्रनिरता न कलौ भवंति । कुर्वंति मूढमनसो दशमीविमिश्रामेकादशीं शुभदिनं च परित्यजंति

ਹੇ ਪੱਖੀਰਾਜ! ਪਾਪੀ ਮਨੁੱਖ ਹਰਿ ਦਾ ਭਜਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮੂੜ੍ਹ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਦਸ਼ਮੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ੁਭ ਦਿਨ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

Verse 16

आर्त्तः सदा चैव सदा च रोगी पापी सदा चैव सदा च दुःखी । सदा कुलघ्नोऽथ सदा च नारकी विद्धं मुरारेर्दिनमाश्रयेत्तु यः

ਜੋ ਮੁਰਾਰੀ ਦੇ ‘ਵਿੱਧੇ ਹੋਏ’ ਦਿਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਦਾ ਪੀੜਤ, ਸਦਾ ਰੋਗੀ, ਸਦਾ ਪਾਪੀ, ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਦਾ ਕੁਲ-ਨਾਸਕ ਅਤੇ ਸਦਾ ਨਰਕਗਾਮੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।

Verse 27

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहिताया सप्तमे प्रभासखंडे चतुर्थे द्वारकामाहात्म्ये द्वादशीजागरणस्य सर्वतोवरेण्यत्ववर्णनंनाम सप्तविंशतितमोऽध्यायः

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਸਕੰਦ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੀ ਇਕਿਆਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲੀ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਸੱਤਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਚੌਥੇ ਦ੍ਵਾਰਕਾਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਭਾਗ ਅੰਦਰ, ‘ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੀ ਜਾਗਰਣ ਦੀ ਸਰਵਤੋ-ਵਰੇਣ੍ਯਤਾ ਦਾ ਵਰਣਨ’ ਨਾਮਕ ਸਤਾਈਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।