Adhyaya 2

Verse 1

प्रह्लाद उवाच । सर्वेषामपि भूतानां दैत्यदानवरक्षसाम् । भवन्तो वै पूज्यतमा देवादीनां तथैव च

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ—even ਦੈਤ, ਦਾਨਵ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਤੁਸੀਂ ਰਿਸ਼ੀਗਣ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧ ਪੂਜਣਯੋਗ ਹੋ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋ।

Verse 2

अनुज्ञया तु युष्माकं प्रसादात्केशवस्य हि । अधिष्ठानं भगवतः कथयामि निबोधत

ਤੁਹਾਡੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ ਅਤੇ ਸਮਝੋ।

Verse 3

पश्चिमस्य समुद्रस्य तीरमाश्रित्य तिष्ठति । कुशस्थलीति या पूर्वं कुशेन स्थापिता पुरी

ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਤਟ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਨਗਰੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ—ਕੁਸ਼ਾ ਨੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੀ ਪੁਰੀ।

Verse 4

वहते गोमती यत्र सागरेण समंततः । द्वारावतीति सा विप्रा आनर्त्तेषु प्रकीर्त्तिता

ਜਿੱਥੇ ਗੋਮਤੀ ਵਹਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਵਿਪ੍ਰੋ, ਉਹ ਥਾਂ ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ‘ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ’ ਨਾਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ।

Verse 5

तस्यां वसति विश्वात्मा सर्वकामप्रदो हरिः । कला षोडशसंयुक्तो मूर्तिं द्वादशकान्वितः

ਉਥੇ ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ ਹਰਿ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਾ ਦਾਤਾ ਹੈ; ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਦਿਵ੍ਯ ਕਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਅਤੇ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ।

Verse 6

तदेव परमं धाम तदेव परमं पदम् । द्वारका सा च वै धन्या यत्राऽस्ते मधुसूदनः

ਉਹੀ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਪਰਮ ਪਦ ਹੈ। ਧੰਨ ਹੈ ਉਹ ਦ੍ਵਾਰਕਾ, ਜਿੱਥੇ ਮਧੁਸੂਦਨ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 7

यत्र कृष्णश्चतुर्बाहुः शंखचक्रगदाधरः । नरा मुक्तिं प्रयास्यंति तत्र गत्वा कलौ युगे

ਜਿੱਥੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਸ਼ੰਖ-ਚਕ੍ਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਣਹਾਰ, ਵਿਦਮਾਨ ਹੈ—ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

Verse 8

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य प्रह्लादस्य महात्मनः । विस्मयाविष्टमनसस्तमूचुर्मुनिसत्तमाः

ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੁਨਿਸ੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 9

ऋषय ऊचुः । क्षयं यदुकुले याते भारे चोपहृते भुवः । प्रभासे यादवश्रेष्ठः स्वस्थानमगमद्धरिः

ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦ ਯਦੁਕੁਲ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਉਤਾਰਿਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਪ੍ਰਭਾਸ ਵਿੱਚ ਯਾਦਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਰਿ ਆਪਣੇ ਨਿਜ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰ ਗਿਆ।

Verse 10

द्वारावत्या प्लावितायां समंतात्सागरेण हि । कथं स भगवांस्तत्र कलौ दैत्य प्रकीर्त्यते

ਜਦੋਂ ਦ੍ਵਾਰਾਵਤੀ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਨਾਲ ਡੁੱਬ ਗਈ ਹੈ, ਤਾਂ ਹੇ ਦੈਤ੍ਯ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?

Verse 11

कथयस्व सुरश्रेष्ठ कथं विष्णुर्महीतले । स्थितश्चानर्त्तविषय एतद्विस्तरतो वद

ਹੇ ਦੇਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ—ਵਿਸ਼ਨੂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਵੱਸਿਆ, ਅਤੇ ਆਨਰਤ ਦੇਸ਼ (ਦ੍ਵਾਰਕਾ-ਭੂਮੀ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਿਵੇਂ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ? ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਹੋ।

Verse 12

उग्रसेने नरपतौ प्रशासति वसुन्धराम् । कृष्णो यदुपुरीमेतां शोभयामास सर्वतः

ਜਦੋਂ ਨਰਪਤੀ ਉਗ੍ਰਸੇਨ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਇਸ ਨਗਰੀ (ਦ੍ਵਾਰਕਾ) ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਸ਼ੋਭਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 13

