Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 17

Devanagari script

दण्डपाणिर्महानादः पाशहस्तः सुलोचनः । अनिवर्त्यक्रमश्चैव तथा दुंदुभिनिस्वनः

Transliteration

daṇḍapāṇirmahānādaḥ pāśahastaḥ sulocanaḥ | anivartyakramaścaiva tathā duṃdubhinisvanaḥ

Translation

ਦੰਡਪਾਣਿ, ਮਹਾਨਾਦ, ਪਾਸ਼ਹਸਤ, ਸੁਲੋਚਨ, ਅਨਿਵਰਤ੍ਯਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭਿਨਿਸ੍ਵਨ—ਇਹ ਉਸ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਨਾਮ ਹਨ।

Word by Word

• दण्डपाणिः: Staff-in-hand
• दण्डपाणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दण्डः पाणौ यस्य/दण्डपाणिः)

• महानादः: Great-roaring / loud-sounding
• महानादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + नाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् नादः)

• पाशहस्तः: Noose-in-hand
• पाशहस्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाश (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पाशः हस्ते यस्य)

• सुलोचनः: Fair-eyed
• सुलोचनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (सुन्दरं लोचनं यस्य)

• अनिवर्त्यक्रमः: Of unturning course / unretreating in step
• अनिवर्त्यक्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अ (नञ्) + निवर्त्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; नि+वृत्) + क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (अनिवर्त्यः क्रमः यस्य/अनिवर्त्यः क्रमः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात

• तथा: thus, also
• तथा: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारार्थक (thus/also)

• दुंदुभिनिस्वनः: Drum-resounding
• दुंदुभिनिस्वनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुंदुभि (प्रातिपदिक) + निस्वन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (दुंदुभेः निस्वनः)

Speaker

Skanda (deduced from Dvārakā Māhātmya narrative style within Skanda Purāṇa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dvārakā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A jeweled southern/quarter gate of Dvārakā with a row of formidable yet auspicious guardians bearing staff and noose; conch-and-drum motifs echoing their names; the sea-wind and city ramparts behind.

Characters & Entities

• Daṇḍapāṇi
• Mahānāda
• Pāśahasta
• Sulocana
• Anivartyakrama
• Duṃdubhinisvana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Remembering the protective forces of a holy city cultivates reverence for sacred order and supports the pilgrim’s sense of consecrated space.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dvārakā, portrayed as a divinely protected sacred settlement.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicitly; it is primarily a nominative listing suitable for recitation/remembering.