रममाणे रमानाथे रामाभिरमणे हरौ । एकदा तु समासीने सभायां यदुसत्तमे

ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਰਮਾ-ਨਾਥ, ਰਾਮਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹਰੀ, ਯਦੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ ਸੀ।

Verse 14

कथाभिः क्रियमाणाभिर्विचित्राभिरनेकधा । उद्धवः कथयामास प्रचारं यदुनंदनम्

ਜਦੋਂ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਅਦਭੁਤ ਤੇ ਵਿਵਿਧ ਕਥਾਵਾਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਦੋਂ ਉੱਧਵ ਨੇ ਯਦੁਨੰਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਆਗੰਤੁਕ ਦੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਾਈ।

Verse 15

यात्रायामनुसंप्राप्तं दुर्वाससमकल्मषम् । स्थितं तं गोमतीतीरे चक्रतीर्थसमीपतः

ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਮਹਾਮੁਨੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਗੋਮਤੀ ਦੇ ਤਟ ਉੱਤੇ, ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 16

तच्छ्रुत्वा सहसोत्थाय भगवान्रुक्मिणीगृहम् । जगाम हृष्टमनसा विश्वशक्तिरधोक्षजः

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਅਧੋਖਜ—ਵਿਸ਼ਵ-ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ—ਤੁਰੰਤ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਰੁਕਮਣੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ ਵੱਲ ਗਏ।

Verse 17

आगत्योवाच वैदर्भीं संप्राप्तमृषिसत्तमम् । तपोनिर्धूत पाप्माऽयमत्रिपुत्रो महातपाः

ਉੱਥੇ ਆ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੈਦਰਭੀ ਰੁਕਮਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: “ਸਰਵੋਤਮ ਰਿਸ਼ੀ ਆ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ—ਇਹ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਹਨ; ਤਪ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਸੜ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।”

Verse 18

आतिथ्येनार्चितो विप्रो दास्यते च महोदयम् । गृहिणी न गृहे यस्य सत्पात्रागमनं वृथा

ਜਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਆਤਿਥ੍ਯ ਨਾਲ ਸਤਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਉਨੱਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਚੀ ਗ੍ਰਿਹਣੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਯੋਗ ਅਤਿਥੀ ਦਾ ਆਉਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ।

Verse 19

तस्य देवा न गृह्णंति पितरश्च तथोदकम् । तदागच्छस्व गच्छामो निमंत्रयितुमत्रिजम्

ਅਜਿਹੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਘਰ ਦੇਵਤਾ ਭੇਟ ਨਹੀਂ ਸਵੀਕਾਰਦੇ, ਨਾਂ ਹੀ ਪਿਤਰ ਜਲ-ਤਰਨ ਸਵੀਕਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਆਓ—ਅਸੀਂ ਅਤ੍ਰਿ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦੇਣ ਚੱਲੀਏ।

Verse 20

तथेत्युक्त्वा तु सा देवी रथमारुरुहे सती । रथमारुह्य देवेशो रुक्मिण्या सहितो हरिः । जगाम तत्र यत्रास्ते दुर्वासा मुनिसत्तमः

“ਤਥੈਵ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਤੀ ਦੇਵੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀ। ਫਿਰ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹਰਿ ਵੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਸਮੇਤ ਰਥਾਰੂੜ੍ਹ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਥੇ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਮੁਨਿਸੱਤਮ ਦੁਰਵਾਸਾ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 21

दृष्ट्वा ज्वलंतं तपसा कूले नदनदीपतेः । कापालिकस्य पुरतः सुस्नातं वरसीकरैः

ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਥ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਤਪਸਿਆ ਨਾਲ ਜ੍ਵਲੰਤ ਉਸ ਮਹਾਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ—ਕਪਾਲ ਧਾਰੀ ਤਪਸਵੀ ਨੂੰ—ਜੋ ਸ਼ੁਭ ਜਲ-ਬੂੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰ ਕੇ ਤਾਜ਼ਾ ਸੀ, (ਉਹ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਗਏ)।

Verse 22

प्रणम्य भगवान्भक्त्या पप्रच्छाऽनामयं ततः । पश्चाद्विदर्भतनया रुक्मिणी प्रणनाम तम्

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ। ਫਿਰ ਵਿਦਰਭ ਦੀ ਧੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 23

दुर्वासाश्चापि तौ दृष्ट्वा दर्शनार्थमुपागतौ । पप्रच्छ कुशलं तत्र स्वागतेनाभिनंद्य च

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਵੀ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਆਏ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਥੇ ਸਵਾਗਤ ਕਰ ਕੇ ਅਭਿਨੰਦਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛੀ।

Verse 24

दुर्वासा उवाच । कुशलं कृष्ण सर्वत्र कुत्र वासस्तवाऽधुना । कति दारा धनापत्यमेतद्विस्तरतो वद

ਦੁਰਵਾਸਾ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਕੀ ਤੂੰ ਹਰ ਥਾਂ ਸੁਖੀ-ਸਲਾਮਤ ਹੈਂ? ਹੁਣ ਤੇਰਾ ਨਿਵਾਸ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੇਰੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਧਨ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਕਿਵੇਂ ਹਨ? ਇਹ ਸਭ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।”

Verse 25

श्रीकृष्ण उवाच । समुद्रेण प्रदत्ता मे भूभिर्द्वादशयोजना । तस्यां निवसतो ब्रह्मन्पुरी हेममयी मम

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਯੋਜਨ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਿਆਂ ਮੇਰੀ ਪੁਰੀ ਸੁਵਰਨਮਈ ਹੈ।

Verse 26

प्रासादास्तत्र सौवर्णा नवलक्षाणि संख्यया । तस्यां वसामि संहृष्टस्त्वत्प्रसादात्सुनिर्भयः

ਉੱਥੇ ਸੁਵਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਾਸਾਦ ਨੌ ਲੱਖ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਭਯ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।

Verse 27

तच्छुत्वा वचनं तस्य विस्मयाविष्टमानसः । प्रत्युवाच स दुर्वासाः प्रहस्य मधुसूदनम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਦਾ ਮਨ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ; ਫਿਰ ਉਹ ਹੱਸਦਿਆਂ ਮਧੁਸੂਦਨ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦੇਣ ਲੱਗਾ।

Verse 28

वसंति तावका ये च तेषां संख्या वदस्व भोः । यावत्यश्च महिष्यस्ते पुत्राः परिजनास्तथा

ਹੇ ਮਹੋਦਯ, ਤੇਰੇ ਜੋ ਲੋਕ ਵੱਸਦੇ ਹਨ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸ। ਅਤੇ ਤੇਰੀਆਂ ਰਾਣੀਆਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਪਰਿਜਨ ਵੀ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?

Verse 29

श्रीकृष्ण उवाच । ब्रह्मन्षोडशसाहस्रं भार्य्याश्चाष्टाधिका मम । तासां मध्येऽभीष्टतमा विदर्भाधिपतेः सुता

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮੇਰੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਅੱਠ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਿਯ ਵਿਦਰਭ ਦੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਹੈ।

Verse 30

एकैकस्या दश सुताः कन्या चैका तथा मुने । षट्पंचाशद्यदूनां तु कोट्यः परिजनो मम

ਹੇ ਮੁਨੀ! ਹਰ ਇਕ (ਰਾਣੀ) ਦੇ ਦਸ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਇਕ ਧੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰ-ਪਰਿਕਰ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਛੱਪੰਜ ਕਰੋੜ ਹਨ।

Verse 31

शेषाः प्रकृतयो ब्रह्मंस्तेषां संख्या न विद्यते । तच्छ्रुत्वा चिंतयामास किमेतदिति विस्मितः

ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ! ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਕਟ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ—“ਇਹ ਕੀ ਹੈ?”

Verse 32

अहो ह्यनंतवीर्यस्य मायामाश्रित्य तिष्ठतः । अनंता सर्वकर्तृत्वे प्रवृत्तिर्दृश्यतामिय म्

ਅਹੋ! ਅਨੰਤ ਵੀਰਯ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਟਿਕਿਆ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਸਰਵਕਰਤ੍ਰਿਤਾ ਦੀ ਇਹ ਅਟੁੱਟ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।

Verse 33

दुर्वासा उवाच । स्वागतं ते महाबाहो ब्रूहि किं करवाणि ते । दर्शनेन त्वदीयेन प्रीतिमेति च मे मनः

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸੁਆਗਤ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ! ਦੱਸ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੀ ਕਰਾਂ? ਤੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਮੇਰਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 34

श्रीकृष्ण उवाच । यदि प्रसन्नो भगवांस्तदागच्छस्व मे गृहम् । शिरसा धार्य्य पादांबु प्रयास्यामि पवित्रताम्

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੇ ਭਗਵਾਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਨ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਘਰ ਪਧਾਰੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਪਾਦੋਦਕ ਸਿਰ ਤੇ ਧਾਰ ਕੇ ਮੈਂ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗਾ।

Verse 35

दुर्वासा उवाच । अक्षमासारसर्वस्वं किं मां नयसि माधव । नय मां यदि मद्वाक्यं करोषि सह भार्यया

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਮਾਧਵ, ਤੂੰ ਖ਼ਿਮਾ ਦਾ ਸਾਰ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈਂ—ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦਾ? ਜੇ ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਬਚਨ ਮੰਨੇ, ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੈਨੂੰ ਲੈ ਚੱਲ।”

Verse 36

प्रह्लाद उवाच । एवमस्त्विति चोक्त्वा स प्रस्थितः स्वरथेन हि । तं दृष्ट्वा प्रस्थितं विष्णुं प्रहस्योवाच भर्त्सयन्

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ,” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਥ ਉੱਤੇ ਨਿਕਲ ਪਿਆ। ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਤਾਣਾ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਬੋਲਿਆ।

Verse 37

दुर्वासा उवाच । दुर्वाससं न जानासि मुञ्चेमान्हयसत्तमान् । त्वं च भार्या तथा चेयं वहतं स्वरथेन माम्

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਕੀ ਤੂੰ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤਮ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਜੂਏ ਤੋਂ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ। ਤੂੰ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਪਤਨੀ—ਦੋਵੇਂ—ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਢੋਵੋ।”

Verse 38

श्रीकृष्ण उवाच । भगवन्यथा प्रब्रवीषि विप्र कर्तास्मि तत्तथा । त्वया कृपालुना ब्रह्मन्पारितोऽहं सबांधवः

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਭਗਵਨ ਵਿਪ੍ਰ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਗਿਆ ਦਿੰਦੇ ਹੋ, ਮੈਂ ਓਹੋ ਹੀ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਬਾਂਧਵਾਂ ਸਮੇਤ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪਾਲਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।”

Verse 39

प्रह्लाद उवाच । तौ तथा ऋषिवर्य्योऽसौ युक्तां देवीं रथे स्वके । तथैव पुण्डरीकाक्षं याहि याहीत्यभाषत

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਉਹ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵੀ (ਰਾਣੀ) ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਥ ਵਿੱਚ ਯਥਾਵਿਧ ਬਿਠਾਇਆ, ਅਤੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਖਸ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਚੱਲੋ, ਚੱਲੋ!”

Verse 40

तं दृष्ट्वा देवताः सर्वा वहमानं रथं हरिम् । साधुसाध्विति भाषंत ऊचुः सर्वे परस्परम्

ਹਰੀ ਨੂੰ ਰਥ ਖਿੱਚਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ—“ਸਾਧੁ! ਸਾਧੁ!”

Verse 41

अहो ब्रह्मण्यदेवस्य परां भक्तिं प्रपश्यत । स्कन्धे कृत्वा धुरं यो हि वहते भार्य्यया सह

ਅਹੋ! ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾਲੂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਵੇਖੋ; ਜੋ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ਉੱਤੇ ਜੂਆ ਚੁੱਕ ਕੇ ਭਾਰ ਢੋਵੇ।

Verse 42

विकीर्यमाणः कुसुमैः सुरसंघैर्जनार्दनः । जगाम स रथं गृह्य सभार्यो द्वारकां प्रति

ਦੇਵ-ਸਮੂਹ ਫੁੱਲ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ ਰਹੇ; ਜਨਾਰਦਨ ਰਥ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 43

उह्यमाने रथे तस्मिन्रुक्मिणी तृषिताऽभवत् । उवाच कृष्णं वैदर्भी श्रमव्याकुललोचना

ਉਹ ਰਥ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਹ ਲੱਗੀ; ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਵਿਹਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਵਿਦਰਭ-ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 44

श्रान्ता भारपरिक्लिष्टा वहती कोपनं द्विजम् । पाययित्वोदकं कान्त नय मां मन्दिरं स्वकम्

“ਮੈਂ ਥੱਕ ਗਈ ਹਾਂ, ਭਾਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹਾਂ, ਇਸ ਕ੍ਰੋਧੀ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਢੋ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਚਲੋ।”

Verse 45

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्याः पादाक्रान्त्या धरातलात् । आनयामास भगवान्गगां त्रिपथगां शुभाम्

ਉਸ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਆਪਣੇ ਚਰਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਦਬਾਇਆ ਅਤੇ ਧਰਾਤਲ ਵਿਚੋਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ, ਸ਼ੁਭ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 46

तद्दृष्ट्वा निर्मलं शीतं सुगंधं पावनं तथा । पपौ पिपासिता देवी रुक्मिणी जाह्नवीजलम्

ਉਹ ਜਲ ਨਿਰਮਲ, ਠੰਢਾ, ਸੁਗੰਧਿਤ ਅਤੇ ਪਾਵਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਦੇਵੀ ਰੁਕਮਿਣੀ ਨੇ ਜਾਹਨਵੀ (ਗੰਗਾ) ਦਾ ਜਲ ਪੀ ਲਿਆ।

Verse 47

पीतं तया जलं दृष्ट्वा चुकोप ऋषिसत्तमः । जज्वाल ज्वलनप्रख्यः शशाप परमेश्वरीम्

ਉਸ ਦੇ ਜਲ ਪੀਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੜਕ ਉਠਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ।

Verse 48

दुर्वासा उवाच । मामपृष्ट्वा जलं यस्मात्पीतवत्यसि रुक्मिणी । तस्मात्पानरता नित्यं भविष्यसि न संशयः

ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਰੁਕਮਿਣੀ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਜਲ ਪੀਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹੇਗੀ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।”

Verse 49

अवियुक्ता रथाद्यस्मान्मामपृष्ट्वा जलं त्वया । पीतं तस्माच्च कृष्णेन वियुक्ता त्वं भविष्यसि

“ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਰਥ ਤੋਂ ਅਲੱਗ ਨਾ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਜਲ ਪੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਿਛੁੜ ਜਾਵੇਂਗੀ।”

Verse 50

प्रह्लाद उवाच । एतावदुक्त्वा वचनं क्रोधसंरक्तलोचनः । परित्यज्य रथं विप्रो भूमावेवावतिष्ठति

ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਬਚਨ ਕਹਿ ਕੇ, ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਥ ਤਿਆਗ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੀ ਬੈਠ ਗਿਆ।

Verse 51

एवं शप्ता तदा देवी रुदोदातीव विह्वला । उवाच कृष्णं करुणं कथं स्थास्ये त्वया विना

ਇਉਂ ਸ਼ਾਪਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਦੇਵੀ ਰੋਣ ਵਾਂਗ ਕੰਬਦੀ ਹੋਈ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾਮਯ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ: “ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕਿਵੇਂ ਰਹਾਂ?”

Verse 52

श्रीकृष्ण उवाच । आयास्ये प्रत्यहं देवि द्विकालं भवनं तव । यो मां पश्यति चात्रस्थं स त्वामेव प्रपश्यति

ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੈਂ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਤੇਰੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਵੇਲਿਆਂ—ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ—ਆਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ।”

Verse 53

मां हि दृष्ट्वा नरो यस्तु त्वां न पश्यति भक्तितः । अर्द्ध्ं यात्रा फलं तस्य भविष्यति न संशयः

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਵੇਖੇ ਪਰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖੇ, ਉਸ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਫਲ ਅੱਧਾ ਹੀ ਰਹੇਗਾ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 54

आश्वास्य च प्रियामेवं ब्राह्मणं यदुनन्दनः । ततः प्रसादयामास दुर्वाससमकल्मषम्

ਇਉਂ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਿਯਾ ਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦੇ ਕੇ, ਯਦੁਵੰਸ਼ ਦਾ ਆਨੰਦ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਫਿਰ ਨਿਰਮਲ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਦੁਰਵਾਸਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 55

बाह्यो पवनमध्ये तु पूजयामास तं तथा । अवनिज्य स्वयं पादौ विप्रपादावनेजनम् । धारयामास शिरसा जगतः पावनो हरिः

ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਹੇਠਾਂ, ਬਾਹਰ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਚਰਨ ਧੋ ਕੇ, ਜਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੇ ਉਹ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਮੱਥੇ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ।

Verse 56

दत्त्वार्घ्यं गां च विप्राय मधुपर्कं स भक्तितः । विधिवद्भोजयामास षड्रसेन द्विजोत्तमम्

ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ, ਗਾਂ ਅਤੇ ਮਧੁਪਾਰਕ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਛੇ ਰਸਾਂ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਵਾਇਆ।